اسلام شریعتی و افغانستان دهگی حاکم قانونلر، آتهنینگ وفاتیدن کیین بالهلر حضانتینی آنهگه بیرگنی بیرحالده؛ بیراق سلاموطندار بیلن صحبت قیلگن بیوه عیاللردن قطارینینگ ایتیشلریچه، اولر تورموش اورتاقلرینینگ عایلهسی تامانیدن بو حقدن محروم بولگنلر. اوشبو گزارشده صحبت قیلگن عیاللر، نهفقط تورموش اورتاقلرینینگ قولدن بیریش دردی بیلن روپهره بولگنلر، بلکیم بالهلرینینگ باقیش اوچون شونینگدیک تورموش اورتاقلری عایلهسینینگ باسیملری آستیده قالیب و کوپ حالتلرده تورموش اورتاقلرینی قولدن بیریش بیلن، عایلهلردهگی حاکم فرهنگ اساسیده بالهلریدن اوزاقلشتیریلهدیلر.
تورموش اورتاغینینگ ایناغهسی بیلن توی قیلیشنی رد قیلیب و اوچ یاشر بالهسینینگ باقیش حقینی قولدن بیرگن ۲۸ یاشر فرخنده گه کوره: «تورموش اورتاغیم وفات قیلگنیدن کیین، تورموش اورتاغیمنینگ عایلهسی، خاتینی بولگنی بیرحالده تورموش اورتاغیمنینگ ایناغهسی بیلن توی قیلیشیمنی ایستهدیلر. مین قبول قیلمهدیم. اوشبو باسیملر و قیینچیلیکلر سبب اوچ یاشر اوغلیم بیلن آتهمنینگ اوییگه قیتیشگه مجبور بولدیم؛ بیراق تورموش اورتاغیمنینگ عایلهسی بالهمنی میندن آلدیلر. بالهمنینگ حضانتینی قیته قولگه کیلتیریش اوچون کوپ سعیوحرکت قیلدم؛ لیکن موفق بولمهدیم.»
شونینگدیک دایکندی یشاوچیسی بولمیش ۲۲ یاشر ظریفهنینگ ایتیشیچه، تورموش اورتاغی اولگنیدن کیین تورموش اوتاغی عایلهسی اوندن بالهلرینی آلگن. «تورموش اورتاغیم اولگنیدن کیین، بالهلریمنی میندن آلدیلر. بالهلرنینگ آتهسی اوییده کته بولیشی کیرهک دیدیلر. سین یاشسین و قیته توی قیلهرسین، انه شوو سبب بالهلر بیزلر بیلن قالسین دیدیلر. بالهلریمنی قولیمدن آلدیلر و مین هیچ بیر نرسه قیله آلمهدیم؛ چونکه یکه بیر عیال مین.»
تورت بالهسی بولیب و تورموش اورتاغی اولگنیدن کیین محکمه گه باریش بیلن یالغیز بیر فرزندنی سقله آلگن ۳۵ سویتانینگ ایتیشیچه، باشقه اوچ بالهسینینگ حضانتی، بلاغت یاشگه ییتیشیشگه قدر تورموش اورتاغینینگ عایلهسیگه تاپشیریلگن. «مین ایناغهم بیلن محکمه گه باردیم و یالغیز ۷ یاشنی تولدیرمهگن بیر بالهمنینگ باقیش حقینی قولگه کیلتیره آلدیم؛ باشقه اوچ بالهم بلاغت یاشیگه ییتیشگنلریدن کیین اوزلری مین یا-ده بابه و بیبیلری یانیده قالیشگه قرار آلهدیلر که او وقتگچه کوتیب توریشیم کیرهک.»
حقوقشناسلرنینگ ایتیشلریچه، شریعت و قانون اساسیده، آنه قانونی شکلده بالهسینینگ حضانتیگه ایگه بولیب و بو حق اوندن آلینگنی صورتده، قضایی مرجعلرگه باره آلهدی. حقوقشناسلردن مدثر ممتازنینگ ایتیشیچه: «مدنی قانونیننگ ۲۳۹ مادهسیده ایتیلگن که، مذکور کیشیلر بو حق گه ایگه دیر. باش ده آنه دیر، کیین آنه بیبی و اوچینچیده ایسه آته بیبی دیر. تورتینچیده ایسه سینگیللر و عیالنینگ یقینداشلری بار. آنه کیرهکلی شرایط گه ایگه بولمسه، قانون اساسیده بالهنینگ حضانتی یقینداشلریگه بیریلهدی.»
حقوقشناسلردن پرویز خلیلینینگ ایتیشیچه، اسلامی شریعت و قانون اساسیده، بالهنینگ سرپرستلیگی آنه بوینیگه بولیب و حضانت اوندن آلینگنی صورتده، محکمه گه باره آلهدی. «شریعت و قانون آنه گه رخصت بیرگن که رسمی شکلده بالهسینی باقسه. بیر آته وفات قیلگنی و آنه یانیدن بالهنی آلیب کیتگنلری صورتده، آنهنینگ حقوقی و شرعی اورنینی کورمسدن کیلهدیلر. آنهنینگ محکمه گه باریشگه حقی بار.»
دین عالملرینینگ ایتیشلریچه، اسلام شریعتیده آنه باله حضانتیگه ایگه بولیب و اونینگ بولمهگنی صورتده، بو مسئولیت یقینداشلریگه تاپشیریلهدی. دین عالملریدن عبدالاحد عتیدنینگ ایتیشیچه: «آتهنینگ وفات قیلگنیدن کیین، باله حضانتی یا-ده سرپرستلیگی آنه گه توشهدی. آنه باشده قرار تاپگن؛ آنه بولمهگنی صورتده آنه بیبی دیر. آنه بیبی بولمهگنیده اوچینچی اورینده آته بیبی بار. آنه ایکی حالت، توی قیلگنی یا-ده امکانیتی و استعدادی بولمهگنی صورتده، آنهدن باله حضانتی آلینهدی.»
اسلام امیرلیگی امر بالمعروف و نهی عنالمنکر وزیرلیگی مسئوللرینینگ بیوه عیاللر آرقهلی حضانت حقی خصوصیده عایلهلر اوچون بو وزیرلیکنینگ آگاهیلیک بیریش دستورلری توغریسیده فکرینی آلیش ایستهدیک؛ لیکن کیتمه-کیت سعیوحرکت بیلن موفق بولمهدیک.
باله حضانتی، اسلامی شریعت و قانون اساسیده، حیات کیچیریشنینگ باش ییللریده آنه گه بیریلهدی؛ بیراق تورموش اورتاق عایلهسینینگ باسیملری، سنتی ایشانچلر و اجتماعی چیکلاولر، بیوه عیاللردن قطاری اوچون اوشبو قانونی حقنی قیینلشتیرگن.
