ساغلیق بوییچه ایش بیلرمانلر، ۱۱ دن ۱۴ یاشرلیکنی تنه رشدینینگ اینگ مهم باسقیچی دیب حسابلهیدی؛ لیکن افغانستان دهگی قیزلردن کوپ قطاری بو یاشده درست و صفتلی آوقتلنیشدن محروملر. قیزلر نهفقط اقتصادی قیینچیلیکلر، بلکیم آگاهیلیک یوقلیگی، سنتی ناتوغری توشینچلر و عایلهلرنینگ توجهسیزلیگی سبب، تورلیخیل قیینچیلیکلر بیلن روپهرهلر.
قیشلاق حدودلریده، قیزلردن کوپینچهسی اقتصادی قیینچیلیکلر طفیلی ییترلی آوقتدن فایدهلنمهی و حتا توییملی آوقتلرنی ییه آلمهیدیلر؛ انه شوو سبب، کلسیم، آهن، ویتامینلر و باشقه مهم مادهلر کملیگی بیلن روپهرهلر. شفاکارلرنینگ ایتیشیچه، مذکور کمچیلیکلر نهفقط اولرنینگ جسمی ساغلیگیگه ضرر ییتیشتیرهدی، بلکیم روحی، تحصیلی، اویقوسی و حتا شخصیتیگه هم سلبی تاثیر قویهدی.
قیزلردن قطاری تورموش گه چیقریلیشدن کیین، تنهلرینینگ ضعیفلیگی سبب حاملهدارلیک دورهسیده خوفلی قیینچیلیکلر و تورلی کسللیکلر بیلن روپهره بولهدیلر. جدی قیینچیلیک بو دیر که، افغانستاننینگ اوزاق منطقهلریده حاضرگچه، قیز و اوغیل آرهسیده آوقتلنیشده فرق قایل بولینیب و بو یاندهشوو نهفقط عدالتسیزلیک و ناتوغری بیر سنت دیر، بلکیم اسلام دینی بیلن هم قرشی دیر.
۱۳ یاشر مروه، اقتصادی یامان وضعیتدن شکایت قیلیش یانیده، عایلهده اوغیل و قیزلر آرهسیده آوقتلنیش توغریسیده فرق قایل بولینیش اذیت چیکهدی. اونینگ ایتیشیچه: «اقتصادی وضعیتیمیز جودهیم یامان دیر؛ لیکن اویگه یخشیراق آوقت کیلتیریلگنیده، آنهم اونی ایناغهم گه بیرهدی. اونی ییسین و کوچلی بولسین، او تشقریگه کیتهدی و سین که اویگهسین دیهدی.»
باشقه بیرتاماندن، اویده پیشگن فایدهلی آوقتلرگه نسبت تشقریدهگی ناساغلام آوقتلرنی اوستون کورگن قیزلر هم بار که بو موضوع، اوزی اولرنینگ ساغلیگیگه کوپ سلبی تاثیر قویهدی. ننگرهرا ولایتی چپرهار تومنی یشاوچیسی بولمیش ۱۲ یاشر سمیهنینگ ایتیشیچه: «اویده پیشهدیگن آوقتلر و سبزهواتلردن خوشم کیلمهیدی. بازاردن اوزیمگه قیزهرتیریلگن آوقتلرنی ساتیب آلهمن. حتا شفاکار گه باردیم و تشقریده پیشگن آوقتلردن فایدهلنیش سینی ضعیف قیلگن و بو رقم بولسه کوپ قیینچیلیکلر بیلن روپهره بولهسین دیدی. مین ینه هم شفاکار سوزینی قبول قیلمهی و هر نرسه یورهگیم بولسه تشقریدن ساتیب آلهمن و ییهمن.»
بو کبی وضعیت و یاندهشوولر، آنهلرنی خواطرلنتیرگن. آنهلردن قطارینینگ ایتیشیچه، کوپینچه سعیوحرکت قیلگنلری بیلن، ینه هم بو قیینچیلیک اوچون حل یول تاپه آلمهگنلر.
مناسب آوقتلنمسلیک سبب ۱۸ یاشر قیزی کسل بولگن ننگرهار یشاوچیسی حسینهنینگ ایتیشیچه: «قیزیم ۱۸ یاشر دیر. کیچیکلیگیده یا اشتهاسی یوق ایدی یا-ده آوقتیدن خوشی کیلمهی و ییمس ایدی. حاضر که کته بولگن ساغلیق قیینچیلیکلری بیلن دوچ؛ کمقانلیک، کلسیم کملیگی، کوزی ضعیفلیگی و چرچهش. شفاکارلر، کیچیکلیگیده تنهسیگه نیاز بولگن مادهلر تامینلنمهگن و انهشوو سبب، حاضر بو قیینچیلیک بیلن روپهره دیر، دیهدیلر.»
شونینگدیک آنهلردن باشقه بیری نسرین هم بالهلرینینگ کسللیگیدن خواطرلنگن. اونینگ ایتیشیچه، دایم سعیوحرکت قیلگنی بیلن، ینه هم قیزلری ساغلام شکلده آوقتلنمهی و بازاردهگی پیشگن صفتسیز آوقتلرنی آلهدیلر. «دایم فرزندلریمگه ساغلام آوقت تیارلش اوچون سعیوحرکت قیلگنمین؛ قیغو بیلن حاضرگچه کورگنیم یوق که اولر خوش بولیب و اشتها بیلن آوقتلرینی ییگن بولسهلر. دایم تشقری آوقتلریدن فایدهلنهدیلر؛ بیراق دایم کسل بولهدیلر.»
باشقه بیرتاماندن، شفاکارلرنینگ ایتیشلریچه، بیر قیز کیچیک یاشدن بلوغ بولیش مرحلهسیگه قدر ییترلی و درست شکلده آوقتلنمهگنی صورتده، کیلهجکده کمقانلیک و شونینگدیک ویتامینلر، مگنیزیم، سودیم و کلسیم کملیگی بیلن روپهره بولهدی و انه شوو سبب، تورلیخیل کسللیکلرگه چیلینیش شانسی کوپهیهدی.
بو توغریده آوقتلنیش بوییچه مصلحتچی و نسایی-ولادی شفاکاری عارفه رحمتینینگ ایتیشیچه: «یاش قیزلر کیچیک یاشده درست آوقتلنمسه، آنه بولگنیده هم توییب آوقتلنمسلیککه چیلینیشی همده توییب آوقتلنمهگن باله دنیا گه کیلتیریشی ممکن. انه شوو سبب، یاش قیزلر یاشلیک و بالهلیک چاغیده یخشی آوقتلنسه، هم ساغلام آنه بولیب، ساغلام چقهلاق دنیا گه کیلتیرهدی که بو ساغلام بیر جمیعتگه سبب بولهدی.»
نسایی-ولادی شفاکارلریدن باشقه بیری فرحت نازنینگ ایتیشیچه، قیزلر درست آوقتلنمهگنی صورتده، بیر قطار قیینچیلیکلر بیلن دوچ بولیشی همده اولرده توی قیلیشدن کیین حاملهدارلیک شانسینینگ کمهیشی ممکن. «بیر قیز یاشلیکده درست آوقتلنمهگنی صورتده، توی قیلگنیدن کیین ساغلام بیر آنه بوله آلمهیدی و حاملهدارلیک اونینگ اوچون قیین بولیشی ممکن؛ بیراق دارو بیلن هم حاملهدار بولگنیده، اوزینینگ کمقانلیککه چلینیشی ممکن. کمقان بولگن آنه، کوپ ضعیف بیر بالهنی دنیا گه کیلتیرهدی. شانسی جوده آز بولهدی که بالهسی ساغلام بولسه یا-ده تیریک قالسه.»
عمومی ایچکی بولیمی شفاکارلری، سبزهواتلر، میوهلر، گوشت، سوت، یومورتقه، بلیق و باشقه تازه مادهلرنینگ ساغلام و فایدهلی مهم آوقت منبعلریدن بیلیب، بازار آوقتلری اینیقسه یاغلیق آوقتلردن کوپ فایدهلنیشنی سلامتلیک بوییچه ضررلی دیهدیلر. ساغلیق بوییچه ایش بیلرمانلرنینگ اورغولشیچه، رشد قیلیشنینگ مذکور حساس ییللریده، قیزلر تنهلرینینگ ساغلام بولیشی و کسللیکلردن امان قالیشلری مقصد، ساغلام و تورلیخیل ویتامینلری بولگن آوقتلردن، سپورت فعالیتی و وقتیده ساغلیق مصلحتلرینی آلیشدن فایدهلنسینلر.
