گرچی فقه و شریعت علمالری همده دین عالملری ایتیشیچه، حنفی فقه اساسیگه کوره، عقلی رسا و بلاغت گه ییتگن عیال تولیق حقوقی لیاقت گه ایگه بولیب، اسلام شریعتی قاعدهلریگه رعایه قیلگن حالده، اویدن تشقریده ایشلشی ممکن؛ بیراق ایریم عیاللر سلاموطندار بیلن صحبتده عایله اعضالری اولرگه ایشلش اوچون ایزین بیرمهگنینی ایتیشهدی.
دین عالملرینینگ تأکیدلشیچه، عیالنینگ «ولی» یا کی سرپرستی اونگه یول-یوروق و مصلحت بیره آلهدی؛ بیراق شریعت ایشلش کبی منع قیلمهگن فعالیتلر گه توسقینلیک قیله آلمهیدی.
فقه و شریعت بیلرمانی موسا عیار شوندهی دییدی: «حنفی فقهده عقلی رسا و بلاغت گه ییتگن عیال مالیهوی مستقللیککه ایریشیش و ایشلش گه حقی بار. اسلام دینی برچه گه تینگ ایشلش رخصتینی بیرگن، اوی ایچی بولسین یا کی تشقریده.»
دین عالمی قطبالدین مجتهد شوندهی دییدی: «اسلام نقطهی نظریدن علامه ابن عابدین شوندهی دییدی، عیال اوز احتیاجی اوچون تشقری چیقه آلهدی. فتنه بولمسه حنفی فقه بوتونلی منع قیلیش اورنیگه حجابنی رعایت، تنهنی تولیق یاپیش و ایش مشروع بولسه ایشلش گه ایزین بیرگن. عیال اویلی بولسه، ایشلش ایر حقوقی، بالهلرنی تربیه قیلیش و اوی ایشلریگه توسقینلیک قیلمسه قیینچیلیگی یوق.»
حقوقشناسلر، اولگی قانون جملهدن اساسی قانون حنفی فقه گه اشاره قیلیب، یشاوچیلرنینگ ایشلش و وظیفه گه ایگه بولیش بارهسیدهگی تینگلیک و برابرلیک تمایلی انیق بیان ایتیلگنینی ایتیشهدی. اولرگه کوره، حنفی فقهده موجود بولگن «لا ضرر و لا ضرار» گه قرهگنده، سرپرست یا کی ولی گه عیاللرنینگ قانونی ایشلش و حلال درآمد تاپیشیگه توسقینلیک قیلیشگه رخصت بیریلمهیدی.
حقوقشناس پرویز خلیلی شوندهی دییدی: «اولگی قانون جملهدن اساسی قانونده یشاوچیلرنینگ تینگلیک و برابرلیک تمایلی انیق بیان ایتیلگن، ایرکک و عیاللر اوقیش، ایشلش، عمومی جایلر گه باریشده تینگ حقوق گه ایگه. جندر نقطهی نظردن کمسیتیش، تیل و هیچ قندهی تبعیضنی تن آلمهگن ایدی.»
حقوقشناسلردن باشقه بیری خواجهمحمد عمر غوربندی گه کوره: «لا ضَرر و لا ضِرار قاعدهسی حنفی فقه دیر، ظلم حرمتی و شونینگدیک اسلامده ظلم حرام ایکنلیگی، رخصت بیرمهیدی – بیر کیشی ناحق بیر انساننینگ مشروع درآمدی گه توسیق بولسه و فقط چیکلاو قوییلیشی ممکن.»
شو بیلن بیرگه، عیاللردن بیرقطاری سلاموطندار بیلن صحبتده، عایله اعضالری تشقریده ایشلش گه ایزین بیرمهگنینی ایتهدیلر. اوشبو عیاللرنینگ تأکیدلشیچه، عیاللر اوچون فعال بولگن بولیمده ایشلب و مشروع یول بیلن درآمدلری بولیشنی خواهلهیدیلر؛ بیراق عایلهلری اولرگه ایزین بیرمهیدی.
پنجشیرلیک ۲۷ یاشلی نفیسه احمدینینگ ایتیشیچه، ایری اونگه ایشلش اوچون ایزین بیرمهیدی. او شوندهی دییدی: «ییللر بویلب زحمت چیکدیم و بیلیملریمدن فایدهلنیب ایشلشنی خواهلردیم؛ بیراق برچه سعی-حرکت بیلن عایله و ایریم رخصت بیریشمهیدی. اولر ایتهدی – ایشلش عیال اوچون مناسب ایمس، ایرکک و عیاللر بیر محیطده ایشلهیدی شونینگ اوچون ایشلهمسلیگینگ یخشی.»
پروان یشاوچیسی ۲۶ یاشلی صدیقه، عیاللر گه ایشلش ایزینی بیریلمسلیگی، عنعنهلر و جمعیتدهگی ناتوغری توشونیشلر گه باریب تقیلیشینی بیلدیرهدی. اونگه کوره: «عنعنه و جمعیتدهگی ناتوغری توشونیشلر سببلی، کوپینچه عیاللر بو حقدن محروم. اکثریت عایلهلر ییتکرمهلر و دولت ادارهلری عیاللرنینگ ایشلشی اوچون مناسب ایمس دیب قرشیلیک کورستهدی، بیر جایده هم عیال و هم ایرکک ایشلهیدی، قیزنینگ آبرو-عزتی حقیده آدملر گپیریشهدی دیب ایتیشهدی.»
کاپیسالیک مهسا افضلی، تورموش قورگنیدن ایکی ییل اوتگن و بیر باله آنهسی دیر، عیاللر گه ایشلش ایزینی بیریلمسلیگی سلبی عاقبتلری حقیده شوندهی دییدی: «طبیعی کی آدمنینگ روحی گه تأثیر قیلهدی؛ آدمنینگ اقتصادیگه تأثیر قویهدی و آدمنینگ کیلهجگیگه تأثیری بار و روحی نقطهی نظردن آدم بوتون ساعتنی اویده اوتکزه آلمهیدی؛ آدم نیچه ساعت تشقریگه چیقیب ایشلش و فعالیت قیلیش گه ضرورتی بار، هم روحی تینچلنهدی، هم کیلهجگی یخشی بولهدی.»
شو بیلن بیرگه، عیال حقوقی فعالی تهمینه منگل گه کوره، عایلهلر عیاللرنینگ ایشلشی گه توسیق بولمسلیگی اوچون خبردارلیک کمپاینلر اوتکزیب و دولت هم عیاللر اوچون تینچ ایش جاینی یرهتیشی کیرهک. او شوندهی دییدی: «یگانه یول شو کی عایلهلر خبردار قیلینسه، عیاللر گه تینچ ایش جایی یرهتیلسه و عیاللر قانونی و اجتماعی قوللب-قوتلنسهلر. دولت هم عیاللر ایشینی حمایه قیلسه عیاللرنینگ ایشلشی اوچون تهدید بولمسه، بلکی عیاللر اوچون ایش امکانیتی بولسه.»
افغانستان، اونلب ییللر دوامیده چقور اقتصادی انقراضلر بیلن کورهشیب کیلهیاتگن مملکت دیر؛ شونگه قرهمی، جمعیتنینگ ایریم قتلملریده هنوزگچه شوندهی ایلدیز آتگن قرهش موجود کی، خاتین-قیزلرنینگ ایشلشی همده اقتصادی فعالیتی اویت دیب حسابلنهدی – حتا اولرنینگ اشتراک ایتیشی عایلهلرنینگ تورموش شرایطینی یخشیلشده حل قیلوچی رول اوینهشی ممکن بولگن تقدیرده هم.
