نبود کتابخانههای عامه در شماری از ولسوالیها و کمبود منابع مطالعاتی در مرکز سمنگان، به یکی از چالشهای جدی در بخش آموزش و ترویج فرهنگ مطالعه تبدیل شده است. در حالی که نیاز جوانان و دانشجویان به کتابهای تازه و منابع علمی روزبهروز افزایش مییابد، محدودبودن امکانات کتابخانهای سبب شده است بسیاری از علاقهمندان به مطالعه، برای دسترسی به منابع معتبر با دشواری روبهرو شوند.
مسئولان فرهنگی در سمنگان، میگویند که تلاشها برای گسترش کتابخانهها ادامه دارد؛ اما شماری از جوانان و دانشجویان، تأکید میکنند که امکانات موجود پاسخگوی نیازهای مطالعاتی آنان نیست.
مهرابالدین ۲۱ساله، دانشجوی رشتهی تعلیم و تربیه در سمنگان، میگوید که مطالعه نقش مهمی در رشد فکری و افزایش آگاهی جوانان دارد. او، کمبود کتابخانهها و منابع مطالعاتی را از عاملهای محدودکنندهی دسترسی جوانان به کتاب عنوان میکند.
او، میافزاید که باید در مکتبها، مدرسهها و مرکزهای فرهنگی، کتابخانههایی با کتابهای متنوع از بخشهای مختلف ایجاد شود. «کتابها تأثیرهای گوناگون دارند. باید در هر مکتب و مدرسه به ویژه در ریاست اطلاعاتوفرهنگ، کتابهای عمومی و تخصصی از بخشهای مختلف اجتماعی، علمی و دیگر بخشها وجود داشته باشد. در حال حاضر در مرکز تنها دو کتابخانه داریم؛ پیشنهاد ما این است که دولت زمینهی ایجاد کتابخانههای بیشتر را فراهم کند.»
ادریس ۲۲ساله، دانشجوی رشتهی اقتصاد، نیز کمبود کتابخانهها را یکی از مانعهای اصلی دسترسی جوانان به منابع مطالعاتی میداند. به گفتهی او، نبود کتابخانههای کافی به ویژه در ولسوالیها، فرصت مطالعه و افزایش آگاهی جوانان را کاهش داده است.
او، میگوید: «حداقل در هر ولسوالی باید دو یا سه کتابخانه ایجاد شود؛ زیرا وقتی کتابخانه وجود نداشته باشد، جوانان از بسیاری اطلاعات در بخشهایی مانند تاریخ، بیولوژی و کیمیا محروم میشوند. در مرکز نیز باید کتابخانههای بیشتری ایجاد شود تا جوانان بتوانند از آن استفاده کنند.»
در کنار دانشجویان، آموزگاران نیز بر اهمیت کتابخانهها در بهبود کیفیت آموزش و تقویت روند یادگیری تأکید دارند. نرگس احمدی، آموزگار رشتهی تعلیم و تربیه در سمنگان، میگوید که نبود کتابخانه فرصت تحقیق و مطالعه را از دانشآموزان و دانشجویان میگیرد و بر رشد علمی و فکری آنان تأثیر منفی میگذارد.
او، میافزاید: «ایجاد کتابخانهها کمک بسیار مهمی به نظام آموزشی میکند. نبود کتابخانه تأثیر منفی بر روند آموزشوپرورش و رشد علمی و فکری شاگردان دارد. دانشآموزان نیاز دارند فراتر از مطالب کتابهای درسی مطالعه و تحقیق کنند و این زمینه در کتابخانهها فراهم میشود. نبود آن، این فرصت را از آنان میگیرد.»
نجیبالله نهضت، آموزگار در یکی از مکتبهای سمنگان، نیز میگوید که با وجود گسترش فنآوری، کتاب و کتابخانه همچنان از نیازهای اساسی نظام آموزشی است. «کتابخانه در رشد شاگردان، دانشجویان و جوانان نقش حیاتی دارد. آنان میتوانند بسیاری از نیازهای آموزشی خود را از طریق کتابخانهها برطرف کنند. چیزهایی که شاگردان از کتابخانه به دست میآورند، همیشه در کتابهای درسی و حتا منابع دیجیتالی به آسانی پیدا نمیشود. پیشنهاد ما این است که در مکتبهای شهر و ولسوالیها کتابخانه ایجاد شود و شاگردان به مطالعه تشویق شوند.»
در کنار نهادهای دولتی، شماری از نهادهای فرهنگی محلی، نیز با امکانات محدود، برای ترویج فرهنگ مطالعه و افزایش دسترسی جوانان به کتاب تلاش میکنند.
تبریز ۲۲ساله، مدیر نهاد «راه دانش»، میگوید که امکانات موجود کتابخانهای در سمنگان، پاسخگوی نیازهای مطالعاتی جوانان نیست. او، میافزاید: «در منطقهی ما کتابخانهی عمومی وجود دارد و از آن استفاده میکنیم؛ اما نبود کتابخانههای بیشتر سبب شده است دانشجویان به منابع کافی دسترسی نداشته باشند. پیام ما به مسئولان این است که کتابخانهها را گسترش دهند. یک کتابخانه برای یک ولایت کافی نیست؛ باید کتابهای درسی، رمان، داستان، شعر و ادبیات نیز در دسترس جوانان قرار گیرد.»
با این حال، مسئولان در ریاست اطلاعاتوفرهنگ سمنگان، میگویند که برنامههایی برای توسعهی کتابخانههای عامه و افزایش دسترسی شهروندان به منابع مطالعاتی روی دست است. جانمحمد امیری، مدیر عمومی کتابخانههای عامهی ریاست اطلاعاتوفرهنگ سمنگان، میگوید که اکنون در مرکز این ولایت دو کتابخانه فعالیت دارد و در شماری از ولسوالیها نیز کتابخانهها فعال است.
او، میافزاید: «جوانانی که به ما مراجعه میکنند، بیشتر از نبود کتابهای جدید و کمبود کتابخانهها شکایت دارند. ما این موضوع را با وزارت مربوطه در میان گذاشتهایم تا تعداد کتابخانهها در مرکز و ولسوالیها افزایش یابد و مردم بیشتر به مطالعه و ترویج فرهنگ کتابخوانی رو بیاورند.»
عبدالخلیل جاوید شریفی، آمر فرهنگ و هنر ریاست اطلاعاتوفرهنگ سمنگان، نیز بر نقش کتابخانهها در رشد فکری جامعه تأکید میکند. او، میگوید: «کتابخانههای غنی و دارای منابع متنوع، جایگاه مهمی در جامعه دارند؛ زیرا بسیاری از علوم در آنها گردآوری شده است. کتابخانهها برای رشد فکری شاگردان، نوجوانان و جوانان بسیار ضروری اند و نبود آنها میتواند بر سطح آگاهی جامعه تأثیر منفی بگذارد.»
این در حالی است که سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) کتابخانهها را از پایههای اساسی توسعهی آموزش و یادگیری در طول زندگی میداند. این سازمان، تأکید میکند که دسترسی برابر به کتاب، منابع علمی و خدمات کتابخانهای، در افزایش سواد، تقویت فرهنگ مطالعه، پرورش تفکر انتقادی و مشارکت آگاهانهی شهروندان در جامعه نقش مهم دارد.
