غزنی از ولایتهای مهم زراعتی در مرکز کشور به شمار میرود؛ جایی که بخش عمدهی باشندگان ولسوالیهای ۱۸گانهی آن، سرگرم کشاورزی و دامداری اند و هزینههای زندگی خود را از همین طریق تأمین میکنند.
در سالهای پسین کاهش بارندگی و افت منابع آبی، کشتوکار و دامداری را در شماری از این ولسوالیها به شدت آسیبپذیر و صدها خانواده را مجبور به ترک روستاها و روآوردن به شغلهای غیرزراعتی کرده است.
محمد رحیم، باشندهی ولسوالی اندر و محمد جعفر، باشندهی ولسوالی دهیک، در گفتوگو با سلاموطندار میگویند که کمبود آب، زمینهای زراعتی و باغهای شان را به زمینهای بایر و غیرقابل استفاده تبدیل کرده است.
محمد رحیم، میگوید: «خود ما هم در ولسوالی اندر، نزدیک به ۱۰ جریب زمین داریم؛ بدبختانه به دلیل نبود آب، از آن استفاده نمیشود. کاریزها کامل خشک شده، آب کمیاب است. به همین دلیل، ما دوباره به شهر رجوع کردیم و اکنون در شهر غزنی مصروف کار هستیم و نیازمندیهای زندگی را از طریق کار تأمین میکنیم.»
محمد جعفر، نیز میگوید: «درخت بود، باغ بود، همه تقریباً خشک شده است. کاریزها خشک شده، سطح آب آن قدر کاهش یافته، حتا با ماشین یا انرژی شمسی هم بالاکشیدن آن ممکن نیست. مردم مجبور شدند؛ ما هم از ولسوالی دهیک آمدیم و در مرکز به کارهای دیگر مصروف شدیم، مانند رانندگی یا دکانداری.»
از سوی دیگر، خشکسالیهای پیهم و مهاجرتهای داخلی، زنان دامدار را نیز به گونهی جدی متأثر کرده است. شماری از زنانی که پیش از این از طریق تولید لبنیات درآمد مناسبی داشتند، اکنون در شهر غزنی با مشکلات اقتصادی و بیکاری روبهرو اند.
خدیجه، یکی از این زنان، میگوید: «این جا هم در شهر کار نیست. زندگی برای کسانی که مهارت و شغل ثابت ندارند، بسیار دشوار است. دولت باید به وضعیت مردم توجه کند به ویژه کسانی که از دهات بیجا شده اند.»
با این حال، کارشناسان محیط زیست، بر ایجاد شرایط برای بازگشت بیجاشدگان داخلی تأکید دارند و راهکارهایی مانند مدیریت منابع آب، بازسازی بندها و ترویج تخمهای مقاوم در برابر خشکسالی را از جمله اقدامات اساسی میدانند.
علی صمدی، در این باره میگوید: «باید زمینهی زندگی در روستاها برای روستانشینان فراهم شود؛ از طریق تنظیم چاهها، ساخت بندهای آب و توزیع بذرهای مقاوم. این اقدامات میتواند بازگشت دهاقین به روستاها را ممکن سازد و همزمان بخشی از فشار بر شهرها را کاهش دهد.»
در سوی دیگر، بر بنیاد آمار ریاست امور مهاجرین و عودتکنندگان غزنی، در ۱۴۰۴ خورشیدی بیش از ۲۵۰ خانواده از ولسوالیهای مختلف این ولایت به دلیل خشکسالی و تغییرات اقلیمی بیجا شده اند.
عبدالهادی منیب، مدیر عمومی بیجاشدگان داخلی، میگوید: «در ۱۴۰۴، ۲۵۰ مورد بیجاشدگی ثبت دیتابیس شده است. این خانوادهها از ولسوالیهای ناوه، مقر، آببند، جاغوری، اندر، ولیمحمد شهید، دهیک، رشیدان، قرهباغ، گیرو، گیلان، مالستان و واغظ میباشند. علت اصلی بیجاشدگی آنان خشکسالی، تغییرات اقلیمی و فقر است. برای این خانوادهها کمکهایی مانند پول در برابر کار، غذا در برابر کار و کمکهزینهی کرایهی خانه ارائه شده است.»
در همین حال، عزتالله سعیدی، سخنگوی والی غزنی، بر ادامهی پشتیبانی از بیجاشدگان تأکید میکند و میگوید که معرفی کشتهای بدیل مقاوم در برابر خشکسالی، میتواند زمینهی بازگشت تدریجی کشاورزان را فراهم کند.
او، میافزاید: «خشکسالی یک چالش بزرگ در سالهای پسین بوده است. تلاشها جریان دارد تا کشتهای بدیل جایگزین شود. با این اقدام، امید میرود مشکلات باشندگان ولسوالیها کاهش یافته و زمینهی بازگشت آنان به مناطق شان فراهم شود.»
با وجود این که افغانستان سهم اندکی در ایجاد تغییرات اقلیمی دارد، اما از جمله کشورهایی است که بیشترین آسیب را از این پدیده متحمل شده است. به باورکارشناسان، مدیریت منابع طبیعی و حمایت هدفمند نهادهای ملی و بینالمللی، میتواند آسیبهای این مشکل را کاهش دهد. در غیر آن، روند بیجاشدگی و فشار بر شهرها همچنان رو به افزایش خواهد بود.
