افغانستان انرژی تأمینلش اوچون باشقه وقتلر گه نسبتن حاضر ایچکی منبعلر گه کوپراق احتیاجی بار ایکن، جوزجان گاز کانلریدن هر کونی دییرلی ۶۵۰ مینگ مترمکعب طبیعی گاز قازیب آلینماقده، بو گاز مملکت برقی، کیمیاوی کود و انرژی احتیاجلریدن بیر بولیمینی تأمینلهیدی. مسئوللرنینگ ایتیشلریچه، یشش محیط و فنی ستندردلرنی رعایت قیلیش بیلن بو منبع قازیب چیقریلیشی عملگه آشیریلهدی؛ لیکن ایش بیلرمانلرنینگ آگاهلنتیریشیچه، افلاسلنتیرووچی عامللر، توپراق و سوو منبعلریگه دقیق نظارت بولمسدن بو فعالیت دوامی، یشش محیط اوچون جدی عاقبتلرگه سبب بولهدی.
افغانگاز دولتی کمپنیه باشلیغی اخترمحمد منصورنینگ ایتیشیچه: «خواجه گوگردک، ییتیمتاق، جرقدوق و شکرکمعدن دن عادی شکلده قازیب چیقریلیشنینگ دوامی بار. قازیب چیقریلیش فنی شکلده عملگه آشیریلهدی و قازیب چیقریلگن بو گازلردن مزارشریف کود برق دولتی بیر کمپنیهسیگه گاز ییتیشتیرهمیز. مذکور کمپنیه کونده ۴۰۰ مینگ مترمکعب گازنی جذب و کود تولید قیلهدی. شونینگ دیک بیات پاور بیلن قراردادیمیز بار و هر کونی ۲۰۰ مینگ مترمکعب گاز نی بو شرکتگه ییتیشتیرهمیز که اوندن برق تولید بولیشی اوچون فایدهلنیلهدی.»
اونینگ کوپهیتیریشیچه، هر کونی قریب ۶۵۰ مینگ مترمکعب طبیعی گاز تولید بولیب و تازهلنیشدن کیین پایپلاین ترماغی آرقهلی صرفلنووچیلرگه انتقال تاپهدی. افغانگاز دولتی کمپنیهسی باشلیغیگه کوره، ییتیمتاق گاز ساحهسیده فعال ییتی حلقه قودوق بولیب و قریب ۸۵۰ مهندس و ایشلاوچی بو لایحهنینگ تورلی بولیملریده فعالیت قیلماقده. «حاضر ییتیمتاق کانیده فعال ییتی حلقه قودوق بولیب و ییترلیچه گاز تولید قیلهدی. ۸۵۰ ته مهندس و ایشلاوچی ساحهده حضوری بار و فنی شکلده قیینچیلیکلرنی حل قیلهدیلر.»
افغانگاز دولتی کمپنیه مسئوللرینینگ ایتیشلریچه، یشش محیط عاقبتلری کمهیشی اوچون گاز ساحهلری فاصلهسی تعیینلنگن ستندردلر اساسیده یشش منطقهلرده نظرگه آلینیب و قازیب چیقریلیشدن آلدین، یشش محیط و فنی تیکشیروولر عملگه آشیریلهدی. بو توغریده منصورنینگ ایتیشیچه: «خواجه گوگردک و ییتیمتاق کانلری یشش ساحهلردن ۱۰ کیلومتر اوزاقده دیر و جرقدوق بیلن شکرکمعدن ایسه یشش منطقهلردن ۲۰ کیلومتر فاصلهسی بار. یشش محیطنی سقلش عمومی ادارهسی تعیینلهگن ستندرد فاصلهلر، بو میدانلرده رعایت بولیب و حتا ستندرددن کوپراق دیر.»
اونگه کوره، گاز دهگی بار مضر مادهلر هم یشش محیط افلاسلیگی آلدی آلینیشی اوچون انتقال تاپیشدن آلدین جدا بولیب و کنترول بولگن شکلده یاقیلهدی. اونینگ کوپهیتیریشیچه، هر بیر قازیب چیقریلیش لایحهسینینگ باشلنیشی دستلبکی تیکشیروولر و فنی بهالشلر اوتکزیلیشیگه باغلیق دیر. «گاز ترکیبیده بولگن مضر مادهلر، اوندن اَیریلیب و یشش محیط افلاسلنمسلیگی و اهالی سلامتلیگیگه زیان ییتیشتیرمسلیگی اوچون کنترول بولگن شکلده یاقیلهدی. قازیب چیقریلیش باشلنیشیدن آلدین هم دستلبکی تیکشیروو عملگه آشیریلهدی و مخصوص جهازلردن فایدهلنیش بیلن مضر مادهلرنی گازدن جدا قیلهمیز.»
مسئوللر فکری یانیده، یشش محیط و کانلر ایشلری بوییچه ایش بیلرمانلرینینگ تاکید قیلیشیچه، گاز قازیب چیقریلیشی گرچند اقتصاد و انرژی تامینلنیشی اوچون اهمیتگه ایگه بولسهده، بیراق نظارتده قیینچیلیک بولگنی صورتده یشش محیط اوچون سیزیلرلی عاقبتلرگه سبب بولیشی ممکن.
گاز کانلری بولیمی ایش بیلرمانی میرویس آریانینگ ایتیشیچه: «طبیعی گازنی تدقیق قیلیش، قازیش، قازیب چیقریش و انتقال بیریش باسقیچیده، یشش محیطگه سیزیلرلی تاثیرلرنی قویه آلهدی؛ مستقیم و نامستقیم. مستقیم تاثیرلری ایسه هوا افلاسلنیشی، سیس و یاروغلیک افلاسلنیشی همده ییر چقور کیشیگه اشاره قیله آلهمیز. باشقه بیر تاماندن اقلیم اوزگریشلری، بیولوژیک خیلمه-خیللیک کمهیشی، اجتماعی و اقتصادی عاقبتلر همده یشش محیط خوفلری کوپهیشی بو فعالیتنینگ نامستقیم اثرلریدن دیر.»
اونینگ کوپهیتیریشیچه، قازیب چیقریلیشنینگ ناتوغری مدیریت بولگنی صورتده سوو و توپراق منبعلری ضرر کوریش خوفی آستیگه قالهدی. آریا گه کوره، «گاز قازیب چیقریلیشی فرقلی یوللردن سوو و توپراق منطقهلریگه تاثیر قویه آلهدی که اولر ییر آستی و سطحی سوولر افلاسلنیشی، سوونینگ حددن تشقری صرفلنیشی، توپراق توزیلیشینینگ تغییر قیلیشی، افلاسلنیش، بوزیلیش و خراب بولیشیدن عبارت دیر.»
شوندهی بیرحالده، گاز ساحهلری اطرافیدهگی منطقهلری یشاوچیلریدن قطارینینگ ایتیشلریچه، طبیعی گازدن فایدهلنیش اولرنینگ کوندهلیک نیازلری بیر بولیمینی حل قیلیب و حاضرگچه اهالی سلامتلیگی یا-ده یشش محیط گه بیللی بیر سلبی عاقبتینی کورمهگنلر. ییتیمتاق گاز ساحهسی اطرافیدهگی یشاوچیلردن گیلدی مرادنینگ ایتیشیچه: «گاز قازیب چیقریلیشی تیریکچیلیگیمیز توغریسیده ایجابی تاثیر قویگن؛ چونکه گاز ارزان دیر و کوندهلیک ایشلر اوچون بیزلرگه کوپینچه آسایشتهلیکنی یرهتگن. گاز ستندرد شکلده قازیب چیقریلهدی و حاضرگچه منطقهمیزده هیچ قندهی تیری کسللیک یا-ده باشقه قیینچیلیک کوزگه کوریلمهگن.»
شونینگدیک بو منطقه یشاوچیلریدن باشقه بیری جمعهخاننینگ ایتیشیچه: «گاز قازیب چیقریلیشی جوزجان اهالیسی اوچون بیر آسایشتهلیک دیر. اهالی کوندهلیک نیازلری حلی اوچون اوندن فایدهلنه آلهدی و عایلهلردن کوپ قطاری کوندهلیک ایشلری و قیینچیلیکلری حلی اوچون اوشبو انرژی منبعسیگه باغلیق دیر.»
بو گزارشگه کوره، جوزجان ده کوندهلیک ۶۵۰ مینگ مترمکعب طبیعی گاز قازیب چیقریلیشی، افغانستاننینگ انرژی تامین قیلووچی اینگ مهم منبعلریدن حسابلهنیب و شونینگدیک یوزلب کیشی اوچون ایش زمینهسینی یرهتگن. عین حالده، ایش بیلرمانلرنینگ آگاهلنتیریشیچه، بو فعالیت دوام قیلیشی یالغیز یشش محیط تیکشیریشلر، ضررلی مادهلرنی باشقریش، سوو و توپراق منبعلرینی محافظه قیلیش همده قازیب چیقریش جریانیدن منظم نظارتنینگ قاطعیت بیلن دوام ایتیریلگنی صورتده، برقرار بولهدی. اولرنینگ ایشانچیگه کوره، افغانستاننینگ گاز صناعتی کیلهجگی نهفقط تولید میزانی، بلکیم یشش محیط سقلهنیشیدهگی امکانیتی و طبیعی منبعلردن مسئوللرنینگ فایدهلنیشیگه تیگیشلی دیر.
