افغانستان ده ینگی اوقوو ییلی باشلنگن؛ لیکن قیزلر برابریده اوقوو چیکلالرینینگ دوامی بار. سونگی بیر نیچه ییل دوامیده قیزلرگه قوییلگن تعلیم چیکلاولری شرایطیده، قیزلردن قطاری توی قیلگن، بیر قطاری آنلاین تعلیم-بدیل تعلیم گه یوز کیلتیرگن و باشقه بیر قطاری کسب اورگهنیش بیلن شغللنگن و بیر آزی ایسه اوی ایشلری بیلن مشغول بولگن. سلاموطندار مذکور قیزلرنینگ بدیل یوللرینی تیکشیریش مقصد، آلتی آنه و تعلیمدن محروم قالگن ۱۵ قیز بیلن صحبت قیلگن.
آنلاین تعلیمگه یوز کیلتیرگن بادغیس یشاوچیسی بولمیش ۲۵ یاشر سحرنینگ ایتیشیچه: «آرام اولتیره آلمهدیم. حتا یولی اوزگنگن بولسهده، تعلیمگه دوام بیریشنی ایستهدیم. حاضر آنلاین زنان بیلیم یورتیده ژورنالیست فاکولتهسینی اوقیمن؛ چونکه دایم ییتکرمه، گزارشگرلیک و قیینچیلیکلرنی بیان قیلیشگه قیزیقهر ایدیم. مذکور آنلاین دستور فایدهلی بیر بدیل یول بولدی که اوندن فایدهلنهنیب و قیته درس اوقه آلسم.»
شونینگدیک آنلاین تعلیم گه یوز کیلتیرگنلردن باشقه بیری بادغیس یشاوچیسی ۲۰ یاشر عایشهنینگ ایتیشیچه: «مذکور ییللردهگی اینگ قیین نرسه، درس، دوستلریم و آرزولریمدن اوزاق بولیش ایدی. کوپینچه نرسهنینگ قولدن بیرگنمین دیب توشیندیم. اویده هم درس اوقهر ایدیم و بعضا موبایل آرقهلی آنلاین شکلده درسلرنی کورهر ایدیم؛ لیکن دایم امکانیتلر یوق ایدی. یخشی ایدی؛ بیراق حضوری درس گه ییتیشمس ایدی.»
قیزلردن قطاری مسلک و قول صناعتیگه یوز کیلتیرگن. جوزجانلیک ۲۸ یاشر حسنآرانینگ ایتیشیچه: «مینیمچه، قولدن بیرگنیم اینگ بویوک نرسه، تحصیلیم دیر. کوپ افسرده بولدیم، تیکووچلیک ایشلرینی قیلهر ایدیم، لیکن بیلیم یورتلر ایشیگی یاپیلمهگنیدن آلدین کمپیوتر اوقهر ایدیم و بیلیم یورتلر یاپیلگنیدن کیین، تیکووچیلیککه دوام بیردیم.»
شونینگدیک بدخشان یشاوچیسی مریمنینگ ایتیشیچه: «مکتب گه باریب و تحصیلیمگه دوام بیره آلمهگنیم اوچون، دینی مدرسهلردن بیریگه ثبتنام قیلدیم. امید قیلهمن که او ییرده درسلریم یخشی پیشکیتسه، شونینگدیک بو یول آرقهلی موفق بیر انسان بولیب، کیلهجکده یخشی بیر اوقیتووچی بوله آلسم.»
شونینگدیک مذکور گزارشده آلتی آنه بیلن هم صحبت بولگن. اولرنینگ ایتیشلریچه، قیزلری تحصیل یوقلیگیده بیحوصله بولیب و حتا افسرده بولگن. اولرنینگ اورغولشیچه، درسدن اوزاق بولیشنینگ سلبی تاثیری آلدی آلینیشی اوچون قیزلرینی اوی ایشلری بیلن مصروف قیلیب و کتاب اوقیشگه تشویق قیلهدیلر.
بامیانلیک ۴۶ یاشر خدیجهنینگ ایتیشیچه، ایکی قیزی مکتب و بیلیم یورتدن محروم قالگن. «جودهیم قیین دیر. کون اوتیشی بیلن قیزلریم امیدسیز بولهدی. مین هم اولرگه قرهب افسرده بولگن، اوزیمنی آرام حس قیلمهیمن و قولیمدن هم بیر ایش کیلمهیدی. ایشسیز بولیب اولتیرمسلیکلری اوچون اولرنی اوی ایشلری، کتاب اوقیش و آنلاین شکلده درس اوقیش بیلن مصروف بولیشلری اوچون سعیوحرکت قیلهمن؛ بیراق ینه هم یورهکلری قالگن.»
تورت باله آنهسی بولمیش ۳۸ یاشر شایستهنینگ ایتیشیچه، درسدن محروم بولگن قیزی اوچون آنلاین صنف آلیشگه اقتصادی امکانیتی یوق. «امکانیتیمیز قدر آنلاین کورسلرنی آلدیک، بیر مرته مدرسه و اوی کورسی؛ بیراق اقتصادی وضعیتیمیز یخشی ایمس و انه شوو آنلاین کورسلرگه هم امکانیتیمیز ییتیشمهیدی. حاضر اویده درسلرینی تکرار قیلهدیلر.»
اولر بیلن اوشبو گزارشده صحبت قیلینگن آنهلر و قیزلر، بیر کونی قیزلر یوزیگه تعلیم ایشیکلرینینگ قیته آچیلیشیگه امیدلری بار. اولر، اسلام امیرلیگیدن قیزلرنینگ آرزو و ایستهکلریگه ییتیشیشلری مقصد، تیزلیککه اوقوو ایشیکلرینینگ آچیلیشینی سورهیدیلر. پنجشیر دن بولمیش تورت باله آنهسی فرشتهنینگ ایتیشیچه: «قیزلرنینگ درس اوقیشیگه رخصت بیریلیشینی ایستهیمیز؛ هم مکتبلر و همده بیلیم یورتلر آچیلسین که عایلهلر هم خوش بولسینلر.»
شونینگدیک اقتصاد فاکولتهسی طلبهسی بولمیش سحر اکبرینینگ ایتیشیچه: «مین حاضرگچه قیته حقیقی بیلیم یورتگه باریب و حضوری تعلیم محیطیده تحصیلیمگه دوام بیریشگه امیدیم بار. کیلهجگیم پارلاق کورهمن؛ چونکه حرکت قیلهمن، تعلیم کورهمن، تجربه آلهمن و بونگه ایشانهمن که هیچ بیر چیکلاو ارادهلی بولگن بیر قیزنی بوتونلی شکلده توختهته آلمهیدی.»
باشقه بیر تاماندن، عیال حقوقی فعالی تهمینه منگل، سواد کمهیگنی و کمبغللیک کوپهیگنیدن آگاهلنتیریب و اسلام امیرلیگیدن، قیزلر یوزیگه مکتبلر و بیلیم یورتلر ایشیگی آچیلیشینی سورهگن. «اوتگن تورت ییلدن بیری قیزلر یوزیگه مکتبلر و بیلیم یورتلر ایشیگی یاپیق قالگنی، سوادسیزلیک، روحی قیینچیلیک، قشاقلیک و جمعیتنینگ پس قالیشیگه سبب بولیشی ممکن. قیزلر تعلیمدن محروم قالگنیده که جمعیتنینگ یریمی تشکیل بیرهدی، عایلهلر و جمعیت کیلهجگی ضرر کورهدی. حکومتدن قیزلر یوزیگه تیزلیککه تعلیم و تحصیل ایشیکلرینینگ آچیلیشینی ایستهیمیز.»
ایش بیلرمانلر و روانشناسلر، تعلیمدن عیاللر محروملیگینینگ روحی و اجتماعی یامان تاثیرلریدن آگاهلنتیرهدیلر. تعلیموتربیه ایش بیلرمانی جمالالدین سلیمانینینگ ایتیشیچه: «قیزلر یوزیگه بیلیم یورتلر و تعلیمی مرکزلر یاپیق قالیشی، رواجلنمهگن بیر جمعیتگه ایگه بولیشیمیز گه سبب بولهدی. شونینگدیک اقتصادی عاقبتلری هم بار؛ تعلیمی نهادلرنینگ یاپیق قالیشی بیلن بیر قطار کیشی ایشسیز بولگن و بیر قطار کیشی سواد، تعلیم و تحصیلدن محروم بولیب قالگن. بو، افغانستان جمعیتیگه جبران بولمهگن بیر زیاننی ییتیشتیرهدی.»
شونینگدیک روانشناسلردن محمدالله بلوچنینگ ایتیشیچه: «مکتب و بیلیم یورت روانشناسلیک نقطهی نظریدن هر بیر کیشی اینیقسه قیزلر اوچون ضرور بیر نیاز دیر. قیزلر اوشبو روحی نیازلریدن محروم بولگنلریده، امیدسیزلیک، افسردهلیک، اویدن قاچقیش، جبری شکلده توی قیلیش، خلقی قیینچیلیکلر، جمعیتده نظمسیزلیک و شونینگدیک جمعیتده اقتصادی قیینچیلیک کبی بویوک معمالر اورتهگه کیلهدی.»
جمعیتشناسلردن شعیب احمدینینگ ایتیشیچه، تعلیمدن قیزلر محروملیگی جمعیتنینگ متخصص کوچ کملیگی بیلن روپهره بولیشیگه سبب بولهدی. «تعلیم و تحصیل موضوعسی آرهسیده نیچه ییل فاصله کیلگنیده، بو اوزی بیر کیشینینگ دوام بیره آلمسلیگی و قیزیقیشی کمهیشیگه سبب بولهدی. قیته باشلگنیده هم، هر قنچه باشقهلرنی تعلیم و تحصیل کوریشگه تشویق قیلسهک هم، متخصص کوچی کملیگی یوز بیرهدی. قیزلر جمعیتنینگ یریمینی تشکیل بیرهدی. تحصیل قیلمهگنلریده، متخصصلر کمهیهدی و هر بیر بولیمده، اجتماعی و اقتصادی ترقیاتلر سیکینلشهدی.»
شوندهی بیرحالده، دین عالملریدن قطبالدین مجتهدنینگ ایتیشیچه، اسلام شریعتی تحصیل توختهتیلیشی اوچون هیچ قندهی چیکلاو تعیینلمهگن. «بیر قیز کوپراق درس اوقیشنی ایستهگنی صورتده، فقه و حدیث کبی رواجلنگن دینی علملر که بو کفایی فرض دیر و طب، مهارتلر تعلیمی کبی فایدهلی زمانهوی بیلیملر هم جایز و بعضا مستحت دیر. تحصیل توختهتیلیشی اوچون هیچ بیر بیللی بیر نرسه تعییلنمهگن؛ ستندرد بو دیر که دینی واجبلر ترک قیلینمسه.»
قویاش ۱۴۰۰-ییل یاز موسومیده اسلام امیرلیگینینگ قیته قدرت گه ایریشیشی بیلن، آلتینچی صنفدن یوقاری قیز مکتبلرده تعلیمگه دوام بیریشدن محروم بولیب و شونینگدیک ۱۴۰۱-ییلده قیزلرنینگ بیلیم یورتده تحصیلگه دوام بیریشلری توختهتیلگن. حاضر تورت ییلدن کوپراق اوتگنی بیلن، افغانستان دهگی قیزلر اورته و عالی اوقووگه قول تاپیشدن محروملر.
