ایران – اسرائیل- امریکا اورتهسیدهگی اوروش تاباره کینگهیب بارماقده. ایتیلیشیچه، ایران تامانیدن آذربایجان حدودیگه راکته هجومی عملگه آشیریلگن. بیراق ایریم تحلیلچیلر بو هجوم آرتیده آذربایجاننینگ «جان اکهسی» دیب تعریفلنهدیگن اسرائیل هم بولیشی ممکنلیگینی استثنا قیلمهیپتی.
آذربایجان جمهور باشلیغی الهام علیاوف، ایران رسمیلری باکودن یاردم سورهگنینی هم معلوم قیلدی. شو بیلن بیرگه، تورکیه آسمانیده ایران گه تیگیشلی گمان قیلینگن راکته اوریب توشیریلگنی حقیده خبرلر ترقهلدی.
مرکزی آسیا دولتلری خصوصاً اوزبیکستان و قزاقستان ایران گه تعذیه بیلدیرگن بولسه-ده، عینی پیتده عرب دولتلری بیلن هم بیردم ایکنینی معلوم قیلدی. ایران ایسه حاضرگی وضعیتده هیچ بیر سیاسی یونهلیشنی چیتده قالدیرمهیاتگنی ایتیلماقده.
ایران اطرافیده دشمنلر کینگهیماقده
جاری ییلنینگ ۵ مارچ کونی ایران راکتهسی آذربایجاننینگ نخجوان خودمختار جمهوریتی حدودیدهگی هوا قونالغه یقینیگه قولب توشدی. نخجوان آذربایجاننینگ ایران، تورکیه و ارمنستان بیلن چیگرهداش بولیب و بو مملکتنینگ اهمیت گه ایگه حدودی حسابلنهدی.
مذکور حادثهنی آذربایجان تامانی کیسکین قارهلهدی. مملکت تشقی ایشلر وزیرلیگی ترقهتگن بیاناتیگه کوره، بیر دران نخجوان هوا قونالغهسی ترمینال بناسیگه ضربه بیرگن، ینه بیر دران ایسه شکرآباد قیشلاغیدهگی مکتب بناسی یقینیگه قولب توشگن. حادثه سبب مکتب اوقووچیلری و اوقیتووچیلردن بیکار قیلینگن.
بیاناتده تأکیدلنیشیچه، اوشبو هجوم ایکی دولت اورتهسیدهگی مناسبتلر گه سلبی تأثیر کورسهتیشی ممکن.
آذربایجان جمهور باشلیغی الهام علیاوف، نخجوان گه قیلینگن هجومنی «تروریستیک حرکت» دیب بهالب، ایران بونینگ اوچون رسماً عذر سورهشی کیرهکلیگینی بیلدیردی. او هجومنی «نانکورلیک» صفتیده بهالب، بوندهی تجاوز «تیمیر مشت» بیلن جواب قیتریلیشینی ایتدی. بو حقده جمهورلیک ریاستی ۵ مارچ کونی خوفسیزلیک کینگشی ییغیلیشیده معلوم قیلدی.
جمهور باشلیغ اوز نطقیده اول هم ایران مخصوص خذمتلری بیلن باغلیق شخص تهراندهگی آذربایجان ایلچیخانهسیگه ترور هجومی اویوشتیرگنینی ایسلتدی. اوشبو حادثهده بیر نفر فقرا هلاک بولگن، ینه بیری آغیر جراحت آلگن.
علیاوفنینگ تأکیدلشیچه، هجوم قریب ۴۰ دقیقه دوام ایتگنیگه قرهمی، ایران خوفسیزلیک خذمتلری یا کی پولیس وکیللری ایلچیخانه گه ییتیب کیلمهگن. جمهور باشلیغ بو حالت یوقاری درجهدهگی بویروق بیلن باغلیق بولگنینی ادعا قیلدی.
شوندن سونگ، آذربایجان اوز ایلچیخانهسینی ایراندن چیقردی، دیپلماتیک مناسبتلرنی توختهتگن. کیینچهلیک ایران رسمیلریدن عذر طلب قیلینگن و هجومنی عملگه آشیرگن شخص قتل ایتیلگنی معلوم قیلینگن.
مذکور واقعهدن سونگ، الهام علیاوف مملکت قوراللی کوچلریده بیرینچی درجهلی سفربرلیک اعلان قیلینگنینی معلوم قیلدی.
جمهور باشلیغ شونینگدیک، ایران تامانیدن آذربایجان گه نسبتن اول هم اساسسیز عیبلاولر ایتیلگنینی تأکیدلهدی.
اونینگ سوزلریگه کوره، ایران دولت ارگانلری نظارتیدهگی ایریم ییتکرمه منبعلری آذربایجاننی آبروسیزلنتیریش گه قرهتیلگن اخبارات کمپاینینی آلیب بارگن.
علیاوفنینگ فکریچه، مستقل آذربایجان ایران حدودیده یشهیدیگن میلیونلب آذربایجانلیکلر اوچون امید منبعی حسابلنهدی. شو باعث ایریم کوچلر آذربایجاننینگ دنیا مقیاسیده بولگن کوچینی پسهیتیریش گه حرکت قیلماقده.
جمهور باشلیغی شونیگدیک، آذربایجان ایران حدودیگه قرشی هیچ قندهی حربی عملیات اوتکزمهگنینی و بوندهی ریجهلر یوقلیگینی بیلدیردی.
اونینگ تأکیدلشیچه، او شخصاً ایران ایلچیخانهسیگه باریب عالی رهبر علی خامنهای وفاتی مناسبتی بیلن تعذیه بیلدیرگن. علیاوف گه کوره، بونی باشقه دولت رهبرلری عملگه آشیرمهگن.
شونینگدیک او، ایران رسمیلری باکوگه قونغیراق قیلیب یاردم سورهگنی و آذربایجان ضرور یاردمنی کورستگنینی هم معلوم قیلدی.
ایران تشقی ایشلر وزیری سیدعباس عراقچینینگ ایتیشیچه، نخجوان دهگی هجومگه ایران علاقهدار ایمس و بو واقعهنینگ آرتیده کیم تورگنی انیقلنهدی.
شو بیلن بیرگه، وضعیت یوزهسیدن آذربایجان تشقی ایشلر وزیری اسرائیل تشقی ایشلر وزیری گیدئون سعار بیلن تلفون آرقهلی ملاقات قیلدی. سعار ایراننینگ آذربایجان گه قرشی «آچیق و قصدن عملگه آشیریلگن تجاوزی»نی قارهلهدی.
«بو مطلقا قبول قیلیب بولمس حالت. بو ایران رژیمی عقلدن آزگن و جلوسیز ایکنینی ینه بیر بار کورستهدی» دییدی او.
ایسلهتیب اوتهمیز، ۲۸ فبروری کونی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ فوقالعاده ییغیلیشیده روسیه امریکانی مذاکرهلر توگهمسدن توریب ایران گه هجوم قیلگنلیکده عیبلب، بونی «آرقهدن ضربه» دیب اتهگن ایدی.
ایریم خارجی منبعلر ایسه اوشبو اوروشدن آذربایجان منفعتدار بولیشی ممکنلیگینی یا کی هجوم آرتیده اسرائیل و امریکانینگ بیلواسطه اشتراکی بولیشی احتمالینی هم تیلگه آلماقده.
چونکی آذربایجان و اسرائیل اورتهسیدهگی استراتیژیک همکارلیک اوزاق ییللر گه باریب تقیلهدی. خصوصاً، آذربایجانلیکلر «اولوغ وطن اوروشی» دیب اتهیدیگن قرهباغ اوروشیده اسرائیل آذربایجاننی قورال-یراغ بیلن تأمینلهگن. بونگه جواباً آذربایجان اسرائیل گه نفت ییتکزیب بیروچی اساسی مملکتلردن بیری حسابلنهدی.
ایریم معلوماتلر گه کوره، ارمنستاننی ایسه ایریم مسئلهلرده ایران یشیرینچ قوللب-قوتلب کیلگن. شو سبب آذربایجان تامانی تهراننی ارمنستان گه اقتصادی و لوجستیک یاردم کورسهتیشده عیبلب کیلهدی.
قرهباغ ماجراسی نهفقط سیاسی، بلکی مدنی و دینی عامللرنی هم اوز ایچیگه آلهدی. آذربایجان تامانیگه کوره، قرهباغ حدودی ارمنستان نظارتی آستیده بولگن دورده کوپلب مسجدلر یوق قیلینگن.
بو حدود ده سقلنیب قالگن کم سانلی اسلامی یادگارلیکلردن بیری – «یوقاری گوهر آغه» مسجدی حسابلنهدی.
ایریم دعوالرگه کوره، اوشبو مجسدنی تعمیرلش و سقلب قالیش ایشلریده ایران هم مالیهوی اشتراک ایتگن. بو ایسه ارمنستان تامانیگه «قرهباغ ده اسلامی یادگارلیکلر یوق قیلینمهگن» دیگن سیاسی بحثلرنی ایلگری سوریش امکانینی بیرگنی ایتیلماقده.
شو بیلن بیرگه، ایران حدودیده تخمیناً ۳۰-۴۰ میلیون گه آذربایجان تورکلری یشهیدی. بو رقم حتا آذربایجان اهالیسیدن بیر نیچه برابر کوپ. شو سببلی «جنوبی آذربایجان» مسئلهسی تهران اوچون جوده نازک و احتیاطکار سیاست طلب قیلهدیگن موضوع حسابلنهدی.
تورکی دولتلر موضوعسی
ایران اطرافیده یوزه گه کیلگن وضعیت گه نسبتن تورکی دولتلر تشکیلاتیگه اعضا دولتلر هم معیین موضوع بیلدیردی. مذکور تشکیلات گه تورکیه، آذربایجان، اوزبیکستان، قزاقستان و قرغیزستان اعضا حسابلنهدی.
۴ مارچ کونی یقین شرق دهگی ماجرا باشلنگنیدن بویان ایلک بار تورکیه آسمانیده ایراندن اوچیریلگنی تخمین قیلینگن بالستیک راکته یوق قیلیندی. راکته گه قرشی مدافعه تیزیمیگه تیگیشلی پرچهلر هاتای ولایتینینگ دارتیال تومنی حدودیگه توشگن. حادثه عاقبتیده جبرلنگنلر یوق.
واقعهدن سونگ، تورکیه مدافعه وزیرلیگی مملکت هر قندهی تهدید گه جواب قیتریش حقوقینی اوزیده سقلب قالیشینی معلوم قیلدی.
تورکیه تشقی ایشلر وزیری هاکان فیدان هم وضعیت گه نسبتن کیسکین مناسبت بیلدیردی. او ایراننی بوتون منطقهده کیسکینلیکنی کوچهیتیریشی ممکن بولگن حرکتلردن واز کیچیشگه چقیردی. شونینگدیک، فیدان امریکا دولت کاتبی مارکو روبیو بیلن تلفون آرقهلی ملاقات قیلیب، منطقهوی خوفسیزلیک مسئلهلرینی بحث گه آلدی.
عینی پیتده، تورکیه تشقی ایشلر وزیرلیگی ایران ایلچیسینی وزیرلیککه چقیرتیریب، رسمی دیپلماتیک ناراضیلیک بیلدیردی.
جمهور باشلیغ رجب طیب اردوغان، ۵ مارچ کونی انقره دهگی افطارلیک مراسمیده تورکیه ایران بیلن باغلیق راکته حادثهسینینگ تکرارلنیشیگه طاقت قیلمسلیگینی تأکیدلهدی. اونینگ سوزلریگه کوره، انقره بو بارهده انیق آگاهلنتیریشلر بیرگن و اوز چیگرهلری همده هوا حدودینی حمایه قیلیش اوچون ضرور چارهلرنی کورماقده.
«منطقهمیز باشیدن کیچیرهیاتگن بو آغیر کونلرده بیز هیچ قچان چیگرهلریمیز و هوا حدودیمیزنی تصادف گه قالدیرمهیمیز. اگر بو ابدی وطنیمیزده تینچلیک و خوفسیزلیکده یششنی ایستهسک، دایما قورقیتیش کوچیمیزنی آشیریشیمیز کیرهک» دییدی، رجب طیب اردوغان.
ایران تامانی ایسه تورکیه حدودیگه اتهیلب راکته اوچیریلگنی حقیدهگی ادعالرنی رد ایتدی. ایریم تخمینلر گه کوره، راکته اصلیده کیپیردهگی بریتانیا حربی پایگاهسیگه یونهلتیریلگن بولیشی و یولدن ادهشگن بولیشی ممکن.
آذربایجانده کوزهتیلگن حادثهلردن سونگ، تورکیه باکونی قوللب-قوتلشینی بیلدیردی. ایکی دولت تشقی ایشلر وزیرلری مذکور هجوملرنی قبول قیلیب بولمسلیگینی تأکیدلهدی. شو بیلن بیرگه، اولر استراتیژیک اتفاق دایرهسیدهگی موفقلیک و همکارلیکنی ینهده مستحکملش مهملیگینی قید ایتدی.
تورکی دولتلر تشکیلاتیگه اعضا آذربایجان و قزاقستان هم اوز موضوعلرینی معلوم قیلدی.
آذربایجان ایران عالی رهبری آیتالله علی خامنهای وفاتی مناسبتی بیلن تعذیه بیلدیردی. شو بیلن بیرگه، ایران تامانیدن هجومگه اوچرهشگن عرب دولتلری بیلن بیردملیگینی هم معلوم قیلدی.
شونینگدیک، اوزبیکستان جمهور باشلیغی شوکت میرضیایف ۵ مارچ کونی آذربایجان جمهور باشلیغی الهام علیاوف بیلن تلفون آرقهلی ملاقات قیلدی. صحبت اولیده میرضیایف آذربایجان حدودیگه اوچووچیسیز اوچیش راکته آرقهلی عملگه آشیریلگن هجوملرنی قارهلب، جبرلنگنلرنینگ تیز فرصتده ساغهییب کیتیشینی تیلهدی.
قزاقستان هم منطقهدهگی وضعیت گه مناسبت بیلدیریب، بیرلشگن عرب امیرلیکلری بیلن همدرد ایکنینی معلوم قیلدی. قزاقستان جمهور باشلیغی قاسم جومارت توقایف بیرلشگن عرب امیرلیگینی دوست و برادر دولت دیب اتهب، ضرورت توغیلگن تقدیرده قولیدن کیلگن یاردمنی کورسهتیشگه تیارلیگینی بیلدیردی.
مرکزی آسیادهگی باشقه دولتلر ایسه حاضرچه یقین شرق دهگی وضعیت یوزهسیدن رسمی مناسبت بیلدیرمهگن. خصوصاً قرغیزستان، تاجیکستان و تورکمنستان ایران-اسرائیل- امریکا اورتهسیدهگی اوروش بوییچه ایضاح بیرمهگن.
شو بیلن بیرگه، کوردستان منطقهسی جمهور باشلیغی نچیروان برزاوی اوز بیاناتیده منطقهسی، «هیچ قندهی ماجرا یا کی حربی کیسکینلیکنینگ بیر قسمی بولمسلیگی»نی تأکیدلهدی.
همهسیگه عیبدار – نفت
اوشبو ماجرا فانیده تهران یقین شرق دهگی انرژی بازاریگه تأثیر کورسهتیشی ممکن بولگن کیسکین قرارلر قبول قیلدی. خصوصاً، ایران منطقهدن انرژی تشیشنی وقتینچه توختهتگنی، شونینگدیک، فارس کورفزی (خلیج فارس) آرقهلی عملگه آشیریلهدیگن ایریم یوک تشیش یونهلیشلرینی چیکلهگنی حقیده خبرلر ترقهلدی. بو ایسه منطقهدهگی انرژی و لوجستیک زنجیرلریگه جدی باسیم اوتکزماقده.
عینی پیتده، قطر تامانیدن سویولتیریلگن طبیعی گاز (LNG) ایشلب چیقریش حجمینی قیسقرتیریش احتمالی حقیدهگی معلوماتلر هم خلقارا بازارلرده خواطر اویغاتماقده. بوندهی وضعیت الهقچان اروپا بازارلریده انرژی نرخلرینینگ آشیشیگه سبب بوله باشلهدی.
یقین شرق دهگی هر قندهی کیسکینلیک خلقارا انرژی بازاریگه بیواسطه تأثیر قیلهدی. چونکی اوشبو منطقه دنیا نفت قیزیب آلیشینینگ تخمیناً اوچدن بیر قسمینی و طبیعی گاز ایشلب چیقریشینینگ قریب بیشدن بیر قسمینی تأمینلهیدی. شو باعث، ماجرانینگ چقورلشیشی خلقارا بازارلرده تورمنینگ ینگی تولقینینی کیلتیریب چیقریشی ممکن.
اگر وضعیت اوزاق دوام ایتسه، بو اروپا و آسیا دولتلریده اقتصادی تیکلنیش جریانلرینینگ سیکینلنیشیگه، انرژی تنقیصلیگی و صناعت خرهجتلرینینگ آشیشیگه آلیب کیلیشی احتمالدن خالی ایمس. تحلیلچیلر گه کوره، بوندهی حالت گلوبل اقتصادی برقرارلیک اوچون هم جدی خوفلردن بیری حسابلنهدی.
اورته کریدور – خلقارا سودا و ترانزیت یولی
سونگی ییللرده خلقارا سودا تیزیمیده کتته اوزگریشلر کوزهتیلماقده. ژیوپولیتیکی ضدیتلر، تحریملر و لوجستیک زنجیرلریدهگی معمالر طفیلی دولتلر ینگی ترانسپورت یونهلیشلرینی ایزلش گه مجبور بولماقده. انه شوندهی مهم لایحهلردن بیری – اورته کریدور دیب اتهلهدیگن ترانسپورت یولهگی دیر.
اورته کریدور – چیندن باشلنیب، مرکزی آسیا، کوکز و تورکیه آرقهلی اروپا گه چیقهدیگن خلقارا ترانسپورت یولهگی دیر. او رسماً خضر فرا آسیا خلقارا ترانسپورت یولهگی دیب هم اتهلهدی. بو یول تخمیناً قوییدهگی دولتلر آرقهلی اوتهدی: چین، قزاقستان، خضر دینگیزی، آذربایجان، گروزی، تورکیه، اروپا.
اوشبو یولک آرقهلی تیمیر یول، دینگیز و اتومبیل ترانسپورتی آرقهلی تشیلهدی.
ایران ایسه، مذکور لایحه گه تنقیدی مناسبت بیلدیریب کیلهدی. چونکی اورته کریدور چیندن اروپا بازارلریگه توارلرنی خضر دینگیزی آرقهلی ییتکزیشنی نظرده توتهدی و بو یول ایران حدودینی ایلنیب اوتهدی.
اگر اوشبو یولک تولیق ایشلب کیتسه، چین و اروپا اورتهسیدهگی سودانینگ بیر قسمی ایران آرقهلی ایمس، بلکی قزاقستان، خضر دینگیزی و کوکز آرقهلی عملگه آشیریلهدی. بو ایسه ایران اوچون ترانزیت درآمدلرینینگ کمهیشینی انگلتهدی.
شو بیلن بیرگه، تهران کوکز و مرکزی آسیاده اوز تأثیرینی سقلب قالیشگه اینتیلماقده. بیراق مذکور کریدور آرقهلی تورکیه، آذربایجان و قزاقستاننینگ رولی آرتیشی ایراننینگ منطقهدهگی استراتیژیک اهمیتینی قسماً کمهیتیریشی ممکن.
روسیهنینگ ارهلشووی
روسیه تشقی ایشلر وزیری سرگی لاوروف امریکا و اسرائیلنینگ اساسی مقصدلریدن بیری خلیج فارس دولتلرینی ایران گه قرشی اوروش گه جلب قیلیش ایکنینی تأکیدلهدی. اونینگ سوزلریگه کوره، امریکا و اسرائیل حرکتلریدن جبر کورهیاتگن هر قندهی دولت روسیه اوچون دوست حسابلنهدی.
«امریکا و اسرائیل تجاوزیدن جبر کورهیاتگن برچه تامانلر بیزنینگ استراتیژیک همکارلریمیز دیر. بیز خلقارا همجمعیتنینگ باشقه تینچلیکسیور اعضالری بیلن بیرگهلیکده، اوشبو عملیاتنی مطلقا امکانسیز قیلهدیگن محیطنی یرهتیشگه حصه قوشیش اوچون قولیمیزدن کیلگن برچه ایشنی قیلهمیز» دییدی، روسیه تشقی ایشلر وزیری سرگی لاوروف.
حاضرگی وضعیت
رسمی معلوماتلر گه کوره، میلادی ۲۰۲۶ ییل ۵ مارچ حالتی اساسیده، امریکا و اسرائیل ضربهلری عاقبتیده ایرانده هلاک بولگنلر سانی بیر مینگ ۲۳۰ نفر گه ییتگن.
شونینگدیک، ایران عالی رهبری آیتالله علی خامنهاینینگ ۴ مارچ کونی اوتکزیلیشی ریجهلشتیریلگن دفن مراسمی هم اسرائیل و امریکا ضربهلری طفیلی نامعلوم مدت گه قالدیریلدی.
عینی پیتده، اسرائیل ایران گه قرشی حربی عملیاتنینگ ینگی باسقیچلری باشلنیشینی معلوم قیلدی. ترقهلگن معلوماتلر گه کوره، قیروچی اوچاقلر ییر آستیده جایلشگن بالستیک راکته انبارلریگه ضربه بیریشگه تیارگرلیک کورماقده. یقین شرق دهگی وضعیت کیسکینلیگیچه قالماقده.
یازووچی: کامله قابیلاوف
عرب الفبا گه اوگیروچی: نصرتالله احدی
