سلاموطندارنینگ افغانستان ۹ ولایتیده ۱۵ عیال بیلن صحبتی شونی کورستهدی کی، بو عیاللرنینگ ۱۳ نفری ایر تامانیدن، بیر نفری آته تامانیدن و بیر نفری هم باشقه عیال (اوگهی آنه) تامانیدن فیزیکی زورهوانلیککه اوچرهگنلر.
اوشبو گزارشده صحبت قیلگن عیاللرنینگ ایتیشیچه، تورموش اورتاغی عایله اعضالرینینگ بالهسی حیاتی و تربیهسیگه ارهلشووی، اوی ایشلرینی بجریشده کیچیکیشلر همده عایله ایرککلرینینگ معتادلیگی سببلی کلتکلنیب و کمسیتیلیش بیلن دوچ بولگنلر؛ اولرنینگ فکریچه، بو سببلر دینی جهتدن اساسسیز بولیب و جسمانی زورهوانلیککه لایق ایمس ایدیلر.
فاریاب ولایتی میمنه شهری یشاوچیسی ۲۵ یاشلی مریم، تورموش گه چیققنیدن ۸ ییل اوتهیاتگن بولسه-ده، نیچه مرته ایری تامانیدن کلتکلنگنینی بیلدیرهدی. اونگه کوره، بو زورهوانلیک اونینگ خطی-حرکتلری بیلن هیچ قندهی علاقهسی یوق.
او شوندهی دییدی: «کوپینچه پیتلر آوقت کیچ تیارلنیشی یا کی عایلهم بیلن صحبت قیلیش کبی کیچیک مسئلهلر سببلی کلتکلنگن من. بعضی پیتلر قپاق و مشت، بعضیده یاغاچ یا کی اویدهگی بویوم بیلن مینی اورردیلر، بو حرکتلرنینگ سببی روحی و اقتصادی قیینچیلیک ایدی.»
شو بیلن بیرگه، غور ولایتی دولتیار یشاوچیسی ۳۰ یاشلی زینت رسولی، تورموش اورتاغی عایلهسینینگ قوشمه حیاتلریده ارهلشووی و انده-سنده هم اوی ایشلری کیچیکتیریلیشی سببلی، ایری اورگنینی بیلدیرهدی.
اونینگ ایتیشیچه: «نیچه مراتبه کلتکلندیم. هم قپاق و هم مشت ییگنمن و بیر مرته هم یاغاچ بیلن اوردی و ایاغیم یرهلندی. بیر مرته هم اویدن چیقریشدی. بو زورهوانلیکلرنینگ سببی بالهلریم و ایریم عایلهسینینگ حیاتیمیز گه ارهلشووی کبی مسئلهلردن کیلیب چیققن. فکریگه قرشی نظر بیرسم یا کی اوز حقیمدن دفاع قیلسم زورهوانلیک بیلن دوچ بولردیم.»
اوشبو گزارشده صحبت قیلگن ۵ نفر عیال، حتا مالی مستقللیککه ایگه، ینههم ایرلری تامانیدن کلتکلنگنلرینی ایتیشهدی.
کابللیک ۳۳ یاشلی اسما گه کوره، احتیاجلریدن بیرقسمینی اوزی تأمینلسه-ده، فیزیکی زورهوانلیککه دوچ بولهدی؛ اونینگ فکریچه بو زورهوانلیکلر روحی و جسمی گه سلبی تأثیر قویگن.
او شوندهی دییدی: «۹۰ فایز اوی خرهجتی و قیزلریمنینگ بوتون احتیاجلرینی اوزیم تأمینلهی من. بیراق نیچه مراتبه ایریم تامانیدن کلتکلنگن من. قپاق اوریش، مشتلش و تیپیش کبی زورهوانلیکنی تجربه قیلگن من. بو زورهوانلیکلر سبب بیلیم سویهگی ضرر کورگن و ایندی عادی شکلده اولتیریب-توره آلمهی من. ایریم نیگه مینگه پول بیرمهی سنگ دیب کلتکلهیدی، بو مسئله مین اوچون جودهیم حقارت و اچینرلی دیر، چونکی مالی مستقللیککه ایگه بولسم-ده، زورهوانلیک بولهدی.»
فقط تورموش اورتاقلری بولگن عیاللر کلتکلنمهیدی بلکی، آته اوییده بویداق بولگن قیزلر هم افغانستاندهگی ناتوغری عنعنهلر و توشونچهلر قربانی بولگن.
هرات ولایتی حاجیآباد قیشلاغی یشاوچیسی ۲۱ یاشلی نسرین علیداد، ایشسیزلیک و آتهسینینگ معتادلیگی سببلی کلکتلنگنینی ایتهدی. اونینگ کوپهیتیریشیچه، مهرهدوزلیک بیلن پول تاپسه-ده، بیراق اوشبو پولنی اوزی و آنهسی امان بولیش اوچون آتهسیگه بیریشگه مجبور.
او شوندهی دییدی: «فقط مین ایمس من بلکی آنههم کلکتلنهدی. کوپینچه پیتلر احتیاجلریمیزنی ساتیب آلیش گه قوربیمیز ییتمهیدی، آتهم پول بیرمهیدی مین و آنهم اویده مهرهدوزلیک کبی ایشلرنی قیلهمیز و اونینگ پولینی هم آتهم آلهدی. آنهمنی اورمسلیک اوچون آتهم گه توسیق بولگن پیتده مینی اویدن چیقریب و قیتیب کیلمسلیگیمنی ایتگن. بیراق مین قیز من و بارهدیگن جاییم یوق نیچه ساعت قوشنیلرنینگ اویی گه قالهمن و کیین ایسه اوی گه قیتهمن.»
عیال حقوقی فعاللریدن بیرقطاری، خبردارسیزلیک سببلی عیاللر گه قرشی فیزیکی زورهوانلیکلر کوپهیگن، بیراق عامللرینی جزالش بیلن عیاللر گه قرشی عایلهوی زورهوانلیکلر رقمینی کمهیتیریش ممکن دیب ایشانهدیلر.
عیال حقوقی فعالی فروزان داوودزی شوندهی دییدی: «افغانستانده زورهوانلیک بار و افسوس بیلن کونسهیین کوپهیماقده و اونینگ اساسی سببی جمعیتدهگی خبردارسیزلیک، اقتصادی همده اجتماعی قیینچیلیک و ناتوغری عنعنهلر دیر، حکومت عیاللر گه قرشی زورهوانلیکنی کمهیتیریش اوچون خبردار قیلیش ریجهلرنی نظرگه آلیب و عامللرینی جزا بیریشی کیرهک.»
عیال حقوقی فعاللریدن بیرقطارینینگ ایتیشلریچه، عیاللر سببسیز کلتکلنیب و فیزیکی زورهوانلیک بیلن دوچ بولگن حالده، جسمی و روحی گه سلبی تأثیر قیلهدی.
حقوقشناس پرویز خلیلی گه کوره: «عیال زورهوانلیک و کلتکلنسه و تنهسی ضرر کورسه و کوز بیلن کوریلسه، زورهوانلیک بولگن و ضرر کورگن عیال آغریقنی حس قیلهدی و طبیات مرکزلری و قانونی ادارهلر عیال بیلن شریعت و قانون گه ضد فیزیکی زورهوانلیک بولگنینی تصدیقلسه، عیال دعوا قیلیب و ضرر پولینی آلیشگه حقی بار، زورهوانلیک قیلگن کیشی جزالنیشی کیرهک، اسلامده بو عیالنینگ شرعی حقی دیر.»
باشقه تاماندن، دین عالملریدن بیرقطارینینگ ایتیشیچه، دین و شریعت نقطهی نظریدن ایرککلر عایلهدهگی عیال گه زورهوانلیک قیلیش و اونی کلتکلش گه حقی یوق و شریعت قاعدهلریگه موافق یومشاقلیک بیلن یاندهشیب و عیاللر گه حرمت قیلینیشی کیرهک.
دین عالمی وحیدالله واحدی شوندهی دییدی: «دین و شریعت نقطهی نظریدن خاتین-قیزلر و بالهلر گه زورهوانلیک قیلیش قطعی حسابلنهدی، بیراق تربیهوی مقصدده جوده چیکلنگن درجهده رخصت بارلیگی ایتیلهدی؛ بونده باش و یوز گه اوریش ایمس همده ضربه جراحت، کوکریش کیلتیریب چیقرمسلیگی یا کی تنه اعضالریگه ضرر ییتکزیب، ناگرانلیککه سبب بولمسلیگی کیرهک.»
شو بیلن بیرگه، افغانستان اسلام امیرلیگی امر معروف و نهی منکر وزیرلیگی، عیاللر قوللب-قوتلنیشی و عایلهوی جنجللر تیکشیریلیشی گه تأکید ایتهدی.
امر معروف و نهی منکر وزیرلیگی سوزلاوچیسی سیفالاسلام خیبر سلاموطندار بیلن صحبتده شوندهی دییدی: «افغانستانده هر ایکی اویده عیاللر زورهوانلیک بیلن دوچ دیر، اوتگن تورت ییل دوامیده بوتوغریده قریب ۲۰۰ مینگ واقعهنی ثبت ایتگن میز، عایلهوی قیینچیلیکلر حل ایتیلگن و کوپ آز یوز بیرهدی.»
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی عیاللر بولیمینینگ گزارشی – میلادی ۲۰۲۵ ییلده ترقهلگن کیلیشیچه، اوتگن ایکی ییلده افغانستانده عیاللر گه قرشی زورهوانلیک رقمی ۴۰ فایز کوپهیگن و ۱۴.۲ میلیون کیشی قوللب-قوتلنیش و یاردم گه محتاج دیر.
