اسلام امیرلیگی رهبری شیخ هبتالله آخوندزادهنینگ، ۱۴۰۳ییل، آلتینچی فقره بیرینچی مادهسی فرمانیده، جمعیتده ناتوغری عرف-عادتلرنینگ آلدینی آلیش بارهسیده عیالنینگ مهر حقی رعایه ایتیلیشیگه تأکیدلنگن. فرمانده مهرنی بیلگیلشده حددن آشیش توغری ایمسلیگی، مهر عیالنینگ حقی ایکنی و باشقه هیچ کیم اونی آلیشگه حقلی ایمسلیگی قید ایتیلگن. شونینگدیک، آغیر و حددن تشقری کتته مقداردهگی مهرلر نکاح و تورموش قوریشگه توسقینلیک قیلوچی نامقبول عرف-عادتدن بیری صفتیده بهالنگن.
بیراق، فقه متخصصلری، دین علمالری و حقوقشناسلرنینگ ایتیشیچه، اسلام شریعتی و حنفی فقه گه کوره، مهر عیالنینگ حقی دیر و هیچ کیم عیالنی اونی کیچیریشگه مجبورلشگه حقی یوق. اولرنینگ فکریچه، اگر عیال مهرینی کیچیریشگه مجبورلنگن بولسه، حنفی فقه و باشقه فقه علمالری نظریدن بوندهی کیچیریش حقیقی حسابلنمهیدی و جایز ایمس.
فقه متخصصی گلحمید حمیدنینگ ایتیشیچه، مهر عیالنینگ مطلق حقی بولیب، هیچ کیم اونی مهریدن واز کیچیشگه مجبورلشی ممکن ایمس. چونکی عیالنی مهرینی کیچیریشگه مجبورلش شریعت نقطهی نظریدن جایز ایمس. «عیالنینگ حقیقی راضیلیگی اونینگ مهرینی تصرف قیلیشینینگ قانونیلیگی اوچون اساسی شرط حسابلنهدی. الله(ج) شوندهی دییدی: ﴿وَإِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَکَانَ زَوْجٍ وَآتَیْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنطَارًا فَلَا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَیْئًا ۚ أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِینًا﴾ اگر بیر کیشی اویلنسه و اولگی خاتینینی طلاق قیلسه، اولگی خاتینینینگ مهرینی ادا ایتیشی کیرهک. مهر بیلگیلنگنیدن کیین او عیالنینگ صاف حقی دیر. هیچ کیم اونینگ مهرینی اوندن تارتیب آلیشگه حقلی ایمس. قرآن آیتی گه کوره، بوندهی قیلگن کیشی گناهکار بولهدی و ظالم دیب حسابلنهدی. اسلامده ظلم قیلیشگه یول قوییلمهیدی.»
دین عالمی شریفالله شریفینینگ فکریچه، مهرنینگ ایگهسی عیالنینگ اوزی دیر. اگر عیال اوز خواهشی بیلن مهرینی ایریگه کیچیرسه، شونده ایر اوندن فایدهلنیشی ممکن. او قرآندهگی آیت گه تیهنیب، عیال ایستسه، اوز مهریدن واز کیچیشی ممکنلیگینی ایتهدی. او شوندهی دییدی: «عیال اگر خواهلسه، اوز مهریدن واز کیچیشی ممکن. الله تعالی قرآن کریمده شوندهی دییدی: وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَهً فَإِنْ طِبْنَ لَکُمْ عَنْ شَیْءٍ مِنْهُ نَفْساً فَکُلُوهُ یعنی: عیاللر گه مهرلرینی چین کونگیلدن بیرینگلر. اگر اولر اوز راضیلیگی بیلن مهرلریدن بیرار نرسهنی سیزلر گه بیرسهلر، اونی حلال و یاقیملی حالده استعمال قیلینگلر.»
حقوقشناس عبدالرحمان صابر شوندهی دییدی: «عیالنینگ اینگ مهم ملکی حقوقلریدن، نفقه و مسکن یانیده، اونینگ مهری دیر مهر عیالگه اختصاص بیریلگن حق دیر و ایرکک اونی تولش گه مکلف دیر؛ قرآن کریم آیتلری و پیغمیر حدیثلریده همده شخصی حالت گه عاید قانونلرده مهر توللنیشیگه علیحده تأکیدلنگن.»
بیراق، سلاموطندار بیلن صحبت قیلگن ایریم عیاللر، مهر ایرینینگ مالی حقوقی ایکنینی بیلسهلر-ده، اونی کیچیریشگه مجبور بولگنلیکلرینی ایتهدیلر.
سرپل ولایتیده یشاوچی و تورت فرزندنینگ آنهسی بولگن عیاللردن بیری نکاح وقتیده مهر صفتیده بیر پرچه ییر بیلیگیلنگنینی ایتهدی؛ اما ایری نهفقط اونی بیرمهگن، بلکی عیالنی مهریدن واز کیچیش گه مجبور قیلگن. اونینگ ایتیشیچه: «تورموش قورگنیمدن قریب ۱۵ ییل اوتگن؛ تورت بالهم بار و حاضرگچه ایریم و عایلهسی بیلن تیریکچیلیک قیلیب کیلماقدهمیز. نکاح وقتیده بیر پرچه ایر بیلگیلندی و نکاحده خط هم یازیلدی. بیراق کوپ ییل اوتگن بولسه-ده، حاضرگچه مهر حقینی آلگنیم یوق؛ مهرنی کیچیرگنیم هم یوق، چونکی او مینی حقیم ایکنیگه ایشانهمن. بیراق ایریم نیچه مرته مهردن واز کیچ دیب ایتدی.»
دایکندیدن بولگن ینه بیر عیالنینگ ایتیشیچه، اونینگ ایری بیلن نکاحی ایرانده اوقیلگن و مهر صفتیده ۱۵ دانه بحرین آلتین تنگهسی بیلگیلنگن. اما ایرینینگ شریعتدن ییترلیچه خبردار ایمسلیگی، او اوز مهر حقیدن واز کیچیشگه مجبور بولگن. او شوندهی دییدی: «مینینگ مهریم هم ایرانده انچه کتته مقدارده بیلیگیلنگن ایدی – تخمیناً ۱۵ دانه بحرین آلتین تنگهسی. بو نکاح رسمی گواهینامهسیده هم رسمی روشده یازیلگن ایدی. اوشه پیتده مین هم، عایلهلر هم بونگه راضی بولگن ایدیک. ایراندن افغانستان گه کیلیب، بیرگه حیات باشلهگنیمیزدن کیین بیر مدت اوتیب مهر مسئلهسی کوتریلدی. مینینگ هم اونچهلیک تجربهم یوق ایدی و عایلهم بوزیلیب کیتیشدن قورقردیم. آخر-عاقبت، راضی بولیشگه و مهریمدن واز کیچیشگه مجبور بولدیم.»
بغلانلیک بیر عیالنینگ ایتیشیچه، اونینگ مهر مقداری ۴۰۰ مینگ افغانی قیلیب بیلیگیلنگن ایدی. اما اونینگ سوزلریگه کوره، عایلهوی باسیملر سببلی و مهرینی آلیشدن واز کیچیشگه مجبور بولگن. اونینگ کوپهیتیریشیچه، ایری وفات ایتگنیدن سونگ، مهر مسئلهسینی قیته کوریب چیقیش و حقینی طلب قیلیش اوچون عایلهنینگ کتتهلریگه مراجعت قیلگن، بیراق کوتیلگن نتیجه گه ایریشه آلمهگن. اونگه کوره: «ایریم کسل ایدی و بیر نیچه آی قیناتهمنینگ اوییده یشهدیک. اوشه دورده هر کونی مهر حقیده گپلشیلردی. مهریمدن واز کیچگنیمدن بیر نیچه آی اوتیب ایریم وفات ایتدی. او وفات ایتگنیدن سونگ، عایلهنینگ کتتهلری حضوریگه باریب، مهریمدن عایلهنینگ باسیمی و ایریم ملاحظهلر سببلی واز کیچگنیمنی ایتدیم. اما مینگه بو مسئلهده اوز امضایم بارلیگی ایتیلدی و نتیجه گه ایریشه آلمهدیم.»
خواجه محمدعمر غوربندی حقوقشناس، اگر عیال مهریدن واز کیچیشگه مجبورلنگن بولسه، اوز حقینی طلب قیلیش اوچون محکمه گه و باشقه عدلی همده محکمه-حقوق ارگانلریگه مراجعت قیلیشی ممکنلیگینی بیلدیرهدی. او شوندهی دییدی: «اگر بیرار حقوقی تصرفده راضیلیک بولمسه، انساننینگ ارادهسی مجبوراً چیکلنگن بولهدی. اراده اشتراک ایتمهگن تصرف ایسه فقه نقطهی نظریدن حقیقی حسابلنمهیدی.»
مهر – ایرکک نکاح وقتیده عیالگه بیریشنی اوز زمهسیگه آلهدیگن مال-ملُک بولیب، نکاح عقدی توزیلیشی بیلن عیال اونگه مالک بولهدی. حقوقشناسلرنینگ ایتیشیچه، اگر بو حقوق ایر یا کی باشقه بیرار شخص تامانیدن اعتبارسیز قالدیریلسه، عیال اوز حقینی حمایه قیلیش و اوندیریش اوچون عدلی همده محکمه ارگانلریگه مراجعت قیلیشی ممکن.
