در بغلان، «فارم پژوهشی زراعتی پوزهی ایشان» طی سالهای اخیر با ایجاد کلکسیون پنبه واجرای آزمایشهای تخصصی، تلاش میکند «رقمهایی» را شناسایی و توسعه دهد که در برابر کمآبی و گرمای شدید و بیماریها، مقاومت بیشتری داشته باشند. در این مرکز ویژگیهایی مانند طول الیاف، وزن غوزه، ارتفاع نبات، طول دورهی رشد و میزان حاصلدهی بررسی میشود تا بذرها متناسب با شرایط اقلیمی آینده در اختیار کشاورزان قرار بگیرد. پنبه که به دلیل ارزش اقتصادی بالای آن «طلای سفید» نیز نامیده میشود، از محصولهای مهم زراعتی بغلان و یکی از منابع تأمین مواد اولیهی صنایع نساجی و تولید روغن نباتی برای فابریکههای این ولایت است.
نورالرحمان احمدزی، کارمند مدیریت عمومی پژوهشهای زراعتی فارم پوزهی ایشان، میگوید که با تشدید تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آب، تمرکز پژوهشهای این فارم بر معرفی گونههایی است که با شرایط جدید سازگار باشند. او میافزاید: «مقاومت در مقابل کمآبی، زودرسی، حاصلدهی بلند، کیفیت مناسب الیاف، مقاومت در برابر آفتها و مرضها و استفادهی مؤثر از آب، از مهمترین ویژگیهای مورد توجه در برنامههای پژوهشی میباشد.»
به گفتهی احمدزی، از دستآوردهای امیدوارکنندهی این مرکز، آزمایش یک «رقم» جدید پنبه در ۱۴۰۴ بوده است؛ رقمی که در یک قطعهی آزمایشی یک جریبی، حدود ۱۲۰ سیر معادل ۸۴۰ کیلوگرام محصول تولید کرده، درحالی که دهقانان با استفاده از تخمهای محلی در شرایط مشابه، معمولا کمتر از ۸۰ سیرمعادل ۵۶۰ کیلوگرام حاصل به دست میآورند. «از یک جریب حدود ۱۲۰ سیر معادل ۸۴۰ کیلوگرم محصول تولید کند این در حالی است که دهقانان در شرایط مشابه با استفاده از تخمهای محلی پنبه معمولا کمتر از ۸۰ سیر معادل ۵۶۰ کیلو گرم محصول در هر جریب به دست میآورند.»
احمدزی میافزاید که پس از تکمیل چرخهی دوسالهی پژوهشها، تخمهای تأییدشده و خالص تولید شده و در اختیار صدها و حتا هزاران پنبه کار در ولایتهای مختلف قرار میگیرد.
در سوی دیگر، عبدالله نیازی، مدیر عمومی ترویج زراعت، میگوید که فارم پژوهشی پوزهی ایشان نقش مهمی در پیوند میان دانش علمی و نیازهای عملی کشاورزان ایفا میکند. او، میافزاید: «پژوهشهایی که در فارم پژوهشی زراعتی پوزهی ایشان بغلان انجام میشود نقش مهمی در کمک به دهقانان برای سازگاری با تغیرات اقلیمی داشته است.»
آقای نیازی، میگوید که با افزایش خشکسالی، گرمای شدید و شیوع آفتها، پژوهشهای زراعتی باید بیش از گذشته بر توسعهی ورایتیهایی متمرکز شود که در دورهی رشد، به آب کمتر نیاز داشته و در برابر تنشهای اقلیمی مقاومت بیشتری داشته باشند.
در همین حال، ولی امرخیل، سخنگوی ریاست زراعت آبیاری و مالداری بغلان، میگوید که این اداره درا جرای برنامههای پژوهشی با فارم پوزهی ایشان همکاری نزدیک دارد. او، افزوده است: «این همکاریها شامل فراهمسازی تسهیلات تخنیکی، همآهنگی با نهادهای ذیربط، توسعهی برنامههای پژوهشی، ایجاد قطعههای نمایشی مطابق نتایج به دستآمده از پژوهش انجامشده در جاهای مختلف این ولایت، انتقال یافتههای پژوهش به دهقانان و نظارت دوامدار از جریان فعالیتهای پژوهشی این مدیریت میباشد.»
آقای امیرخیل، همچنان میگوید که نتایج این پژوهشها از طریق روزهای مزرعه، برنامههای آموزشی ایجاد قطعههای نمایشی، بازدیدهای محلی، جلسههای ترویجی و نشرات رسانهای به کشاورزان منتقل میشود.
امرخیل میافزاید، علاوه بر پنبه، پژوهشها روی محصولهای مهم زراعتی دیگر مانند گندم، برنج، جواری، جو، ماش، لوبیا، نخود، عدس، سویابین، گل آفتابپرست، زعفران، ممپلی، خربوزه، بادنجان رومی نیز ادامه دارد تا ورایتیهای سازگارتر با شرایط اقلیمی افغانستان معرفی شود.
این گزارش نشان میدهد در شرایطی که تغییرات اقلیمی هر سال فشار بیشتری بر زراعت افغانستان وارد میکند، پژوهشهای علمی میتواند فاصله میان مزرعه و آینده را کوتاه تر سازد. به باور کارشناسان، توسعهی بذرهای مقاوم، افزایش بهرهوری آب و انتقال یافتههای پژوهشی به کشاورزان، از مؤثرترین راهکارهای حفظ امنیت غذایی و پایداری تولیدات زراعتی در افغانستان است.
