کابلدهگی کتابخوانلر و کتاب ساتووچیلر، جمعیتده کتاب اوقیش گه قیزیقیش آزلیگی و سۉنگی ییللرده کتاب سوداسی سېزیلرلی درجه ده کمهیماقدهلیگینی اېتهدیلر. شونگه قرهمهی بیر گروه یاشلر اوقیش مدنیتینی رواجلنتیریش و مملکتنینگ مدنی ایلدیزلرینی اسرهش یولیده حرکت قیلماقدهلر.
«هر کونی بیش افغانی عوضیگه اوقینگ» بو، کابل غربی قسمیده کتاب ساتووچی صفیالله خان فضلینینگ شعاری دیر. کتاب اوقیش گه قیزیقیشی باعث آلتی آی اول بیرمینگ دن آرتیق کتاب بیلن کیچیک کتابخانه قوریشیگه سبب بولگن. او بو ییرده مجازلر گه هر آی ۱۵۰ افغانی عوضی گه کوپراق کتاب اجاره بیرهدی.
گرچی او بو اسلوب فایدهلی بولهدی دیگن امیدده بولگن بولسهده؛ بیراق جمعیتده حکم سورهیاتگن قشاقلیک سبب اونچهلیک ثمره بیرمهگن. اونینگ ایتیشیچه، بعضی تشریف بویرووچیلر جملهدن کتاب اوقیشگه اشتیاقی و الهامی بولگن قیزلر؛ افسوس که کتاب اجارهسینی تولشگه توانی بولمهگن.
بیزلرنینگ فیسبوک صحیفهمیزگه باش اورینگ!
او حاضر، کتابخانه یانیده کیچیک بیر جاینی تیکین اوقیش اوچون اجرهتگن و هر دایمگی کتابخانهلرنی خوفسیز و آسایشته محیطده مهماندوستلیک بیلن قبول قیلهدی.
انیسه (مستعار آت)، کتاب ساتیب آلیش یا که اجاره گه آلیش توانی یوق کوپ کونلرینی شو کتابخانهده اوقیش بیلن اوتکزهدی. او قووانچ بیلن شوندهی دیېدی: «مین بو ییرده بیپول کتاب آلهمن و اوقیمن-بو جوده یخشی، اقتصادی قیینچیلیک باعث کتاب ساتیب آلیش اوچون پول اجرهته آلمهی من.»
افغانستاندهگی آغیر اقتصادی شرایطده کتاب اجاره بیریش مدنیتی، باشقهلرنینگ اوقیش گه امکانیت یرهتیش یوللریدن بیری دیر. بیراق حاضرده، بو اسلوبنینگ خرهجتینی تأمینلش هم کوپلب آدملر اوچون آغیرلیک قیلماقده.
کابل غربی قسمیده کتاب ساتووچیلردن باشقه بیری شهرام احمدی، کمبغللیک سایهسیده کتاب اوقیش رواجلنیشی اوچون، کتاب ساتیب آلیش توانی بولمهگن یاشلر اوچون کتاب اجاره بیریش امکانیتینی یرهتگن، او کتابنی مجازلریگه امانت بیرهدی و هر آی ۱۵۰ افغانی تولش بیلن، قیزیقهدیگن کتابلرنی اوقیب و ېنه قیترهدیلر.
سۉنگی ییللرده کتاب و کتاب اوقیش کمرنگ بولگن؛ بیراق یاشلر کتاب اوقیش مدنیتی رواجلنیشی اوچون سعی-حرکت قیلماقدهلر. کابل پلسرخدهگی ییگیت شعبان اسکندری، کتاب اوقیش مدنیتینی رواجلنتیریش اوچون کتاب تېکین کافه آچگن. او، یاشلر اوچون تینچ فضا یرهتیب و چای و قهوه ایچیش یانیده، کتاب اوقیشلرینی اېستهیدی.
بیزلرنینگ «ایکس» ترماغی ده هم تعقیب قیلینگ!
اونینگ ایتیشیچه، بو کافهنی آچگنیدن اوچ آی اوتماقده؛ بیراق یاشلرنینگ توپلنیب و کتاب اوقیش گه قیزیقیشی، یاشلر اورتهسیده کتاب اوقیش مدنیتینی رواجلنتیریش اوچون اونگه امید بیرهدی.
بو کیچیک قدملر؛ اما تأثیرچن مدنیت کوچلنیشی و اوقیش عادتی گه یاردم بیریشی ممکن.
یاشلر، کتاب اوقیش مدنیتی رواجلنیشی اوچون تلاش قیلماقده اېکن، عینحالده کتاب ساتووچیلر، کتاب سوداسی آزلیگی و اولر اوچون کتاب بازاری قانیقرلی اېمسلیگینی اېتهدیلر.
کابل کوته سنگیده کتاب ساتووچی علیاحمد نظری گه کوره، تکنالوژی ساحهسیده کوپینچه قولیلیکلر یرهتیلیشی بیلن، آنلاین کتاب سوداسی فزیکی سودا گه نسبتن کوپ دیر، یا-ده اجتماعی ترماقلر آرقهلی کتابلرنینگ سافتینی تېکین شکلده قولگه کېریتهدیلر.
محمد شفیق، قول کراچی بیلن کوته سنگیده کتاب ساتووچیلیک قیلهدی، کتاب بازاری اوتگن ییللر گه نسبتن کمرنگ بولگنینی بیلدیرهدی. «خلقنینگ پولی یوق، بولمسه قیزیقهدیگنلر کوپ، کوپینچه کیشیلر کورهدی بعضیلری ساتیب آلهدی، بیراق کوپ سانده کیشیلر یالغیز کورهدیلر.»
سۉنگی ییللرده کتاب دکانلریگه بولگن طلبنینگ کمهیشی و کتاب اوقیشگه بولگن قیزیقیشنینگ سوسهیگنی طفیلی، فقرالر آرهسیده مدنی رواجلنیش و کتابخوانلیک بارهسیده سلبی حالت یوزهگه کېلگن.
کابللیک هارون رسولی گه کوره، یاشلر اورتهسیده کتاب ارزشی آز بولگن و اوسمیرلرنینگ انترنت امکانیتیدن فایدهلنیشی، افغانستانده کتاب اوقیش مدنیتی کمرنگ بولیشیگه سبب بولگن.
اون بیرینچی صنف اوقووچیسی محمدیوسفنینگ ایتیشیچه، مکتب باریش یانیده عایلهسینینگ دستلبکی امکانیتلردن فایدهلنیشی اوچون ایشلش گه مجبور دیر، شونی اوچون کتاب اوقی آلمهیدی.
بیلرمانلرنینگ ایشانچی گه کوره، بو کیچیک آدیملر، بیراق تأثیرچن قیله آلهدی کتاب اوقیش مدنیتی و عادتی کوچهیشیگه یاردم بیرسه.
شاعر و یازووچی شبانه نزهت ملیار، اوقیش مدنیتی رواجلنیشی خصوصیده ایتیشیچه: «اوقیش اهمیتی توغریسیده اوقیش ایشخانهلری آچیلیشی، تعلیمی مرکزلرده کتاب کورگزمهلری اوتکزیلیشی، اونملی کتابلرنی تانیشتیریش اوچون یېتکرمهلردن قوللنیش، یاشلرنینگ احتیاجلری حل اېتیلیشی اوچون یازووچیلرنینگ یازیش گه ترغیب قیلیش، عمومی مکانلرده اوقیش اوچون مناسب فضا یرهتیش کبی نرسهلر یاردم بیریشی ممکن.»
یونسکو، کتاب و مولف حقیدن قدردانلیک بیلدیریلیشی اوچون، میلادی ۱۹۹۵-ییل، ۲۳-اپریلنی خلقارا کتاب کونی اولهراق ناملهگن.
افغانستان مدنیتی جملهدن کتابخوانلیک عنعنهسی، کوپ ییللر دوامیده اوروش، سیاسی و کمبغللیک سایهسیده قالگن. هر چند که اوروش یکونیگه یېتگن بولسهده، قشاقلیک هنوزگچه بو یورتنینگ مدنیتی و زیالیلرینی بوغماقده.
