گسترش استفاده از شبکههای اجتماعی و پیام رسانهای آنلاین، ارتباط میان افراد را آسانتر کرده است؛ اما در کنار آن، برخی رفتارهای نادرست در فضای مجازی میتواند باعث نگرانی، مزاحمت و آسیب به حقوق و حریم خصوصی افراد شود. آزارواذیت آنلاین میتواند درقالب پیامهای ناخواسته، مزاحمتهای مکرر، توهین، تهدید، ایجاد مزاحمت از طریق حسابها و شمارههای مختلف و یا استفاده نادرست از معلومات مربوط به افراد صورت گیرد.
حقوقدانان، میگویند در صورتی که فعالیتهای آنلاین موجب آسیب به حیثیت، امنیت، حریم خصوصی یا سایر حقوق افراد شود، موضوع میتواند از مجاری قانونی مورد بررسی قرار گیرد و افراد متضرر میتوانند برای رسیدگی به مراجع مربوط مراجعه کنند.
محمداکبر گوجروال، حقوقدان، میگوید افرادی که در فضای مجازی با مزاحمت و آزار روبهرو میشوند، میتوانند موضوع را از مجاری قانونی پیگیری کنند و معلومات و مدرکهای مرتبط با قضیه را برای بررسی ارائه دهند. او تأکید میکند که نگهداری معلومات مربوط به رفتارهای آزاردهنده و ارائهی آن به مراجع مسئول، میتواند در روند بررسی قضیه اهمیت داشته باشد.
پرویز خلیلی، حقوقدان دیگری نیز، میگوید که هرگاه فعالیتهای آنلاین موجب آسیب به حقوق، امنیت، حیثیت یا دارایی افراد شود، موضوع میتواند از نگاه قانونی مورد بررسی قرار گیرد. او میافزاید که در رسیدگی به چنین موارد، ارائهی معلومات و شواهد مرتبط با قضیه اهمیت دارد و افراد میتوانند از راه های قانونی موجود برای ثبت و پیگیری شکایت استفاده کنند.
از سوی دیگر، عالمان دین نیز بر رعایت حرمت، عزت و حریم خصوصی افراد تأکید دارند و آزارواذیت دیگران را در فضای واقعی و مجازی نادرست میدانند.
عبدالغفار غفارزاده، عالم دین، میگوید حفظ آبرو و عزت افراد از اهمیت ویژه برخوردار است و هیچ کس نباید با رفتار خود موجب آزار یا هتک حرمت دیگران شود. به گفتهی او، «حرمت آبرو و عزت یکی از مقاصد شرعی است و حفظ حرمت و عزت افراد اهمیت دارد. هر نوع رفتار که باعث آزار، اذیت و هتک حرمت دیگران شود، از نگاه شریعت اسلامی نادرست و حرام است.»
عالمان دین، تأکید میکنند که استفاده از وسایل ارتباطی و فضای مجازی نیز باید با رعایت اصول اخلاقی و شرعی همراه باشد و افراد باید از هرگونه رفتاری که موجب آزار، بیاحترامی یا آسیب به دیگران میشود، خودداری کنند.
شماری از شهروندان از جمله زنان نیز، میگویند که دریافت پیامهای ناخواسته و رفتارهای آزاردهنده در فضای مجازی، بر زندگی روزمره و احساس آرامش آنان تأثیر گذاشته است. آنان، میگویند که ادامهی چنین رفتارهایی میتواند باعث شود فرد در استفاده از شبکههای اجتماعی محتاطتر شده و میزان حضور خود در این فضا را کاهش دهد.
یکی ازشهروندان زن، میگوید: «دریافت پیامهای توهینآمیز و تهدیدآمیز باعث شد احساس آرامش نداشته باشم و این موضوع بر زندگیام تأثیر گذاشت؛ به همین دلیل تلاش کردم ارتباط خود را با حسابها و افرادی که باعث مزاحمت میشدند، محدود کنم.»
یک شهروند دیگر نیز، میگوید که تجربهی مزاحمت در فضای مجازی باعث شده تا در استفاده از شبکههای اجتماعی احتیاط بیشتری و نسبت به گذشته حضورش در این فضا را محدود کند. «آزارواذیت در فضای مجازی میتواند بر آرامش و احساس امنیت انسان تأثیر منفی بگذارد. وقتی فرد با رفتارهای ناخواسته روبهرو میشود، ممکن است نسبت به ادامهی فعالیت در فضای مجازی احساس نگرانی کند و برای جلوگیری از تکرار چنین مواردی، استفاده خود را محدود کند.»
شهروند دیگری نیز با اشاره به اهمیت حریم شخصی در فضای مجازی میگوید که استفاده از شبکههای اجتماعی بخشی از زندگی روزمره بسیاری از مردم شده و افراد در این فضا نیز انتظار دارند حریم و حقوق آنان رعایت شود. «ادامهی مزاحمت میتواند احساس ناامنی ایجاد کند؛ اما کنارگذاشتن کامل فضای مجازی نیز برای بسیاری از افراد راه حل مناسبی نیست. مهم این است که حریم شخصی افراد در این فضا رعایت شود و در صورت بروز مشکل راه قانونی برای رسیدگی به آن وجود داشته باشد.»
در سوی دیگر، یک روان شناس، میگوید آزارواذیت آنلاین میتواند بر احساس امنیت و آرامش افراد تأثیر بگذارد و در صورت ادامهدارشدن، پیامدهای روانی بیشتری ایجاد کند. «در کوتاهمدت، فرد ممکن است دچار نگرانی و فشار روانی شود و احساس کند محیطی که باید برای ارتباط و استفاده عادی باشد، برای او به یک محیط ناامن تبدیل شده است. اگر چنین رفتارهایی ادامه پیدا کند، ممکن است فرد حضور خود در فضای مجازی را کاهش دهد و با افزایش نگرانی و احساس ناامنی روبهرو شود.»
در همین حال، مسئولان ادارهی تنظیم خدمات مخابراتی افغانستان (اترا)، میگویند شهروندانی که از طریق خدمات مخابراتی با مزاحمت روبهرو میشوند، می توانند شکایت خود را از مجاری قانونی تعقیب کنند.
جلالالدین شمس، سخنگوی این اداره، میگوید که شکایتهای مربوط به مزاحمتهای مخابراتی قابل ثبت و بررسی است و در مواردی که تخلف از سوی یک شماره یا سیم کارت صورت گرفته باشد، اقدامات لازم مطابق قانون انجام میشود.به گفتهی شمس، «شکایتها بررسی میشود و در صورت تأیید موضوع، مطابق مقررات اقدامات لازم انجام خواهد شد. شهروندان میتوانند از راههای تعیین شده برای ثبت شکایت و پیگیری موضوع استفاده کنند.»
سازمان ملل متحد نیز در گزارشهای مرتبط با وضعیت افغانستان، بر اهمیت دسترسی به فضای دیجیتال و فنآوریهای ارتباطی تأکید کرده است. بر اساس این دیدگاه، دسترسی مناسب و مصون به ابزارهای دیجیتال میتواند برای ارتباطات، آموزش و دسترسی به اطلاعات اهمیت داشته باشد.






