کمبغللیک و هوا ساووقلیگی، یاقیلغی مادهلرنی ساتیب آلیش امکانیتیگه ایگه بولمهگن عایلهلردن قطارینی، اویلرینی ایسیتیش اوچون پلاستیک، کارتن و موتر تایری کبی چیقیندیلردن فایدهلنیشگه مجبور قیلگن که بو ایش، انسان ساغلیگی و یشش محیطنی جدی شکلده تهدید قیلهدی.
مذکور گزارشده، سکیز ولایتده ۱۱ کیشی بیلن صحبت قیلینگن. اوشبو کیشیلرنینگ ایتیشلریچه، ایشسیزلیک و کمبغللیک سبب، یاقیلغی مادهلرنی ساتیب آلالمهی و اویلرینی چیقیندیلر بیلن ایسیتیشگه مجبور بولگنلر.
کابل یشاوچیسی بولمیش ۴۰ یاشر محمدعلینینگ ایتیشیچه، ایشسیزلیک و قشاقلیک سبب، یاقیلغی مادهلرنی ساتیب آلالمهیدی. «ایش یوق و یاقیلغی ماده ساتیب آلیشگه کوچیم ییتیشمهیدی. اوییمیزنینگ ایسیق بولیشی اوچون پلاستیک توپلهیمن. اهالی تشلهگن نرسهلرنی ییغهمن و سطللردهگی چیقیندیلرنی آلهمن.»
شونینگدیک کابل یشاوچیلریدن باشقه بیری ۴۰ یاشر لطیفهنینگ ایتیشیچه، حیات خرهجتلرینی تامینلش اوچون سرکلردن چیقیندی توپلشگه مجبور دیر که اوشبو چیقیندیلردن بیر قسمینی ساتیب و باشقه بیر قسمینی ایسه اویینینگ ایسیق بولیشی مقصد یاقهدی. «قار یاغمسدن آلدین، پیپسی قوطیسی و بوتل کبی نرسهلرنی ییغهر ایدی؛ اولرنی ساتهر ایدیم و حیاتیمیز شو رقم اوتیب یوریگن ایدی. قاغاز، قاغازی قوطی و بو رقم نرسهلردن ایسیتغیچ اوچون فایدهلنهر ایدیک. حاضر اولر هم یکونلنماقده.»
باشقه بیر تاماندن، کاپیسا یشاوچیسی ۳۵ یاشر نوریهنینگ ایتیشیچه، ایشی بولگنی بیلن، درآمدی توقیز کیشیلیک عایله نیازلری اوچون ییترلی ایمس. «ایشیم بار؛ لیکن اوی خرهجتلری اوچون ییترلی ایمس. انه شوو سبب، کومیر و گاز ساتیب آلالمهیمن. مجبور بولهمن که دکانلردن کارتن و پلاستیک ییغسم.»
شونینگدیک قندوز ولایتی یشاوچیسی ۲۲ یاشر سیداحمدگه کوره، اویینینگ ایسیق بولیشی اوچون چیقیندیلردن فایدهلنیش، بالهلری ساغلیگینی خوف بیلن روپهره قیلگن. «چیقیندلرنینگ ایسی بار. بالهلریم کسل بولگن. یوتلهدیلر، باشلری آغریدی و بعضا هم نفسلری قیسهدی.»
شوندهی بیرحالده، شفاکارلرنینگ آگاهلنتیریشیچه، چیقیندیلرنی یاقیش انسان ساغلیگی توغریسیده جدی عاقبتلرگه سبب بولیشی ممکن.
ایچکی بولیم متخصص شفاکاری اشرف پارسانینگ ایتیشچیه، چیقیندیلرنی یاقیش، بالهلر اوسیشیده قیینچیلیک یرهتیلیشی، تنفسی و یورهک کسللیکلریگه سبب بولیشی ممکن. «چیقیندیلرنی یاقیش، کوپ خوفلی بولیب و جمعیتگه کوپینچه قیینچیلیک یرهته آلهدی. سرطان، تنفسی و یرهک کسللیکلری، بالهلر اوسیشیده قیینچیلیک یرهتیلیشی و حتا جمعیتده اولیم میزانی کوپهیشیگه سبب بولهدی.»
شونینگذیک اقتصادی مسئلهلر بیلرمانلرینینگ ایتیشلریچه، چیقیندیلرنی یاقیش ساغلیق و یشش محیطگه کوپینچه سلبی عاقبتلرنی آلیب کیلیب، کسللیکلر و هوا افلاسلیگی کوپهیشیگه سبب بولهدی.
اقتصادی مسئلهلر بیلرمانی عبدالظهور مدبرنینگ ایتیشیچه، بو قیینچیلیکنینگ اساسی شکلده حل قیلیش اورته مدتلی و اوزون مدتلی برنامهلرگه نیازمند دیر. «باشقه مملکتلردن گاز و نفت، ایسیتووچی نرسهلرنی آلیب کیله آلهمیز. نفت ارزان بولگنیده عایلهلر چیقیندیلرنی یاقمهیدیلر. شونینگدیک سرمایه یاتقیزیلگنیده، اهالی ایش تاپه آلهدی. باجخانه تعرفهلری کمهیب و سالیق کیچیریلیشلری نظرگه آلینیشی کیرهک.»
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ بالهلرنی قوللب-قوتلش صندیغی (یونیسف)، گزارشی اساسیده، افغانستان ده بیش یاشنی تولدیرمهگن بالهلر اولیمینینگ ۴۰ فایزدن آرتیغی، هوا افلاسلیگیگه تیگیشلی تنفسی کسللیکلر طفیلی دیر.
