بچهدان سرطانی، دنیا ده کینگ ترقهلگن سرطاننینگ ایکینچی توری و عیاللر آرهسیده اولیمگه آلیب کیلووچی همده اوزاق مدتلی کسللیکلردن بیری بولگنی بیرحالده؛ لیکن افغانستان ده عیاللرنینگ بو کسللیک توغریسیده آگاهیسیزلیگی، اولرنینگ کوپراق جبرلنیشیگه سبب بولگن. مذکور گزارشده سکیز ولایتده ۱۷ عیال بیلن صحبت بولینگن که اولردن برچهسیگه کوره، بو کسللیک و اونینگ خوفلری علایملری حقیده خبردار ایمسلر.
مملکتنینگ اوزاق ولایتلریده عیاللردن کوپ قطاری اقتصادی چیکلاولر سبب، کوپینچه قیینچیلیکلر بیلن روپهرهلر، لیکن کنر ولایتی نرنگ تومنی یشاوچیسی بولمیش نادیه، سعیوحرکت قیلیش بیلن حتا اویدن هم ایشلب و درآمد قولگه کیلتیره آلیشنی کورستگن.
گرچی بو عیاللرنینگ برچهسی امکانیتلر و قوللب-قوتلشنینگ کیسکین ییتمسلیگیدن اذیت چیکهیاتگن بولسهده، اولردن ۱۸ نفری عینن شو اوز-اوزینی اورگهتیش کونیکمهلر آرقهلی هر قنچه کم بولسه هم، برقرار درآمد تاپیشگه موفق بولگن. بو درآمد نهفقط اولرنینگ اقتصادی احوالینی بلکی، روحی سلامتلیگی و اوزیگه بولگن ایشانچینی هم یخشیلهگن.
اسلام شریعتی عیاللرنینگ اوز درآمدی و مال-ملکی گه مستقل ایگهلیک حقوقینی کفالتلهگن بولسه-ده، بعضی ایشلهیدیگن عیاللر عملده درآمدینی مصرف قیلیش حقوقیگه ایگه ایمسلیگینی ایتیشهدی. اولر تورموش اورتاغی یا کی عایله اعضالری تامانیدن درآمدلرینی تاپشیریش گه مجبورلنهدی؛ بو ایسه حقوقشناسلر و دین عالملرینینگ فکریگه کوره، انیق قانون و اسلام تعلیماتلریگه ضد حسابلنهدی.
قوریگن اوسیملیکلرنینگ میدهلنیشی سیسی، داروار دملنهلرنینگ خوشبوی هیدی و یانمه-یان ایشلهیاتگن یاش عیاللرنینگ آرام صحبتلری؛ بو ییر هر کونی یاش عیاللردن قطاری آرقهلی سنتی و اوسیملیک دارولر توزهتیلهدیگن بیر ایشخانه دیر. ایشخانهنینگ فضاسی قوریگن اوسیملیکلر هیدی بیلن تولگن؛ تیگیرمانلر آوازی، دارولر پاکتلنیشی و یاش عیاللرنینگ آرام-آرام صحبت قیلیشی، عادی اقتصادی فعالیتدن هم آرتیق سعیوحرکتنی حکایه قیلهدی.
سلاموطندارنینگ افغانستان ییتی ولایتیده ۲۳ عیال بیلن صحبتی شونی کورستهدیکی، بو عیاللر کیچیک قرض آلیش آرقهلی اوز ایاقلریده توریش گه حرکت قیلگن، بیراق اولرنینگ آلتی نفری تجربهسی شونی کورستهدی کی، اوشبو قرضلر امکانیت یرهتیش بیلن بیرگه، اقتصادی و روحی باسیملرنی هم کیلتیریب چیقرگن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ تعلیم، بیلیم و مدنیت تشکیلاتی (یونسکو) و بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ بالهلرنی قوللب-قوتلاوچی صندیغی (یونیسف)، قوشمه بیر بیانیه آرقهلی، افغانستان ده تعلیم حقی سقلهنیشی اوچون تیز و بیرگهلیکده چاره کوریلیشینی ایستهگن.
هرات شهرینینگ بیر چیکهسیده جایلشگن کیچیک بیر ایشخانه، اونلب خاتین-قیزگه امید و درآمد منبعسیگه اوزگرگن. مذکور ایشخانه بیر ییل آلدین تدبیکار بیر عیال آرقهلی آچیلیب و حاضر ایسه بو ییرده ۳۰ کیشی تورلیخیل چراغلرنی توزهتیش بیلن شغللنگن. اوشبو ایشخانهده، LED، آزمصرفلی و تزیینی چراغلر ایشلب چیقریلهدی.
کنر ولایتیده، خودکفالیک سری عیاللرنینگ عملی آدیملری آلینیشی بیلن بیرگه، اولرنینگ اقتصادی جهتدن کوچلش و امکانیتلرنی کینگهیتیریش اوچون ینگی امید ایشیکلری آچیلماقده. مذکور عیاللردن بیری اوشبو ولایت نرنگ تومنی یشاوچیسی بولمیش ۳۵ یاشر زرغونه، اوچ باله آنهسی بولیب و کیچیک بیر سبزهوات ییتیشتیریلهدیگن باغچهنی آچگن.
سونگی دههلر دوامیده، افغانستانده اوروشلر و قوراللی توقنشوولرنینگ کوچهیشی نتیجهسیده بیوه عیاللر سانی سیزیلرلی درجهده آشگن. اولرنینگ کوپچیلیگی عایله باشلیغی همده یاش بالهلرنینگ آنهسی بولیب، کوپراق اجتماعی باسیملر گه دوچ کیلماقده و تورموش اورتاغلرینینگ قرینداشلری بیلن قیته تورموش قوریشگه مجبور قیلینیشی، عکسحالده، فرزندلریدن اجرهتیب قوییش تهدیدی آستیده قالماقده.
ایکی حاملهدارلیک آرهسیده کمیده ۲۴ آی تنفس قیلیش بوییچه علمی توصیهلر بیلن؛ بیراق سلاموطندارنینگ کابلده توقیز عیال بیلن صحبتی شونی کورستهدی، بو عیاللر توغروقلر آرهسیدهگی معیاری مصافه گه رعایه قیلمهگن. صحبت نتیجهلری شوندن دلالت بیرهدی کی، اولرنینگ اکثریتی توغروقلر آرهسیده تنفس یرهتیش اوچون ساغلیقنی سقلش خذمتلری و طبی خبردارلیک که ایگه بولگن، بیراق شونگه قرهمی بو مسئله گه اعتبار بیرمهگن.
قانون و شریعت گه کوره، ایرلرنینگ خاتینلری آلدیده مالیهوی شفافلیکنی تأمینلشی عیالنینگ ایر اوستیدهگی حقوقلریدن بیری حسابلنهدی. بیراق، کوپلب عیاللر بو حقوقنی قانونی یوللر بیلن طلب قیلیش اصوللریدن بیخبر. دین عالملری و حقوقشناس متخصصلرنینگ تأکیدلشیچه، مالیهوی سِر سقلش نهفقط شرعی جهتدن ناتوغری، بلکی قانونی جهتدن هم جوابگرلیککه تارتیلیشی ممکن. دین عالملری و حقوق شناسلر فکریگه کوره، عیال عایلهنینگ مالیهوی احوالی حقیده خبردار بولیش و مالیهوی قرار قبول قیلیشده اشتراک ایتیش حقوقیگه ایگه.
اسلام امیرلیگی معلومات و مدنیت وزیرلیگینینگ ایتیشیچه، قندوز ولایتیدهگی محلی خبرچی ناظره رشیدی، ییتکرمه فعالیتلری سبب قولگه آلینمهگن.
سلاموطندارنینگ معلوماتلریگه کوره، گزارشده صحبت قیلگن ۲۵ عیال دن ۱۸ نفری عایلهسی تامانیدن دیجیتالی چیکلاولر گه دوچ کیلگن؛ اولردن ۸ نفری ایرلری، ۸ نفری آته و ایناغهلری، بیر نفری آنهسی و بیر نفری نامزدی تامانیدن اجتماعی ترماقلرده فعالیت یوریتیشی چیکلنگن.
حقوقدانلردن بیرقطارینینگ ایتیشیچه، ناگران عیاللردن بعضیلرینینگ حقوق و اوزلریگه عاید قاعدهلردن خبرسیزلیگی، اولرنی اوشبو حقوق امتیازلریدن محروم بولیشیگه آلیب کیلگنینی ایتهدیلر. اولر گه کوره، قانونده ناگران شخصلرنینگ تینگلیگی و هر قندهی کمسیتیش تقیقلنیشی تأکیدلگنیگه قرهمی، اوشبو قتلم اینیقسه عیاللر، جدی معمالر گه دوچ کیلماقده.
کیملیک، مملکتده آدملرنینگ حقوقی موجودلیگینی اثباتلهیدیگن حجت؛ بیراق افغانستانده ایریم عیاللر اوشبو حجتدن و نتیجهده رسمی بارلیگیدن محروم دیر. سلاموطندارنینگ کیملیگی بولمهگن ۲۰ عیال بیلن صحبتی شونی کورستهدی – بو عیاللر تعلیم آلالمهیدی، ایشلهی آلمهیدی، سیمکارت آلالمهیدی و حتا انسان سیورلیک یاردملردن فایدهلنه آلمهیدی.
