در سالهای اخیر، نوشیدنیهای گازدار و انرژیزا به یکی از پرمصرفترین گزینهها در میان شماری از جوانان افغانستان تبدیل شده اند. دسترسی آسان و قیمت نسبتاً پایین، از دلیلهایی است که مصرف این محصولات را به بخشی از زندگی روزمرهی بسیاری از آنها تبدیل کرده است.
امید، باشندهی کابل و یکی از مصرفکنندگان، میگوید که برای بیدارماندن و رفع خستگی گاهی از نوشیدنیهای گازدار استفاده میکند. او میافزاید: «دلیل استفادهی انرژی، بیشتر برای ازبینبردن خواب، خستگی و تقویت تمرکز است که میتوانیم به پول کم تهیه کنم و استفادهی انرژی نسبت به میوهجات راحتتر است.»
هوسی، دیگر باشندهی کابل نیز، میگوید که برای هضم بهتر غذا از نوشیدنیهای گازدار استفاده میکند. «به نظرم نوشیدنیهای گازدار و انرژیزا برای هضم غذا مفید است و شخصا خودم خیلی علاقه دارم و حتا هفته دو یا سه بار استفاده میکنم.»
ذبیحالله بایرامی، باشندهی هرات که روزانه یک تا دو بار نوشیدنی انرژیزا مصرف میکند، میگوید: «بیشتر در جمع دوستانه، رفتن به بیرون از شهر و بعد از غذاهای سنگین انرژی یا نوشیدنیهای گازدار مینوشم.»
با وجود محبوبیت نوشیدنیهای گازدار و انرژیزا، پزشکان نسبت به پیامدهای آن بر سلامت دهن و دندان هشدار میدهند. لطفالله رسولی، پزشک جوف دهن و دندان، دهن را دریچهای برای سلامت بدن میداند و میگوید که مصرف نوشیدنیهای گازدار و انرژیزا را برای بدن مضر است. او میافزاید: «نوشیدنیهای انرژیزا و گازدار چهار اثر مخرب عمده بر دندانها دارند؛ این نوشیدنیها باعث ازبینرفتن مینای دندان، پوسیدگی دندانها، افزایش حساسیت به گرمی و سردی و ایجاد لکه روی دندانها میشود.»
به گفتهی این پزشک، پوسیدگیهای اولیه دندان قابل درمان است، اما مینای دندانی که بر اثر مصرف بیش از حد نوشیدنیهای گازدار تخریب شود، به طور طبیعی قابل بازسازی نیست.
تجربهی برخی مصرفکنندگان نیز از پیامدهای منفی این محصولات حکایت دارد. رامین عمران، باشندهی کابل، میگوید که به دلیل استفاده از نوشیدنیهای گازدار به مشکلات بهداشتی روبهرو شده است. «در گذشته در جریان درسخواندن از نوشیدنیهای انرژیزا استفاده میکردم که باعث دنداندردی و مشکل خواب شده و همچنان دچار افزایش اسید و سوزش معده شده بودم.»
پاکیزه، دیگر باشندگان کابل، میگوید: «من از نوشیدنیهای گازدار و انرژیزا استفاده نمیکنم؛ زیرا از طعم آنها خوشم نمیآید و همچنین باعث سوزش معدهام میشوند.»
با این همه، نرگس قاریزاده، دندانپزشک، تأکید میکند که حتا کیفیت، قیمت یا برند نوشیدنیهای گازدار و انرژیزا نیز، نشانهی بیضرربودن آنها نیست و برای کاهش آسیب باید مصرف آنها محدود شود. قاریزاده، میافزاید: «مصرف این نوشیدنیها محدود شود، از نگهداشتن طولانیمدت آنها در دهان خودداری شود، با نی مصرف شود و دندانها حداقل ۳۰ دقیقه پس از مصرف مسواک زده شوند؛ زیرا مسواکزدن فوری روی مینای نرمشده توسط اسید میتواند آسیب بیشتری وارد کند.»
پزشکان، تأکید میکنند که جاگزینکردن نوشیدنیهای گازدار و انرژیزا با آب، شیر، دوغ و میوهها و رعایت توصیههای بهداشتی، میتواند خطر آسیب به سلامت دهن و دندان را تا حد زیادی کاهش دهد.
