حقوقشناسلر گه کوره، فقه قاعدهسی «الضرر یزال» اساسیده، هر قندهی کمسیتیش تقیقلنهدی؛ بیراق ایریم وظیفهسی بولگن عیاللر سلاموطندار بیلن صحبتده، ایش جاییده کمسیتیش گه دوچ کیلهیاتگنینی ایتسهلرده، باشقهلری ایسه ایش جاییدهگی کمسیتیش سببلی مجبوراً اوز ایشلرینی ترک ایتگنینی بیلدیرهدی.
حقوقشناسلر، اسلام فقهیده انسانی قدر-قیمت و شانینی پایمال قیلهدیگن همده ضرر ییتکزیش گه سبب بولهدیگن هر قندهی خطی-حرکت ناقانونی حسابلنیشینی ایتهدیلر. بوندهی حالتلرده ضرر کورگن شخص شکایت قیلیش حقوقیگه ایگه بولیب، اسلامی حکومت ایسه بو مسئلهنی کوریب چیقیش و اونگه ییتیب باریش اوچون مسئول دیر.
حقوقشناس خاطره ریان شوندهی دییدی: «اگر عیال ایش جاییده زورهوانلیک، بیزارلیک، تحقیرلش، تجاوز یا کی کمسیتیش گه دوچ کیلسه، او ضرر و ظلم اساسیده شکایت قیلیشی ممکن. شرعی قاضی ایسه الضرر یزال قاعدهسیگه تیهنگن حالده، ناتوغری خطی-حرکتلرنی توختهتیش و ییتکزیلگن ضررنی قاپلش چارهلرینی کوریشی شرط.»
حقوقشناسلردن باشقه بیری زیبا زحل بوتوغریده فکر-ملاحظهسینی شوندهی بیلدیرهدی: «اگر عیال کلتکلش یا کی جسمانی زورهوانلیککه اوچرهسه، اوز حقوقلری بوزیلگنی سببلی زورهوانلیککه دوچ کیلسه، او پولیس، محکمه، یا کی حقوقنی محافظه قیلوچی ارگانلر گه شکایت قیلیش حقیگه ایگه. جنایت صادر ایتگن شخص عدلی و سود ترتیبیده جوابگرلیککه تارتیلهدی و جزالنهدی. بیراق اسلام امیرلیگی محکمهلری اساساً فقط اسلامی شریعت گه تینهدی.»
دین عالملری هم، اسلام هر قندهی زورهوانلیک و کمسیتیشنی قطعی منع ایتگنینی تأکیدلهیدیلر و اگر بوندهی حالتلر صادر بولسه، عیاللر عدلی و قضایی ارگانلر گه مراجعت قیلیش حقوقیگه ایگه.
دین عالمی صبغتالله وثیق شوندهی دییدی: «عیال حلال و شرعی محنت بیلن شغللنیشی و اوز درآمدینینگ ایگهسی بولیشی ممکن، اسلام نقطهی نظریدن کمسیتیش تقیقلنگن. اسلامی تعلیماتلر عیاللرنینگ قدر-قیمتینی قییرده بولیشیدن قطعی نظر کفالتلهیدی و هر قندهی کمسیتیش، تحقیرلش همده زورهوانلیکنی قارهلهیدی.»
دین عالمی و عالملر کینگشی معاونی شاهمحمود محمدی شوندهی دییدی: «اول مسئله محاکمه قیلینیشی کیرهک، ایکینچیدن او ییرده مسئول بولگن کیشیگه مراجعت قیلینهدی. اگر بوندن هم نتیجه چیقمسه، اسلامی اداره و محکمهلر گه مراجعت قیلیش ممکن. اگر بری-بیر حل بولمسه، تعزیر جزاسی قوللنهدی یا کی لوازمیدن چیتلشتیریلهدی.»
شو بیلن بیرگه، بیرقطار عیاللر سلاموطندار بیلن صحبتده ایش جاییدهگی واقعیت حقوقی تمایللر و دینی تعلیماتلردن انچه اوزاق ایکنینی ایتیشهدی.
اولر شونینگدیک، آغزهکی و خُلق-اتواردهگی تحقیر، رواجلنیش امکانیتلرینینگ چیکلنیشی همده ملَکه و صلاحیتنینگ اعتباردن چیتده قالیشی کبی معمالر گه دوچ کیلگنینی، حتا شو سببلی ایشینی ترک ایتگن عیاللر هم بارلیگینی قوشیمچه قیلیشهدی.
کابللیک ۲۳ یاشلی شمیلا، قریب ایکی ییلدن بیری تلویزیونلردن بیریده ایشلهماقده و اوشبو مدت دوامیده نیچه مراتبه مدیر تامانیدن قومی و مذهبی کمسیتیلیش گه دوچ بولگن.
او شوندهی دییدی: «ایش جاییده راحتسیزلیک، تحقیر و خوفسیزلیک حالتنی کیلتیریب چیقرهدیگن مناسبتلر گه دوچ کیلدیک. آغزهکی جهتدن بو حالتلر جوده کوپ ایدی. اولر ملت و مذهب اساسیده فرق قوییردی. کوپ حاللرده بیزنینگ حق-حقوقلریمیز پایمال قیلینر ایدی. حتا شوندهی بولدیکی، مینگه و همکسبیم گه تیگیشلی بولگن مکافات – چونکی برچه محنتنی بیز قیلگن ایدیک ایش جاییدهگی موجود فرقلر و تینگسیزلیکلر سببلی باشقه بیراوگه بیریلدی.»
شونینگدیک، هرات یشاوچیسی ۲۴ یاشلی محفوظه، ایش جاییده باشیدن کیچیرگن زورهوانلیک و کمسیتیشلر حقیده سوزلب، بو مناسبتلر اونده ایش محیطی حقیده قورقینچلی تصور تاپیلگنینی و یخشی ایش امکانیتلریدن فایدهلنمسلیگیگه سبب بولگنینی ایتهدی.
اونگه کوره:«مین ایش محیطیده کمسیتوچی و روحی باسیم کورستهدیگن خلق-اتوارلر گه دوچ کیلدیم؛ مثلاً قیین وظیفهلرنی یاردمسیز تاپشیریش، ملَکمنی اعتباردن چیتده قالدیریش، رواجلنیش امکانیتلرینی چیکلش، همده بویروق بیروچی و تحقیرلی آهنگلردن فایدهلنیش. بو زورهوانلیکلر کوپراق بولیم رهبری و بعضاً ایرکک همکسبلر تامانیدن صادر بولگن. بو تجربهلر سببلی زورهوانلیک تکرارلنیشیدن قورقیب، یخشیراق ایش امکانیتلرینی رد ایتدیم و بیر مدت اوزیم ممنون بولمهگن لوازمده قالیشگه مجبور بولدیم.»
باشقه تاماندن، بعضی عیاللرنینگ ایتیشیچه، بو کمسیتیشلر و تینگسیزلیکلر اولرنینگ ایشگه ییترلیچه اعتبار قرهتیشیگه توسقینلیک قیلگن و اوز ایشینی ترک ایتیشگه آلیب کیلگن.
کابل یشاوچیسی نصیبه شوندهی دییدی: «بوندهی ایشلر انگیزه و روحیم گه سلبی تأثیر قویدی، انگیزهم یوقالدی و اوللریده جیم توردیم و شکایت قیلمهدیم، احوال یامان بولمسلیگی اوچون شو سببلی ایشنی ترک ایتیش گه مجبور بولدیم.»
بلخ یشاوچیسی ۲۶ یاشلی فریحه، ایشلهیاتگن اداره رواجلنیشی گه حصه قوشه آلیشی اوچون ایش جای خوفسیزلیک بولیشی کیرهک دییدی.
اونینگ ایتیشیچه: «روحی، اخلاقی، ساغلیق احوالیمیز امن بولیشنی ایستهیمیز، بوندهی ایش جایی بولسه یخشی و انگیزه بیلن ایشلهی آلهمیز و ایجادکارلیک قیله آلهمیز. بوندهی حالتده اداره رواجلنهدی.»
ایتیش ضرور کی، بو عیاللر ایش جاییده قومی، مذهبی کمسیتیش، تینگسیزلیک، تحقیر بولیشلریدن عینحالده شکایت قیلماقده، اسلام دینی عیاللر گه قرشی هر قندهی کمسیتیش و زورهوانلیک منع ایتیلگنینی تأکیدلهیدی.
