اسلام امیرلیگی رهبری شیخ هبت‌الله آخوندزاده‌نینگ میلادی ۲۰۲۱-ییلده‌گی فرمانی‌نینگ بیشینچی ماده‌سیگه کوره، عیال وفات ایتگن ایری‌نینگ مال-ملکی‌دن شونینگدیک فرزندی، آته‌سی و باشقه قرینداش‌لریدن «فرضیت و عصبیت» اساسیده بیلگی‌لنگن میراث حقی گه ایگه. هیچ کیم اونی اوشبو حقوق‌دن محروم قیله آلمه‌یدی.
میراث انسان وفاتیدن کیین اونینگ وارث‌لری اورته‌سیده کوریب چیقیله‌دیگن مهم حقوقی و عایله‌وی مسئله‌لردن بیری دیر. بیوه عیال هم معیین شرط‌لر اساسیده وفات ایتگن ایری‌دن میراث آلیش حقوقی گه ایگه. بیراق ایریم حاللرده عایله‌وی کیلیشماوچیلیک‌لر، اوز حقوق‌لریدن بی‌خبرلیک و اجتماعی باسیم عیاللرنینگ اوشبو حقوق‌دن محروم بولیشیگه سبب بولگن.
بغلان ولایتیده حقوق‌شناس فرید سکندری، عیال‌نینگ میراث حقوقینی نساء سوره‌سی‌نینگ ۱۲-آیتی گه موافق شرعی و قطعی حقوق دیب حسابله‌یدی. اونینگ اییتشیچه: «ایری‌نینگ عایله‌سی عیال‌نی میراث اولوشینی آلیشدن هیچ قنده‌ی طرزده محروم قیله آلمه‌یدی. فقط عیال ایرینی اولدیرگن یا کی اسلام دینی‌دن چیققن بولسه، میراث‌دن محروم بولیشی ممکن.»
حقوق مسئله‌لری بوییچه بیلرمان سیدعبدالهادی اندیش‌مند شونده‌ی دییدی: «عایله عیال‌نی ایری‌دن قالگن میراث‌دن محروم قیله آلمه‌یدی، چونکی بو الله تامانیدن بیلگی‌لنگن حقوق دیر. اگر ایر وفات ایتیب، فرزندی بولمسه، خاتینی میراث‌نینگ تورت‌دن بیر قسمینی، اگر فرزندی بولسه، سکیزدن بیر قسمینی آله‌دی.»
دین عالملی نجیب هم، بیوه عیال‌نی ایری‌نینگ میراثی‌دن محروم قیلیشنی شرعی حکملر گه ضد دیب حسابله‌یدی. اونینگ ایتیشیچه: «اسلام بیوه عیال گه ایری‌نینگ میراثی‌دن انیق و قطعی اولوش بیلگیله‌گن و هیچ کیم بو حقوق‌نی اوندن تارتیب آلالمه‌یدی.»
شو بیلن بیرگه، افغانستان‌نینگ تورلی حدودلریده خصوصاً بغلان ولایتیده یشاوچی ایریم بیوه عیاللر میراث اولوش‌لرینی آلالمه‌یاتگنیدن خواطر بیلدیرگن. اولرنینگ ایتیشیچه، ایرلری وفاتیدن کیین اقتصادی معمالر گه دوچ کیلگن و ایریم حاللرده اوز میراث اولوش‌لریدن فایده‌لنه آلمه‌گنلر.
بغلان ولایتیدن بولگن ۲۹ یاشلی بیوه عیال، ایری‌نینگ وفاتیدن سونگ اونینگ میراث اولوشی مسئله‌سیده عایله اعضالری اورته‌سیده تورلی قره‌شلر تاپیلگنینی ایته‌دی. ایکی فرزندینی تربیه له‌یاتگن بو عیال اقتصادی شرایطینی حسابگه آلیب، تیگیشلی اداره‌لر گه مراجعت قیلسه، میراث مسئله‌سیده اونگه ضرور یول-یوریقلر و یاردم کورسه‌تیلیشیگه امید بیلدیریلگن. او شونده‌ی دییدی: «ایریم‌نینگ ایناغه‌سی و آنه‌سی ایتدیلر میراث مینی حقیم بولمه‌یدی؛ قیسی اداره گه مراجعت قیلیشنی بیلمه‌یمن؛ چونکی اقتصادی قیینچیلیگیم بار و ایکی باله‌نی باقیش مین اوچون جوده قیین.»
بغلان‌لیک ینه بیر بیوه عیال‌نینگ ایتیشیچه، ایری وفات ایتگنیگه تورت ییل بولگن و اوندن معلوم مقدارده ییر قالگن. عایله‌وی شرایط و میراث اولوشیگه عاید مسئله‌لر سببلی او حاضرگچه اوز اولوشینی آلیش بوییچه بیرار نتیجه گه ایریشه آلمه‌گن. او شونده‌ی دییدی: «مینگه تیگه‌دیگن حق بیلن بیر مدت باله‌لریم‌نینگ احتیاجلرینی قاپله‌ی آله‌من؛ موضوع گه دایر اداره گه مراجعت قیلگن حالده، اوزیم و باله‌لریم‌نینگ اولوشی حقیده دقت قیلینیش گه امیدوارلیک بیلدیره‌من.»
بغلان ولایتی دهنه‌ی غور تومنی یشاوچیسی بولگن ۴۲ یاشلی عیال ایسه آلتی ییل اول ایری‌دن ایریلگنینی و تورت فرزندی بارلیگینی ایتیب، حاضرگچه ایری‌دن قالگن میراث‌دن هیچ قنده‌ی اولوش آلمه‌گنینی بیلدیره‌دی. اونینگ سوزلریگه کوره، ایری وفاتیدن کیین قالگن مال-ملک‌نی عایله اعضالری اورته‌سیده قنده‌ی تقسیم‌لش مسئله‌سیده کیلیشماوچیلیک‌لر یوزه گه کیلگن.
باشقه تاماندن، عیاللر حقوقی فعالی نادره نهرین‌وال، حقوق‌دن بی‌خبرلیک، اجتماعی و عایله‌وی عامللر همده حقوق‌نی طلب قیلیش جریانیده‌گی موجود قیینچیلیک‌لرنی ایریم عیاللرنینگ میراث‌دن فایده‌لنیشیگه توسقینلیک قیلیشی ممکن بولگن عامللردن بیله‌دی. او شونده‌ی دییدی: «بعضی بیوه عیاللر ایریم حاللرده شرعی حقوق‌لردن بی‌خبرلیک، عایله‌وی معمالر و شرعی میراث‌ده اوز اولوشینی طلب قیلیش ترتیبی حقیده ییترلی معلوماتی یوق‌لیگی کبی معمالر گه دوچ کیلیشه‌دی. اسلام شریعتی و حقوق شونینگدیک تیگیشلی اداره‌لر گه قنده‌ی مراجعت قیلیش ترتیبی حقیده خبردارلیکنی آشیریش بونده‌ی حالتلرنی حل ایتیشگه یاردم بیریشی ممکن.»
شونگه قره‌می، بغلان ولایتی محکمه‌سی سوزلاوچیسی‌نینگ اورین باسری منصور احمد حمزه، میراث مسئله‌سیده معما گه دوچ کیله‌یاتگن عیاللر مسئله‌نی کوریب چیقیش اوچون اسلام امیرلیگی محکمه‌لریگه مراجعت قیلیشلری ممکن‌لیگینی ایته‌دی. اونینگ سوزلریگه کوره، حجت‌لر و دلیللر اورگه‌نیلگچ، اولرنینگ ایشی شرعی حکملر اساسیده کوریب چیقیله‌دی. او شونده‌ی دییدی: «مسئله رویخط گه آلینگچ، حجت‌لر و دلیللر تیکشیریله‌دی، دعوا طرف‌لری‌نینگ بیانات‌‌لری تینگ‌لنه‌دی همده قانون گه موافق، عیال‌نینگ حقوقینی تأمینلش اوچون ضرور چاره‌لر کوریله‌دی.»
عموماً آلگنده، ایریم بیوه عیاللر میراث‌ده اوز اولوش‌لرینی آلیش مسئله‌سیده تورلی سواللر و قینچیلیک‌لر گه دوچ کیله‌یاتگنینی ایتیشه‌دی. شرعی حکملردن خبردار بولیش، تیگیشلی ترتیب-تعامل‌لرنی بیلیش و وکالتلی اداره‌لر گه مراجعت قیلیش بونده‌ی مسئله‌لر گه آیدینلیک کیریتیش همده میراث‌خورلر اورته‌سیده یوزه گه کیلیشی ممکن بولگن میزانلرنی حل ایتیشگه یاردم بیره‌دی.
