افغانستان مدنی خیلمه-خیل بولگن بیر مملکت؛ بو خیلمه-خیللیک طعاملرده هم بار. طعام فقط کوندهلیک احتیاج اوچون ایمس، بلکی هر بیر خلقنینگ اوزیگه خاصلیگی و ملی اوزلیگینی افادهلهیدیگن مهم قسم حسابلنهدی.
افغانستان ایتینک (قوم) و مدنی جهتدن خیلمه-خیل و دایما رنگ-برنگ عنعنوی طعاملر دسترخانی توشلگن مملکت دیر – بو دسترخانلر تاریخی، عرف-عادتلر و عایلهلرنینگ همجهتلیگینی حکایه قیلهدی؛ بیراق ایریم کتتهلر نینگ فکریچه، سونگی ییللرده بعضی یاشلر عنعنوی طعاملر اورنیگه زمانهوی طعاملر گه کوپراق قیزیقماقده.
اولرنینگ ایتیشیچه، علاقهلر کینگهیشی، یاشلرنینگ اجتماعی ترماقلرده فعال اشتراکی و تشقی مدنیتلر بیلن تنیشیش ینگی اولادنینگ عنعنوی طعاملر گه بولگن قیزیقیشینی کمهیتیرگن و اولرنی فست فود کبی زمانهوی طعاملر گه کوپراق مایل قیلگن.
کابللیک ۵۸ یاشر احمدالله مددی، بالهلیگیدن حاضرگچه عنعنوی طعاملردن استعمال قیلیب کیلگن و بو طعاملر گه بولگن قیزیقیشینی تبسم بیلن شوندهی افادهلهیدی: «مین هم شخصاً عنعنوی طعاملرنی افضل کورهمن، اولر یخشیراق. عنعنوی طعاملردن منتو، دلده، سبزهوات طعاملرنی کوپراق یاقتیرهمن. شونینگدیک، نانوشتهده سوت، پراته، وطنی قیماق، پنیر کبی محصولاتلردن فایدهلنه من.»
بیراق او، بوگونگی یاشلرنینگ عنعنوی طعاملر گه نسبتن زمانهوی آوقتلر گه کوپراق قیزیقیشی حقیده هم گپیرهدی. او شوندهی دییدی: «اکثریت یاشلر عایلهلرده عنعنوی طعاملردن کوره فست فود کبی طعاملرنی یاقتیرهدی و عنعنوی طعاملر بارهسیده تورلی بهانهلر کیلتیریشهدی. اولر کوپراق، چپس، مگی و مکرونی استعمال قیلیشگه قیزیقهدی، بیراق بولرنینگ هیچ قندهی فایدهسی یوق.»
باشقه تاماندن، احمدالله یاشلرنینگ فست بود کبی طعاملر گه قیزیقیشی حقیده ایتیشیچه، اوتمیش گه نسبتن یاشلرنینگ خیلمه-خیل طعاملر گه قیزیقیشی کوپهیگن. اونگه کوره، نرخ-نوالر آشیشی و اقتصادی قیینچیلیک سببلی، بعضی عایلهلر بو طعاملرنی تیارلشگه قوربی ییتمهیدی. او شوندهی دییدی: «طعاملر خرهجتلری اولگیگه نسبتن آشیب کیتگن. آلدین مینینگ عایلهمده بیر خیل طعام پیشیریلردی و برچه عایله اعضالری بیرگه استعمال قیلیشردی، یا کی اینگ کوپی بیلن مهمان کیلگنده دسترخان بیرآز خیلمه-خیل قیلینردی. بیراق حاضرگی شرایطده دسترخان گه حتا ۱۵ خیل طعام و محصولاتلر قوییلهدی، بو بعضاً مجبوری حالتده هم قیلینهدی؛ آدملر حتا قرض آلیشگه هم تیار بولیشهدی، تا کی باشقهلر بیلن تینگلشیش، رقابت قیلیش و دسترخانینی چیرایلی کورسهتیش اوچون.»
یاشلرنینگ فست فود کبی طعاملر گه قیزیقیشی حقیده گپیرهدیگن فقط احمدالله ایمس؛ بلکی مملکت یشاوچیلریدن باشقه بیرقطاری هم عینی گپنی ایتیشهدی.
کابللیک ۵۰ یاشلی محمدآصف و ۴۰ یاشلی محمدگل، سبزی چلو، شوربا، دلده و باشقه تاتلی آوقتلر گه قیزیقیشلری حقیده ایتیشلریچه، سونگی ییللرده یاشلرنینگ عنعنوی طعاملر گه قیزیقیشی کمهیگن و کوپراق فست فود کبی تیارلنگن آوقتلردن استعمال قیلیشهدی.
محمدآصف شوندهی دییدی: «فست فودلر و تشقریدن کیلهدیگن طعاملر، ایچیملیکلر همده وارد قیلینهدیگن محصولاتلر آوقتلر خیلمه-خیللیگیده کوپراق رول اوینهیدی. عنعنوی طعاملرنینگ فست فودلرگه نسبتن فایدهسی کوپراق بولسه-ده، اکثریت یاشلر برگر و شورمه کبی زمانهوی طعاملر گه قیزیقیشهدی. اوزیم ایسه ایسکی عرف-عادتلر بیلن باغلیق عنعنوی طعاملرنی کوپراق یاقتیرهمن و اولرنی افضل کورهمن.»
کابللیک محمدگل هم شوندهی فکر بیلدیرهدی: «سونگی ۲۰ ییلده عنعنوی طعاملرده سیزیلرلی اوزگریشلر کوزهتیلماقده و ۲۰ یا کی ۳۰ ییل آلدین بیزنینگ عنعنوی طعاملریمیز شوربا، تخم، چلو و کدو کبی محلی حدودلرده تاپیلهدیگن محصولاتلردن تیارلنهدیگن آوقتلر ایدی و اولر کوپ استعمال قیلینردی. وقت اوتیشی بیلن جوده کتته اوزگریشلر یوز بیردی، حاضر ایسه زمانهوی طعاملر عنعنوی طعاملر اورنینی ایگللب بارماقده.»
کابل شهری یشاوچیلریدن بولمیش ۳۹ یاشلی فاطمه، عنعنوی طعاملرنینگ استعمال قیلینیش مدنیتی سقلنیشیگه تأکید ایتهدی. اونگه کوره: «عنعنوی طعاملر بیزنینگ مدنیتیمیز و اگر بو طعاملر اورنیگه زمانهوی آوقتلردن فایدهلنیلسه، بو آدملر ساغلیگینینگ یوقالیشیگه آلیب کیلیشی ممکن.»
بیراق ایریم یاشلرنینگ ایتیشیچه، بند کونلرده تیار آوقت استعمال قیلیش اولر اوچون آسانراق تنلاو دیر؛ بو آوقت نهفقط کوپ وقت آلمهیدی، بلکی ضرور پیتلرده هم آسانلیک بیلن تاپیلهدی.
کابللیک ۲۱ یاشلی افشین شوندهی دییدی: «مینینگ فکریمچه، فست فودلر یخشیراق، چونکی اولر الهقچان تیار بولهدی و اولرنی تیز پیشیریش ممکن، هر قندهی جایده هم تیارلش آسان. فست فود عادتده رستورانتدن آلیب کیلیش اوچون اتهیگی ۵-۱۰ دقیقه وقت آلهدی، بیراق عنعنوی طعاملر یریم ساعتدن هم کوپراق وقت طلب قیلهدی.»
بو برچه اوزگریشلر آرهسیده، کیکسهلر حلی هم اوز اجدادلری مدنیتینینگ سقلنیب قالیشیگه امید قیلیشهدی.
احمدالله مددی، سوزلری یکونیده یاشلرنینگ اصل افغانستان طعاملرینی استعمال قیلیشی و اونی سقلب قالیشیگه امید بیلدیریب، بالهلری هم اوزی کبی عنعنوی طعاملردن استعمال قیلیب و اولرنینگ قدریگه ییتیشینی خواهلهیدی؛ بو آوقتلر نهفقط ساغلامراق بلکی اولادلرنی باغلاوچی و ملتنینگ مدنی اوزلیگینی اسرهب قالووچی عامل حسابلنهدی.
