افغانستان سرپرست حکومتی تامانیدن، قیزلر یوزی گه طبیات انستیتوتلری یاپیلیش قراری ترقهلیشیدن سۉنگ، اولر و عایله اعضالرینینگ امیدسیزلیگی و خواطری گه سبب بولگن. بو قرار حاضرگه قدر رسمی طرزده تصدیقلنمهگن بولسهده؛ بیراق ۲۱ قیز طلبه سلاموطندار بیلن اۉتکزگن صحبتلریده، انستیتوتلرنینگ مسئوللری اولرنی رخصت قیلیب و یالغیز اېنگ سۉنگی سمستر سیناوی اوچون، ۱۰ کون امکانیت بیرگنینی اېتگنلر.
بو خبر ترقهلیشی کېنگ کولملی مناسبتلر بیلن روپهره بولگن. شفاکارلر، بو قرار طبیات بولیمیده عیال متخصصلرنینگ تقچیلیگینی کوچهیتیریب عیاللر و بالهلرنینگ سلامتلیگینی جدی خوف بیلن دوچ قیلیشی حقیده آگاهلنتیرگنلر.
عیال حقوقی فعاللری و اجتماعی مسئلهلر بیلرمانلری، بو قرارنی عیاللرنینگ کېلهجگی و قیزلر اورتهسیده افسردهلیک و امیدسیزلیک کوپهیشی حقیده آگاهلنتیرهدیلر. عایلهلر هم بو قراردن چقور ناامید بولیب و بیرقطاری حتا مملکتنی ترک اېتیشنی اویلهماقده.
باشقه تاماندن، اوشبو قرار خلقارا مناسبتلر بیلن روپهره بولگن. دنیا همجمعیت بو قرارنی انسان اساسی حقوقی و افغانستانده عیاللرنینگ احوالی یخشیلنیشی اوچون بولگن سعی-حرکتلر گه ضد اتهگن.
بوتوغریده حاضرگه قدر سرپرست حکومت تامانیدن رسمی بیانیه ترقهلمهگن بولسهده، بیراق بو خبر حاضرگچه اسلام امیرلیگی تامانیدن رد اېتیلمهگن.
بیزلرنینگ فیسبوک صحیفهمیزگه باش اورینگ!
عینحالده، گزارشده اسملری ذکر بولمسلیک شرطی بیلن طبیات انستیتوتلردن بیرقطارینینگ مسئوللری، قیزلر یوزیگه طبیات انستیتوتلری ایشیگی یاپیلگنینی تصدیقلهگنلر. شونینگدیک، بیرقطار یېتکرمهلرنینگ معلوماتی اساسیده، ساغلیقنی سقلش وزیرلیگیدهگی منبعلر بو قرار قبول قیلینگنینی تصدیقلهگن.
کېلهجکدن قورقیش؛ قیز طلبهلر طبیات انستیتوتلری یاپیلیشیدن خواطرده
افغانستان سرپرست حکومتینینگ قیز طلبهلر یوزی گه طبیات انستیتوتلری یاپیلیش احتمالی خبری ترقهلیشی، اوشبو انستیتوتلر طلبهلرینینگ خواطری و ناامید بولیشی گه سبب بولگن. بو خبر حاضرگه قدر رسمی طرزده تصدیقلنمهگن بولسهده؛ بیراق ۲۱ قیز طلبه سلاموطندار بیلن اۉتگن صحبتلریده، انستیتوتلر اولرنی رخصت قیلیب و یالغیز اېنگ سۉنگی سمستر سیناوی اوچون، ۱۰ کون امکانیت بیرگنینی اېتگنلر.
اوشبو طلبهلر، کېلهجکلری نامعلوملیگی و افسرده بولیشلری همده بو قرارنینگ احتمالی عملگه آشیریلیشیدن سۉز یوریتهدیلر. بوقیزلرنینگ کوپینچهسی بیلیم یورتلر ایشیگی یاپیلگچ، طبیات انستیتوتلر گه یوز کېلتیرگن اېدیلر. اولر گه کوره، طبیات انستیتوتلری یاپیلگن حالده، اوقیشلری گه دوام بیریش اوچون باشقه هېچ یول یوق دیر.
بیزلرنینگ «ایکس» ترماغی ده هم تعقیب قیلینگ!
بلخده طبیات انستیتوتلریدن بیرینینگ طلبهسی سونیتا و تحصیلی سۉنگی ییلی دیر ایتیشیچه: «فارغ بولیش عرفهسیده اېدیک، جوده هم افسوس قیلدیک؛ مکتبنی بیتّیریش پیتیده اسلام امیرلیگی بیلیم یورت و مکبتلرنی قیزلر یوزی گه باغلهدی و بیز اېنگ اخیر ۱۲-صنفدن فارغ بولگنلر میز. بیلیم یورتلر یاپیلگنی اوچون انستیتوتلر گه اوقیشنی تنلهدیم. جوده هم افسوسده من؛ بیلیم یورتلردن کېین، انستیتوتلر یگانه امیدیمیز اېدی.»
ابوعلی سینای بلخی انستیتوتیده «نرسنگ و قابلهلیک» بولیمی طلبهسی زهرا گه کوره، بو خبر اونی جوده هم ضعیف قیلگن. «حقیقتن خواطردهمیز؛ بیلیم یورتلر و مکتبلر یاپیلگنیدن کېین اوقیش گه دوام بیریش اوچون یگانه امیدیمیز انستیتوتلر اېدی. ایکّی بولیمده اوقیماقده اېدیم.»
اوشبو قیزلردن ۱۰ نفری بوندن آلدین دولت بیلیم یورتلریده تورلی بولیملر طلبهسی اېدیلر و بیلیم یورتلر ایشیگی یاپیلگنیدن سۉنگ، انستیتوتلر گه یوز کېلتیرگن اېدیلر، ایکّی ییل آلدینگی اېنگ اچیق تجربه اولر اوچون قیتهدن تکرار بولگنینی اېتهدیلر.
اوتمیشده پروان بیلیم یورتی ژورنالیزم فاکولتهسی طلبهسی بولگن مانیلانینگ ایتیشیچه: «انستیتوتلر یاپیلگنیدن خبر بولیشیم بیلن جوده هم افسوسلندیم. حقیقتن روحیهم بوزیلدی؛ مین اوچون باشقه هېچ امید قالگنی یوق؛ بو اېنگ سۉنگی یول اېدی دیب اویلهی من؛ نهایت بونی هم یوزیمیز گه باغلهدیلر. بوندن آلدین پروان بیلیم یورتی ژورنالیزم فاکولتهسی طلبهسی اېدیم؛ بیرینچی سمسترنی بیتّیرگچ بیلیم یورتلر ایشیگی یاپیلدی.»
شرعیات فاکولتهسی سابق طلبهسی رقیه گه کوره: «باشقه بیر غایه اۉزیم اوچون تعیین قیلدیم؛ درس اوقیدیم و نمرهلریم کدری اېدی. خیری بیلن شفاکار بولهمن؛ عایلهم، یورت و باشقه قیزلر اوچوم ایشلهی من. بو مرته حقیقتن امیدنی قولدن بیردیم؛ آلدین بیلیم یورت یاپیلدی و انستیتوت بیر امید اېدی؛ بو هم یاپیلدی.»
مملکت مقیاسیده ینگی توزوم شکللنیشی و سۉنگی سیاسی اۉزگریشدن اوچ ییلدن کوپ اوتماقده، عیاللر همان تورلی چېکلاولر بیلن دوچ دیر. شو بیلن بیرگه، بو گزارشده صحبت قیلگن قیزلردن بیرقطاری، سرپرست حکومتدن قیز و عیاللر اوقیش و ایشلش حقی بیریلیشینی اېستهیدیلر.
پروانلیک ۱۹ یاشر شقایقنینگ ایتیشیچه: «حکومتدن مکتبلر، بیلیم یورتلر… ایشیگینی قیزلر یوزی گه آچیشنی اېستهی من و مملکتده پارلاق کېلهجک توزیش اوچون.»
کابل یشاوچیسی ۲۰ یاشر مریم گه کوره: «اسلام امیرلیگیدن التماس بیز هم انسان میز؛ بیزنی هم حقیمیز بار؛ تنگری عیال و ایرکک حقینی اوقیش و تعلیمده تېنگ قیلگن؛ بوتوغریده ایرکک و عیالنینگ فرقی یوق؛ هېچ اوستونلیکلری یوق. مسلمانمیز؛ اسلامی حجابنی رعایت قیلهمیز؛ انستیتوتلر ایشیگینی یوزیمیز گه آچینگلر.»
شفاکارلر و اجتماعی فعاللرنینگ تشویشی
شفاکارلر و اجتماعی فعاللر، طبیات بولیمیده عیاللر گه یرهتیلگن چېکلاو، افغانستان ساغلیق بولیمی اوچون یامان عاقبتی بولیشی حقیده آگاهلنتیرهدیلر. شفاکارلرنینگ ایشانچی گه کوره، اونچهلیک اوزاق بولمهگن کېلهجکده افغانستان متخصص عیاللرنینگ تقچیلیگی بیلن روپهره بولیشی ممکن.
ایچکی کسللر شفاکاری محمدصادق کاروال گه کوره: «طبابت نقطه-نظریدن انیق دیر که سلبی تأثیری بار؛ چونکه بو ییر سنتی بیر جامعه دیر و عیاللر ایرکک شفاکار تامانیدن تېکشیریلیشینی اېستمهیدی و طبیعی که بوشلیک تاپیلهدی. طبابت بولیمیده عیال شفاکارلرنینگ حضوری ضروری دیر.»
اجتماعی مسئلهلر بیلرمانی احمدراشد صدیقی و عیال حقوقی فعالی حسنا رئوفی، بو قرار اجتماعی قیینیچلیکّه قۉشیمچه، قیزلر گه کوپ سلبی تأثیر قیلیشینی اېتهدیلر.
احمدراشد صدیقینینگ ایتیشیچه: «افسوس بیلن تورلی ساحهده قیزلر یوزی گه تعلیمی مرکزلر یاپیلیشی یامان عاقبتی و سلبی تأثیری بولیشی ممکن اینیقسه طبیات بولیمیده، کوپراق عیاللر، عیال شفاکارلری تامانیدن تېکشیریلیشینی اېستهیدیلر. بو عیاللر اورتهسیده کتّه قیینچیلیکّه سبب بولیشی ممکن؛ بیز سنتی بیر جامعهمیز و خاتین-قیزلریمیز ایرککلر تامانیدن دوالنیش گه طرفدار اېمسمیز.»
حسنا رئوفی گه کوره: «امید سۉنگی ایشیگی باغلنیشی گه دایر پیامنی ایشیتیش و کوریش و قیزلر یوزیگه اوقیش ایشیکلری یاپیلیشی، نهفقط یامان خبر؛ بلکه نهایت تأثیرلی دیر. افغانستانده هر کونی خاتین-قیزلر گه ینگی چېکلاو یرهتیلماقده، افغانستانده سیاسی، اقتصادی و فرهنگی احوال آغیرلشماقده و مین بیر عیال صفتیده افسوس قیلهمن که قیزلر و نسلداشلریم اۉز آرزولریگه یېتمه آلمهیدیلر.»
اجتماعی روحی عاقبتلری و عایلهلرنینگ امیدسیزلیگی
روانشناسلر، بو قرار قیزلر اورتهسیده افسردهلیک، اضطراب و اۉزیگه ایشانچ کمهیشی کبی روحی قیینچیلیکلر گه سبب بولیشینی اېتهدیلر.
روانشناس حسینا محمدینینگ ایتیشیچه: «قیزلرنینگ کوپراق روحی قیینچیلیکلر گه چلینیشی گه سبب بولهدی؛ بولرنی افسردهلیک، وهیمه گه توشیشی، وسواس، اضطراب قیینچیلیگی بیلن روپهره قیلهدی. بولر هېچ کېلهجگی یوقلیگیگه ایشانهدیلر و اۉزلریگه نسبتن ایشانچلری کمهیهدی.»
باشقه تاماندن، اوشبو قیزلرنینگ عایله اعضالریدن بیرقطاری، عیاللر یوزیگه طبیات انستیتوتلری یاپیلگنیدن خواطر بیلدیریب، بو جریان دوام تاپگن حالده، بالهلرینینگ کېلهجگینی تهدید قیلیب و اولرنی مهاجر بولیشلریگه سبب بولیشیدن آگاهلنتیرهدیلر.
ایکّی قیزنینگ آته-آنهسی بشیراحمد و سحر انستیتوتلرده اوقیشدن محروم قالگن، حاضرگی احوالنی جوده هم قیین اتهیدیلر.
بشیراحمدنینگ ایتیشیچه: «افسوس که افغانستان مقیاسیده بوتون قیزلر یوزیگه انستیتوتلر یاپیلیش خبری ترقهلدی؛ برچه اینیقسه اۉزیمگه سلبی تأثیر قویگن. بیر قیزیم انستیتوت باریب و قابلهلیک اوقیماقده اېدی؛ اوی گه کیلگنیمده آته؛ انستیتوتلر یاپیلدی دیب ییغلش گه باشلهدی؛ جوده هم خفه من. یورتدهگی بو احوالدن کونسهیین امیدسیز بولماقدهمیز. امکانیتیم بولگن حالده بیر کون بو ییرده قالمهی من.»
سحر گه کوره: «قیزلر گه انستیتوتلر ایشیگی یاپیلگن خبرینی ایشیتگنیمدن بیری، نیمه قیلیشیمنی بیلمهی من؛ اویخیم یوق؛ اوقیشدن محروم قالگن قیزلریم گه قندهی یول کورسهتیشنی اصلا بیلمهی من؛ قندهی قیلیب اولرنی خورسند قیلیشنی بیلمهی من. قیزیم بیلیم یورت اوقییر اېدی یاپیلدی جوده هم خسته بولگن و نیچه مراتبه روانشناس گه آلیب باردیم؛ باریب انستیتوت اوقیشنی مصلحت بیردیم. او ییرگه باریشی بیلن انستیتوتلر ایشیگی هم قیزلر اوچون یاپیلدی.»
بو قرار گه قرشی مناسبتلر
افغانستانده طبیات انستیتوتلر یاپیلیشی طلبهلر، عایلهلر و انسان حقلری فعاللری نینگ تشویشی و امیدسیز بولیشی گه قۉشیمچه، خلقارا مناسبتلر بیلن روپهره بولگن.
بریتانیانینگ افغانستان اوچون ایلچیخانه شارژدافیری رابرت دیکسن، ایکس صحیفهسیده افغانستانده طبیات انستیتوتلری یاپیلیشینی، اوقیش ساحهسیده عیاللر حقی گه باشقه «حقارت» دیب یازگن.
شونینگدیک، انسان حقلرینی کوزهتووچی تشکیلات بو قرار گه مناسبت بیلدیریب، بو چېکلاو افغانستاندهگی خاتین-قیزلرنینگ کوتیلمهگن اولیم، بدبختلیگی گه سبب بولیشینی اېتگن.
خلقارا کیچیریم تشکیلاتی، بو قرارنی افغانستاندهگی خاتین-قیزلر گه باشقه سیستمهتیک هجوم اتهگن. مذکور تشکیلات گه کوره، بو چېکلاولر نهفقط افغانستانلیک خاتین-قیزلرنی اېنگ سونگی اوقیش امکانیتیدن محروم قیلهدی؛ بلکه عیاللرنینگ ساغلیگی گه سلبی تأثیر قوییشی ممکن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتیده افغانستاننینگ دایمی وکیلی سرپرستی نصیراحمد فایق، افغانستانده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی اورین باسرلیک ادارهسی (یوناما)نینگ جیملیگی حقیده حیران بولیب و یونامانینگ بو حرکتینی قبول قیلینمس دیگن.
برچهسی بیلن، افغانستان سرپرست حکومتی حاضرگه قدر بو قرارنی رسمی طرزده تصدیقلمهگن. سرپرست حکومت سۉزلاوچیسی ذبیحالله مجاهد سلاموطندار بیلن اۉتکزگن صحبتیده، بوتوغریده ایضاح کېریتمهگن. اونینگ کوپهیتیریشیچه: «بو مسئله حقیده انیق خبریم یوق؛ ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی ایضاح کېریتیشی درکار.»
بوتوغریده ساغلیقنی سقلش وزیرلیگینینگ فکر-ملاحظهسینی اورگهنیشنی اېستهدیک؛ لېکن کیتمه-کیت سعی-حرکتلر بیلن موفق بولمهدیک. حکومت مسئوللری سلاموطندار بیلن علاقهده بو مسئلهنی رسمی طرزده تصدیقلمهگنلر، ساغلیقنی سقلش وزیرلیگیده بیرقطار منبعلر بعضی یېتکرمهلر بیلن اۉتکزگن صحبتلریده طبیات انستیتوتلریده قیزلرنینگ اوقیشی منع اېتیلگنینی تصدیقلهگنلر.
افغانستانده قیزلرنینگ اوقیشی اوچون طبیات انستیتوتی اېنگ سۉنگی امکانیت حسابلنگن بیرحالده، قیزلر یوزیگه بو انستیتوتلر یاپیلگنی اېتیلماقده.
