تغییرات اقلیمی در سالهای پسین، به یکی از چالشهای اساسی در بخش باغداری در سمنگان تبدیل شده است. سردیهای بیوقت، گرمیهای زودهنگام، بارندگیهای نامنظم و افزایش آفتها و بیماریهای نباتی، به گفتهی مسئولان و باغداران، از مهمترین عاملهای کاهش حاصل و افزایش زیان در باغهای بادام سمنگان است.
مسئولان در ریاست زراعت، آبیاری و مالداری سمنگان، میگویند که برای کاهش این مشکلها، برنامههای وقایوی و آموزشی را برای باغداران روی دست گرفته اند؛ اما باغداران تأکید دارند که برای مقابله با پیامدهای تغییرات اقلیمی، به حمایتهای بیشتر نیاز دارند.
سردی بیوقت؛ عامل کاهش حاصل
باغداران، میگویند که امسال شرایط نامناسب جوی، زیانهای قابل توجهی به باغهای بادام وارد کرده است. آنان، میافزایند که با وجود تلاش برای کنترل آفتها، کاهش حاصل همچنان یکی از نگرانیهای اصلی شان است. محمد عثمان، باغدار در سمنگان، میگوید: «امسال بادامهای ما در آغاز فصل، گلدهی بسیار خوبی داشتند؛ اما سردی بیوقت سبب شد بیشتر گلها بریزد و در نتیجه حاصل کمتر از انتظار باشد. آفتها نیز تا اندازهای به باغ آسیب رساندند؛ اما بیشترین زیان از سردی بیوقت و تغییرات آبوهوا بود. برای کنترل آفتها سمپاشی کردیم که تا حدی نتیجهبخش بود، اما جلو زیانهای ناشی از سرما را نمیشد گرفت. امسال حدود ۴۰ درصد از حاصل خود را از دست دادیم. انتظار داریم ریاست زراعت با فراهمکردن سموم باکیفیت، آموزشهای فنی و حمایت از باغداران، بیشتر همکاری کند.»
شماری دیگر از باغداران، نیز میگویند که در کنار کمآبی، افزایش آفتها و بیماریهای نباتی و تغییرات ناگهانی دما، سبب کاهش کیفیت و مقدار محصول شده و هزینههای باغداری را افزایش داده است. نورمحمد، باغدار در سمنگان، میگوید: «امسال حاصل باغ بادام ما نسبت به سالهای گذشته کمتر شد؛ زیرا هم با کمآبی روبهرو بودیم و هم شرایط آبوهوایی مناسب نبود. در کنار آن، حشرهها و برخی بیماریها باعث ریزش میوه و کاهش کیفیت بادام شدند. در دو-سه سال اخیر، این مشکل بیشتر شده و هر سال برای کنترل آفتها هزینهی بیشتری میکنیم. سردی بهاری و گرمی زودهنگام نیز باعث شد گلها بریزند و محصول کاهش یابد. با وجود سمپاشی، حدود ۵۰ درصد حاصل خود را از دست دادیم؛ از همین رو از ریاست زراعت خواهان همکاری در بخش سمپاشی، تهیهی نهالهای مناسب و آموزشهای فنی هستیم.»
بیماریهای نباتی؛ تهدید تازه برای باغهای بادام
در کنار این چالشها، شماری از باغداران، میگویند که گسترش برخی بیماریهای نباتی به ویژه بیماری شکرک، نگرانیهای تازهای را برای آنان به وجود آورده است. آنان، هشدار میدهند که در صورت ادامهی این وضعیت، میزان زیانها افزایش خواهد یافت. حیاتالله، دیگر باغدار در سمنگان، میگوید: «حاصل خوب است؛ اما امسال یکی از بیماریهای عمدهی درختان، همین شکرک است که درختان بادام را متضرر کرده است. برخی برگها پژمرده میشوند که یکی از نشانههای اصلی شکرک است. این بیماری میتواند حاصلدهی و بار میوه را کاهش دهد. سردی بیش از حد و گرمیهای زودهنگام نیز به درختان آسیب میرساند. امسال به دلیل بارندگیهای شدید، بخشی از حاصل خود را نیز از دست دادیم. از ریاست زراعت خواهان کمک و رسیدگی به این آفتها و بیماریها هستیم.»
کارشناسان: تغییرات اقلیمی، زمینهساز گسترش آفتها و بیماریهای نباتی
کارشناسان، میگویند که مقابله با پیامدهای تغییرات اقلیمی نیازمند همکاری نزدیک میان باغداران و نهادهای مسئول، استفاده از روشهای علمی کنترل آفتها و بهکارگیری شیوههای سازگاری با شرایط جدید اقلیمی است. گلابالدین خان، کارشناس و مدیر عمومی حفاظت نباتات ریاست زراعت، آبیاری و مالداری سمنگان، میگوید: «در چند سال اخیر در سطح افغانستان تغییرات اقلیمی وجود داشته است. سالهای گذشته با خشکسالیهای پیهم روبهرو بودیم و امسال بارندگیها افزایش یافت؛ اما در وقت و زمان مناسب نبود. واضح است که شرایط اقلیمی در شیوع آفتها و بیماریها نقش کلیدی دارد. بارندگیهای زیاد در ماههای حمل و ثور، زمینهی رشد بیماریهای قارچی مانند شاتهول و آنتراکنوز را در درختان بادام و زردآلو افزایش داده است. برای کنترل آفتها و بیماریها، روشهای وقایوی مختلفی داریم که در فصل زمستان به دهقانان توصیه میکنیم و بسیار مؤثر است. همچنان برای مبارزه با آفتها و بیماریها، محلولهای ترکیبی لایمسولفُر را در اختیار دهقانان قرار میدهیم تا از آن استفاده کنند.»
مسئولان در ریاست زراعت سمنگان، میگویند که تغییرات اقلیمی در سالهای اخیر نقش مهمی در گسترش بیماریهای نباتی داشته و شرایط نامناسب آبوهوایی سبب شده است که باغداران با زیانهای بیشتری روبهرو شوند. آنان، میافزایند که برای کاهش زیانهای ناشی از تغییرات اقلیمی، برنامههای ترویجی و آموزشی در ولسوالیهای مختلف جریان دارد تا باغداران بتوانند با استفاده از روشهای مناسب، میزان زیانها را کاهش دهند.
عبدالخلیل کریم، آمر امور زراعتی ریاست زراعت سمنگان، میگوید: «تغییرات اقلیمی گاهی از گرمی، گاهی از سردی و گاهی از بارندگیهای شدید، باغها را متأثر میکند. بارندگیها در وقت و زمان مناسب صورت نمیگیرد. در ولسوالیها کارمندان ترویج داریم و آنان روشهایی را که نتیجهی بهتر میدهد، به دهقانان آموزش میدهند. از جملهی این روشها، کنترلهای مکانیکی مانند استفاده از روغن زمستانی و شاخهبری مناسب است.»
تغییرات اقلیمی، افزایش آفتها و بیماریهای نباتی و نوسانهای شدید دمایی، از مهمترین عاملهایی اند که در سالهای پسین باغداری بادام در سمنگان را با چالش روبهرو کرده است. مسئولان در ریاست زراعت، از ادامهی برنامههای آموزشی و وقایوی سخن میگویند؛ در حالی که باغداران خواهان همکاری بیشتر در بخش تهیهی سموم باکیفیت، نهالهای اصلاحشده، آموزش روشهای نوین باغداری و حمایتهای فنی اند.
