یخشی‌راق ایش و تعلیم امکانیتلریگه ایگه بولیش مقصدیده بیر قطار یاشلر اوزلری یشب کیلگن ولایتلردن باشقه ولایتلر گه کوچیب کیتیشگن؛ بیراق اولرنینگ ایتیشیچه، کوچیب اوتگنلریدن کیین هم یوقاری یشش خره‌جتلری، مناسب ایش تاپیشده‌گی قیینچیلیکلر و تعلیم‌نی دوام ایتتیریش یولیده‌گی توسیقلر کبی معمالر گه دوچ کیلیشگن. اوشبو قیینچیلیکلر سببلی، آره‌دن بیر نیچه ییل اوتگن بولسه-ده، اولر هنوزگچه کوچیب کیتیشدن کوزله‌گن مقصدلریگه ایریشه آلیشمه‌گن.
سلام‌وطندارنینگ ۹ ته ولایتده ۱۴ نفر یاش (۶ قیز و ۸ نفر اوغیل باله) بیلن اوتکزگن صحبت نتیجه‌لری شونی کورسته‌دی کی، اوشبو یاشلر بیر ییلدن بیش ییلگچه بولگن مدت ایچیده اوز ولایتلرینی ترک ایتیب، مستقل روشده باشقه ولایتلر گه کوچیب کیتیشگن. تیکشیرو معلوماتلریگه کوره، گزارش‌ده صحبت قیلگن یاشلرنینگ ۱۰ نفری پروان، کاپیسا لوگر، سمنگان، فاریاب و نورستان ولایتلریدن کابل گه کوچیب کیلگن. قالگن تورت نفر یاشدن بیری ننگرهاردن نورستان گه، بیری کابل‌دن دایکندی گه، بیری فاریاب‌دن هرات گه و ینه بیری سرپل‌دن جوزجان گه کوچیب کیتگن.
اوشبو یاشلرنینگ بیش نفری مکتب و بیلیم یورت‌ده اوقیشنی دوام ایتتیریش، قالگن توقیز نفری ایسه تورموش شرایطینی یخشی‌لش و ینه‌ده یخشی حیات کیچیریش مقصدیده اوز ولایتلرینی ترک ایتگن. یاشلرنینگ ایتیشیچه، اولگی یشش جایلرینی ترک ایتیشلریگه معیاری مکتبلرنینگ، ملکه‌لی اوقیتووچیلرنینگ همده ایش امکانیتلری‌نینگ یوقلیگی سبب بولگن.
کاپیسا ولایتی نجراب تومنیدن بولگن ۲۵ یاشلی خیرالله عزیزی گه کوره، اوقیشنی دوام ایتتیریش اوچون معیاری مکتبلر یوقلیگی سببلی اوز ولایتینی ترک ایتگن و کابل گه کیلگنیگه بیش ییل بولگن. او شونده‌ی دییدی: «مین اصلی کاپیسا ولایتیدن، حاضرده کابل شهریده یشه‌یمن. کاپیسانی ترک ایتگنیمیزگه بیش ییل بولدی. کاپیسانی ترک ایتیشی‌میز گه سبب او ییرده معیاری مکتبلرنینگ یوقلیگی ایدی. شو باعث کابل گه کیلدیک. تعلیم آلیش مقصدیده درسلر و اوقوو کورسلریده قتنشدیک، اوقیشنی دوام ایتتیردیک، بیراق حاضرگچه اوشه درجه‌ده‌گی صفتلی تعلیم و ملَکه‌لی استاذلرنی تاپه آلمه‌دیم.»
سرپل ولایتیدن بولگن ۲۶ یاشلی خالدنینگ ایتیشیچه، او یوقاری درآمدلی ایش تاپیش مقصدیده ۱۸ آی اول اوز توغیلیب اوسگن یورتدن جوزجان ولایتیگه کوچیب بارگن. حاضرده جوزجان ولایتیده هم ایش تاپیشده قیینچیلیکلر گه دوچ کیله‌یاتگن خالد شونده‌ی دییدی: «ایشلش اوچون کیلدیم، چونکی بیزنینگ قیشلاغیمیزده ایش یوق ایدی. جوزجان ایش تاپیش اوچون یخشی جای. معمالر مقصد و ایشگه سلبی تأثیر کورستماقده. حاضرگچه اوز مقصدیمگه ایریشه آلمه‌دیم. اگر اقتصادی معمالریم بولمه‌گنیده، یخشی ایش تاپردیم و حیاتیم یخشی بولردی.»
۲۵ یاشلی جان‌احمد هم، اوچ ییل آلدین پروان ولایتیدن کابل گه کیلگن. اونینگ ایتیشیچه، یخشی‌راق حیاتگه اینتیلیش اونی اوز یشش جایینی ترک ایتیشگه اونده‌گن. او شونده‌ی دییدی: «کیلیب قالیشیم‌نینگ اساسی سببی ایش تاپیش، حیاتده رواجلنیش و یخشی‌راق کیله‌جکه ایریشیش دیر. مقصدیم مناسب ایش تاپیش، یخشی درآمد گه ایگه بولیش و عایله‌منی قوللب-قوتلش امکانیتیگه ایگه بولیش ایدی.»
اوشبو گزارش‌ده صحبت قیلگن کیشیلر بیر ییلدن بیش ییلگچه بولگن مدت دوامیده اوزلری یشب کیلگن ولایتلردن باشقه ولایتلر گه کوچیب اوتگن بولسه‌لر-ده، اولرنینگ ایریملری ینگی شرایط گه ماسلشه آلمه‌گنی و باشقه ولایتلر گه کوچیب بارگچ، یشش خره‌جتلری‌نینگ یوقاریلیگی سببلی اوز مقصدلریگه ایریشه آلمه‌گنلر.
پروان ولایتیدن بولگن ۲۵ یاشلی مهال احمدی، بیر ییل اول یخشی‌راق حیات قوریش مقصدیده کابل گه کیلگن. اونگه کوره، کابلده یشش خره‌جتلری‌نینگ یوقاریلیگی اونینگ اوز مقصدیگه ایریشیشگه توسقینلیک قیلماقده. او شونده‌ی دییدی: «جاییمنی اوزگرتیریش آرقه‌لی ایشگه جایلشه آله‌من دیب اویله‌گندیم. اما عموماً کوزله‌گن مقصدیمگه ایریشه آلمه‌دیم. مقصدیمگه ایریشه آلمه‌گنیم‌نینگ اینگ اساسی سببلری ایش امکانیتلری‌نینگ آزلیگی و یشش خره‌جتلری‌نینگ یوقاریلیگی دیر.»
سرپل ولایتیدن بولگن ۳۲ یاشلی جاوید، اقتصادیات یونه‌لیشینی تمامله‌گن. اونینگ ایتیشیچه، او اوز تحصیلی یونه‌لیشیگه ماس ایش تاپیش امیدیده جوزجان ولایتیگه کیلگن. بیراق آره‌دن بیر ییل اوتگن بولسه-ده، اونینگ بو مقصدی عملگه آشمه‌گن. اونگه کوره: «ایش تاپیش مقصدیده کیلدیم، چونکه جوزجان‌ده ایش امکانیتلری یخشی‌راق دیب اویله‌گندیم. بیراق جوزجان کیلگنیمدن بیری حاضرگچه مقصدیمگه ایریشه آلمه‌دیم. مناسب ایش تاپه آلمه‌دیم، چونکه ایش امکانیتلری کمه‌یگن.»
متخصص‌لرنینگ فکریچه، ایچکی مهاجرت نه‌فقط اهالی‌نینگ بیر حدود دن باشقه حدود گه کوچیشنی، بلکه اجتماعی و اقتصادی عاقبتلر گه ایگه بولگن کوپ قیره‌لی حادثه دیر.
جمعیت‌شناس عبدالسلام هاشمی‌نینگ ایتیشیچه، یاشلرنینگ ایچکی کوچیشی نتیجه‌سیده ایریم ولایتلرده ایشچی کوچی‌نینگ کمه‌یشی کوزه‌تیله‌دی. او شونده‌ی دییدی: «کوچیش تعلیم آلیش، ایش تاپیش، تجربه آرتیریش و ینگی کونیکمه‌لرنی اورگنیش اوچون مناسب امکانیتلر یره‌تیشی ممکن. بیراق یاشلر مالیه‌وی قیینچیلیکلر، یالغیزلیک و عایله‌دن اوزاقده یشش کبی معمالر گه دوچ کیلیشلری ممکن. یاشلرنینگ کوچیشی ییریک شهرلرده اهالی سانی‌نینگ آرتیشیگه، ایریم ولایتلرده ایسه یاش ایشچی کوچی‌نینگ کمه‌یشیگه آلیب کیله‌دی.»
مهاجرت مسئله‌لری بوییچه بیلرمان جمعه‌خان پویانینگ ایتیشیچه: «بونینگ اینگ مهم و جدی سببی – کیلیب چیقیش ولایتیده ایش اورینلری‌نینگ یوقلیگی همده باریله‌دیگن ولایتده ایش تاپیشگه بولگن اینتیلیش دیر. شو سببلی مسئوللر تورلی ولایتلرده ایش اورینلرینی یره‌تیش بوییچه انیق دستورلرنی عملگه آشیریشلری ضرور. بو آرقه‌لی یاشلرنینگ ایش تاپیش و یخشی‌راق تعلیم آلیش امکانیتیگه ایگه بولیش اوچون باشقه ولایتلر گه کوچیب کیتیشگه مجبور بولیشی‌نینگ آلدینی آله‌دی.»
باشقه تاماندن، ایچکی مهاجرت آست قوریلمه و عمومی خذمتلر تیزیمیگه توشه‌دیگن باسیمنی هم آشیریشی ممکن. متخصص‌لرنینگ فکریچه، بو حالت اوزاق مدتلی ریجه‌لشتیریشنی طلب قیله‌دی. شو بیلن بیرگه، افغانستان اسلام امیرلیگی ایش و اجتماعی ایشلر وزیرلیگی، کمبغللیکنی کمه‌یتیریش همده یاشلر اوچون برقرار ایش اورینلرینی یره‌تیش مقصدیده ولایتلرده تورلی دستورلرنی عملگه آشیره‌یاتگنینی بیلدیره‌دی. مذکور وزیرلیک‌نینگ اخبارات و نشرات بولیمی باشلیغی محمدصدیق توحیدی شونده‌ی دییدی: «ایش و اجتماعی ایشلر وزیرلیگی برقرار بندلیکنی تأمینلش مقصدیده خصوصی سکتور، آست قوریلمه‌لر، محلی ایشلب چیقریش، ایکینچیلیک و چارواچیلیکنی قوللب-قوتله‌یدی. وزیرلیک بیش ییللیک استراتیژیک ریجه ایشلب چیققن. کیلگوسی بیش ییل دوامیده یخشی نتیجه‌لر گه ایریشیلیشیگه امید قیله‌میز.»
یاشلر یخشی‌راق حیات ایزلب باشقه ولایتلر گه کوچیب کیته‌یاتگن بیر پیتده، سونگی ییللرده اقلیم اوزگریشی و قوشنی دولتلردن مهاجرلرنینگ قیتیشی هم افغانستان فقرالری‌نینگ ایچکی کوچیشیگه تأثیر کورستماقده. ناروی کمیته‌سی، جاری ییل‌نینگ دسمبر آیی‌ده اعلان قیلگن حساباتیده قید ایتیلیشیچه، ۲۰۲۴-ییل آخریگه قدر افغانستان‌ده قریب اوچ میلیون ۲۰۰ مینگ کیشی ایچکی کوچیشگه مجبور بولگن.
