خشک‌سالی‌های پی‌هم، افزایش غیرمعمول دمای هوا و کم‌بود منابع آبی، باغ‌داران هرات را با موجی از آفت‌های نباتی و کاهش حاصلات روبه‌رو کرده است. باغ‌داران می‌گویند با وجود تکرار سم‌پاشی و صرف هزینه‌های هنگفت برای خرید داروهای کیمیایی، آفت‌ها هم‌چنان به محصولات شان آسیب می‌رسانند.
عبدالعظیم، باغ‌داری از قریه زیارت‌جاه ولسوالی گذره، ۳۵ جریب باغ انگور، انار، شفتالو و سیب دارد. او می‌گوید گرمای غیرمعمول زمستان سال گذشته و نبود سرمای کافی، چرخه طبیعی خواب زمستانی نباتات را مختل کرده و زمینه افزایش آفت‌ها را در باغ‌هایش فراهم ساخته است؛ مشکلی که به گفته‌ی او، بر میزان برداشت امسال نیز تأثیر گذاشته است. «به دلیل افزایش آفت‌ها مجبور شدم امسال پنج بار باغ خود را دواپاشی کنم و بیش از ۳۵ هزار افغانی را هزینه خرید دارو کردم. هرچند دواپاشی بیش از حد سبب کم‌قوتی تاک‌های انگور و دیگر میوه‌های باغ شده، اما اگر دواپاشی نمی‌کردم، همین حاصلات را هم برداشت نمی‌توانستم.»
تجربه‌ی عبدالعظیم تنها نمونه‌ای از مشکلات باغ‌داران هرات نیست. عبدالظاهر، باغ‌دار دیگری از قریه سیاوشان این ولایت نیز، می‌گوید افزایش آفت‌ها و هزینه‌های پی‌هم سم‌پاشی، بدون آن که نتیجه‌ی مؤثری داشته باشد، فشار اقتصادی بر باغ‌داران را بیشتر کرده است. «امسال در تناسب به سال‌های قبل شیوع آفت‌های نباتی بیشتر شده است. حشرات در اوایل سال به زمین‌های گندم آسیب زدند و اکنون نیز میوه باغ‌های ما با آفت‌های مختلف نباتی، چون شل‌زدگی، روبه‌رو است. امسال ۸۰ الی ۹۰ فیصد حاصلات باغ‌ها در این قریه به دلیل همین آفت‌ها از بین رفته است.»
در قریه کفترخان ولسوالی گذره نیز، صالح‌محمد با وضعیت مشابهی روبه‌رو است. او از کاهش چشم‌گیر برداشت میوه در باغش شکایت دارد و می‌گوید تکرار سم‌پاشی نیز، نتوانسته است مانع گسترش آفت‌ها شود. «سال‌به‌سال آفات نباتی بیشتر می‌شود و هر چی هم که دواپاشی می‌کنیم، فایده نکرده است. امسال برداشت ما نسبت به سال گذشته خیلی کاهش یافته است.»
باغ‌داران هرات از ریاست زراعت، آبیاری و مالداری می‌خواهند با نظارت جدی‌تر بر بازار داروهای کیمیایی، از عرضه داروهای بی‌کیفیت جلوگیری کند و برای مقابله مؤثر با آفت‌های نباتی، حمایت و هم‌کاری بیش‌تری با آن‌ها داشته باشد.
سم‌پاشی بی‌رویه؛ راه‌حل یا بخشی از مشکل؟
در حالی که باغ‌داران استفاده از داروهای مختلف را راهی برای نجات حاصلات شان می‌دانند، کارشناسان امور زراعت هشدار می‌دهند که تکرار سم‌پاشی‌های غیراصولی نه تنها مشکل آفت‌ها را حل نمی‌کند، بل می‌تواند به افزایش مقاومت آفت‌ها در برابر داروها و آسیب‌های زیست‌محیطی منجر شود.
ملینا شبانپور، آگاه مسائل کشاورزی، سفیدبالک‌ها، شپشک‌ها، کنه‌ها، خاکسترک و پوسیدگی نباتی را از جمله آفت‌ها و بیماری‌های شایع نباتی می‌داند و تأکید می‌کند که مبارزه با این مشکلات باید بر مدیریت تلفیقی آفات استوار باشد.
او می‌گوید: «داروها نه تنها باعث ایجاد مقاومت در برابر آفت‌ها می‌شوند، بل سبب آلوده‌شدن هوا و آب‌ها نیز می‌شوند. کشاورزان بهتر است استفاده از داروهای کیمیایی را آخرین روش برای کنترل آفات و امراض در نظر بگیرند و از روش‌های بدیل، تلفیقی و تناوبی، چون تنظیم آبیاری، شخم‌زدن و جمع‌آوری علف‌های هرزه استفاده کنند.»
با این حال، مسئولان ریاست زراعت هرات می‌گویند که برای کنترل آفات نباتی اقدام‌هایی انجام شده و وضعیت بیماری‌ها و آفت‌ها، نسبت به سال گذشته مهار شده است.
نصیراحمد قاضی‌زاده، متخصص ریاست زراعت، آبیاری و مالداری هرات، موجودیت کشفک، کنه نباتی، ملخک و کرم خوشه‌خوار انگور را تأیید می‌کند، اما می‌گوید میزان بیماری‌های نباتی در مجموع نسبت به سال گذشته کاهش یافته است.
او می‌افزاید: «برای مجادله با این آفات، جال‌های حشره‌گیری برای شماری از کشاورزان توزیع شده است و هم‌چنان در بخش مدیریت و کنترل آفت‌ها و مرض‌های نباتی، نظارت بر بازار داروهای کیمیایی صورت گرفته است. در مورد زمان کشت، نوع کشت، تنظیم آبیاری، کنترل گیاهان هرزه و چه‌گونگی استفاده از داروها، رهنمودها و مشوره‌های لازم به باغ‌داران داده شده است.»
مشکلات باغ‌داران هرات در حالی ادامه دارد که این ولایت در سال‌های اخیر با کاهش چشم‌گیر بارندگی، افت ذخیره‌های آبی و افزایش دمای هوا روبه‌رو بوده است. بر اساس آمارهای سازمان خوراک و زراعت ملل متحد، تغییرات اقلیمی و تداوم خشک‌سالی، منابع آبی مورد نیاز برای فصل زراعت را با کم‌بود جدی مواجه کرده است.
