سونگی دههلر دوامیده، افغانستانده اوروشلر و قوراللی توقنشوولرنینگ کوچهیشی نتیجهسیده بیوه عیاللر سانی سیزیلرلی درجهده آشگن. اولرنینگ کوپچیلیگی عایله باشلیغی همده یاش بالهلرنینگ آنهسی بولیب، کوپراق اجتماعی باسیملر گه دوچ کیلماقده و تورموش اورتاغلرینینگ قرینداشلری بیلن قیته تورموش قوریشگه مجبور قیلینیشی، عکسحالده، فرزندلریدن اجرهتیب قوییش تهدیدی آستیده قالماقده.
شو بیلن بیرگه، حقوقشناسلر سلاموطندار بیلن صحبتده، حنفی فقهده بیوه عیاللر انیق و انکار قیلیب بولمس حقوق گه ایگهلیگینی ایتهدیلر، اولرنینگ ایتیشیچه، مالکیت، مهریه، نفقه، ایردن میراث آلیش، بالهلرینی تولیق سرپرستلیک قیلیش و قیته تورموش قوریش بارهسیده قرار قبول قیلیش صلاحیت، حنفی فقهده بیوه عیاللرنینگ حقلریدن حسابلنهدی.
اولر، اسلام امیرلیگی اوشبو عیاللرنی قوللب-قوتلشی کیرهک دییدی؛ ایرینینگ ایناغهسی بیلن قیته تورموش قوریش گه مجبور قیلینگن بیوه عیاللردن بعضیلری، شریعت تامانیدن بیریلگن حقوقدن خبر بولمسلیک سببلی، اجتماعی باسیملر گه دوچ بولیب و بالهلرینینگ سرپرستلیک قیلیش اوچون، بوندهی تورموش قوریش گه مجبور بولگنلر.
حقوقشناس پرویز خلیلی، اسلام دینی و حنفی فقه اساسیده، دولت بیوه عیالر گه اجتماعی خذمت کورسهتیشی کیرهک دییدی.
او شوندهی دییدی: «حنفی فقهده آلدین قانونی تورموش قورگن بولسه، بیوه عیال دییلهدی، حقوق و شریعت اساسیده اولرنینگ مخصوص اورنی بار، حنفی فقه دولتنی بیوه عیاللرنی قوللب-قوتلش گه مجبور قیلهدی، اولرنی مجبورلشتیریش، اکراه بیوه عیال اوستیگه منع قیلینگن، قیته تورموش قوریش گه حقی بار، شریعت تعیینلنگن میراثنی آلیشگه حقی بار، مالیهوی مستقللیک، قرار قبول قیلیش صلاحیتیگه ایگه.»
حقوقشناس زیبا زحل گه کوره، بیوه عیاللرنینگ اسلام دینیده انیق حقوق گه ایگه، بو حقوق مالکیت حقی، مهریه، عده ایامیده نفقه، بالهلرینی سرپرستلیک قیلیش و قیته تورموش قوریش شامل بولهدی.
افغانستانده بیوه عیاللر حقلریدن خبرسیزلیک سببلی باسیملر و محرومیتلیکلرنی تجربه قیلیشهدی، بیراق حقلرینی آلیش اوچون محکمه گه مراجعت قیلیشمهیدی دیب قوشیمچه قیلهدی، حقوقشناس زیبا زحل.
او شوندهی دییدی: «حنفی فقهده بیوه عیال انیق حقوق گه ایگه جملهدن انسانی کرامت، تیریکچیلیگی بارهسیده قرار قبول قیلیش، تورموش قوریش و کیلهجگی حقیده قرار قبول قیلیش حقیگه ایگه.»
شو بیلن بیرگه، ایرلرینی قولدن بیرگن بیرقطار عیاللر اجتماعی باسیملر سببلی قیته تورموش قوریش گه مجبور بولگن ایتیشلریچه، اجتماعی قوللب-قوتلنمسلیک و بالهلرینی سرپرستلیک قیلیش اوچون ایکینچی مراتبه تورموش قوریش گه تن بیریشگن.
هراتلیک ۲۸ یاشر شیما، ایرینینگ وفاتیدن کیین، اقتصادی قیینچیلیک و اجتماعی قوللب-قوتلنمسلیک سببلی، بالهلرینینگ سرپرستلیک حقی اوندن آلینمسلیگی اوچون، ایرینینگ ایناغهسی بیلن تورموش قوریش گه مجبور بولگنینی بیلدیرهدی.
او شوندهی دییدی: «ایریم وفاتیدن کیین ایریم عایلهسی بالهلریمنی میندن اجرهتدی، بیر مراتبه وکیل گه مراجعت قیلدیم ایتدی محکمه گه عریضه قیل، بیراق بوندهی مسئلهلرده عیاللر حمایت بولمهیدی، محکمه گه باریش اوچون اقتصادی توانیم یوق ایدی، ایریمنینگ ایناغهسی بیلن تورموش قوریش گه مجبور بولدیم.»
کاپیسالیک ۳۸ یاشر لیلما و پروانلیک ۴۰ یاشر مرحبا، ایکیلهسی تورت فرزند آنهسی ایتیشلریچه، اقتصادی قیینچیلیکلر سببلی قیته تورموش قوریش گه مجبور بولگنلر و بو ایش اولرنی تورلی معمالر گه دوچ قیلگن.
لیلما شوندهی دییدی: «ایریم عایلهسینینگ باسیملری سببلی قیناغم بیلن نکاح قیلیش گه مجبور بولدیم، یاردم بیریشمسدی، اقتصادی قیینچیلیک بار ایدی، آتم عایلهسی اقتصادی هم ضعیف ایدی، مین و بالهلریم احتیاجلرینی تأمینلهی آلمسدی شونینگ اوچون قیته تورموش قوریشگه مجبور بولدیم.»
مرحبا گه کوره: «بالهلریم آلدیمگه، شولر اوچون قیناغم بیلن ایکینچی مراتبه تورموش قوریشنی قبول قیلدیم، سلبی اوزگریشلر کیلگن چونکی بو نکاحدن راضی ایمس من مجبوریتدن نکاح قیلدیم. اوز اختیاریمگه بولسه نکاح قیلمسدیم، ییریم وفاتیدن کیین بالهلریمنینگ مصرفینی بیرهدیگن کیمسه یوق ایدی.»
شو بیلن بیرگه، عیال حقوقی فعاللریدن بیرقطاری عیاللرنینگ حقوقی رعایت ایتیلیش اهمیتیگه تأکیدلب ایتیشلریچه، بعضی کیشیلر افغانستان جماعهسیده یا کی عیال شرعی حقوقی جملهدن بیوه عیاللردن خبرسیز یا کی اونگه اعتبار بیرمهیدی.
عیال حقوقی فعالی حمیرا فرهنگیار شوندهی دییدی: «بیوه عیاللرنینگ مسلم حقی ایریدن قالگن میراثنی آلیش دیر، چونکی اکثریت آدملر بو حقنی بیریشنی ایستمهیدی بوندهی ایش عیاللرنی کوپینچه زورهوانلیکلر بیلن دوچ قیلهدی.»
شو بیلن بیرگه، اسلام امیرلیگی امر معروف و نهی منکر وزیرلیگی مسئوللری، سرپرستسیز و بیوه عیاللرنینگ حجتلری تیکشیریلیشی حقیده انیق معلومات بیرمسهده، بیراق اوشبو قویاش ییلده بیوه و سرپرستسیز عیاللر گه تیگیشلی یوزلب حجت تیکشیریلگنینی بیلدیرهدی.
امر معروف و نهی منکر وزیرلیگی سوزلاوچیسی سیفالاسلام خیبر، بوتوغریده سلاموطندار گه شوندهی دییدی: «اسلام امیرلیگی امر معروف و نهی منکر وزیرلیگی سونگی تورت ییل دوامیده سرپرستسیز و بیوه عیاللر گه عاید مینگلرچه حجتنی تیکشیرگن. فقط قویاش ۱۴۰۴ ییلده امر معروف و نهی منکر وزیرلیگی برچه ولایتلرده سرپرستسیز و بیوه عیاللر گه عاید یوزلب قضیهنی تیکشیرگن اولرنینگ حقیدن دفاع قیلیش اوچون.»
بیوه عیاللرنینگ مجبوری تورموش قوریشی، انسان حقلری فعاللرینینگ فکریچه، بو ایش اولرنینگ جمعیتده کمسیتیلیشی گه آلیب کیلیب و ایریم قیینچیلیک بیلن دوچ قیلگن. بالهلرینینگ سرپرستلیک قیلیشیدن محروم ایتیلیش، اقتصادی باسیملر و ایرینینگ قرینداشلری بیلن مجبوری تورموش قوریش، اگر حکومتنینگ باغلیق ادارهلری تامانیدن کنترول و آلدی آلینمهگن حالده، کینگ کولمده روحی و عایلهوی انقراضلر گه آلیب کیلیشی ممکن.
