عصر پیتی ایلیق شمال بادغیس ولایتینینگ آبکمری تومنی قوروق دشتلریگه ایسماقده. یازنینگ جزیرمه قویاشی بیر پیتلر آلتیندهی بوغدای باشاقلری بیلن قاپلنگن ییرلر گه نور ساچردی؛ بیراق حاضر بو یشیل ایکین میدانلرینینگ کوپی قوروق و یاریلگن توپراققه ایلنگن.
دشتنینگ بیر چیکهسیده ۲۹ یاشلی پروانه، چنگ باسگن قاره چادریده توریب، ییللر دوامیده حیاتی و خاطرهلرینینگ بیر قسمیگه ایلنگن دلهلر گه قرهب توریبدی.
اونینگ قوللری ییللر دوامیده دلهده قیلگن محنتینینگ ایزلرینی اوزیده مجسم ایتگن؛ بو قوللر بالهلیگیدن توپراق، اوروغ و بوغدای باشاقلری بیلن تنیش. پروانه بالهلیگیدن آتهسی و اکهلری بیلن بیرگه ییرده ایشلهگن، تورموشگه چیقنیدن کیین هم ایری بیلن ییلکمه-ییلکه محنت قیلیب تیر توککن. او شوندهی دییدی: «اوییمیزده ایکین ایکیلهدیگن کیچیک باغچه بار. اوندن آلگن حاصلنی ساتهمن و عایلهمیز احتیاجلریگه صرفلهیمن. ایلگری هر بیر جریب ییردن تخمیناً بیر یا کی ایکی خروار حاصل آلردیک، بیراق حاضر للمی ایکینلردن دییرلی هیچ قندهی حاصل آلینمهیدی. اوللری قارلر حمل آییگچه قالردی، حاضر ایسه یاغینگرچیلیک جوده کمهیب کیتگن.»
بادغیسده مینگلب قیشلاق عایلهلرینینگ تیریکچیلیگی موسمی یاغینگرچلیککه باغلیق. یاغینگرچیلیک وقتی و مقداریدهگی هر قندهی اوزگریش اولرنینگ حیاتی و دسترخوانیگه بیواسطه تأثیر قیلهدی. سونگی ییللرده قار کم یاغهدیگن قیشلر و اوزاق دوام ایتهدیگن قورغاقچیلیکلر فصللرنینگ عادتدهگی ترتیبینی بوزیب، کوپلب ییرلرنی یشیللیکدن محروم قیلگن.
پروانه، بو وضعیتنینگ عاقبتلرینی هر کونی اوز حیاتیده حس قیلماقده. ایلگری بالهلریگه قرهش و اویده خاطر جمعلیک بیلن اوتهدیگن کونلرنینگ کوپ قسمی ایندی سوو ایزلشگه صرفلنماقده. یاغینگرچیلیکنینگ کمهیشی و بولاقلرنینگ قوریب باریشی قیشلاق عیاللرینینگ زمهسیگه ینهده آغیر یوک یوکلماقده. او شوندهی دییدی: «سوو کمهیب، ایسیق کوپهیگنیدن بیری کوپ وقتیم سوونی ذخیرهلش یا کی اونی قندهی ایشلهتیشنی اویلش بیلن اوتهدی، تاکی سوو تنقیصلیگیگه دوچ کیلمهیلیک. بعضاً سوو تاپیش اوچون اوزاق مصافهلرنی توسیب اوتیشگه یا کی سوو ساتیب آلیش اوچون کتته مبلغ صرفلشگه مجبور بولهمیز. بو حالت بیز عیاللردن جوده کوپ وقت و کوچ طلب قیلهدی.»
کوپلب قیشلاقلرده سوو تنقیصلیگی و ییر حاصلینینگ کمهیشی عاقبتلرینی بیرینچی بولیب عیاللر حس قیلهدی. اولر امکانیتلری ینهده چیکلنگن حالده آوقت تیارلشی، بالهلر گه غمخورلیک قیلیشی و اوی یوموشلرینی بجریشی کیرهک. ییر حاصل بیرمسه، دسترخوان تارهییب و تشویشلر ایسه آرتهدی.
پروانهنینگ ایتیشیچه، آزیق-آوقت نرخلرینینگ آشیشی هم حیاتیدهگی باسیمنی ینهده کوچهیتیرگن. او کوپلب عایلهلر ایندی ضرور احتیاجلرینینگ اکثریتینی ساتیب آلیشگه قوربی ییتمهیاتگنیدن خواطرده. اونگه کوره: «قورغاقچیلیک پیتیده ییر حاصلی کمیهدی و عایلهلر اوستیگه باسیم کوپیهدی. آزیق-آوقت نرخلری آشهدی، ایریم عایلهلر ایسه اوزلریگه کیرهکلی نرسهلرنی ساتیب آله آلمهیدی. بالهلر توییب آوقتلنمسلیک خوفیگه کوپراق دوچ کیلهدی و بو حقیقتن هم تشویشلی حالت.»
اونینگ فکریچه، اقلیم اوزگریشینینگ عاقبتلریدن عیاللر و قیزلر باشقهلر گه قرهگنده کوپراق ضرر کورهدی، چونکی اوی-روزغار مسئولیتلرینینگ کتته قسمی اولرنینگ زمهسیده. سوو تشیش، آوقت پیشیریش، بالهلر گه غمخورلیک قیلیش و آغیر اقتصادی شرایطده عایلهوی حیاتنی باشقریش عیاللر ییلکهسیگه کتته یوک بولماقده. او شوندهی دییدی: «اینگ کوپ عیاللر و قیزلر ضرر کورهدی. سوو کمهیگنده یا کی اقتصادی معمالر کوچهیگنده، اوی یوموشلری هم کوپیهدی. بیز کمراق امکانیت بیلن کوپراق ایش قیلیشیمیز گه توغری کیلهدی. جسمانی باسیمدن تشقری، روحی باسیم هم کوچیهدی، چونکی عایلهمیز و فرزندلریمیزنینگ کیلهجگیدن خوطرده بولهمیز.»
پروانه، بیر لحظه سکوت قیلیب نگاهینی اوزاققه قوروق ییرلر تیپهلیکلر ییتکلریگچه چوزیلیب کیتگن تامانگه قرهتهدی. اونینگ اینگ کتته تشویشی – فرزندلرینینگ سلامتلیگی. بو تشویش بادغیسدهگی کوپلب قیشلاق آنهلری بیلن بیرگه یشب کیلهیاتگن خواطر دیر. او شوندهی دییدی: «اینگ کتته قورقوویم – فرزندلریمنینگ سلامتلیگی خوف آستیده قالیشی. بیر کون کیلیب ییترلی سوو و آزیق-آوقتیمیز بولمهی قالیشیدن یا کی اقتصادی معمالر ینهده کوچهیشیدن قورقهمن. سوونی ذخیرهلش و اوندن توغری فایدهلنیشگه حرکت قیلهمیز، اما شونگه قرهمی، ینه سوو تنقیصلیگیگه دوچ کیلهمیز.»
برچه بو قیینچیلیکلر گه قرهمی، پروانه حلی هم امیدینی یوقاتمهگن. اونینگ فکریچه، اهالیگه سوونی باشقریش بوییچه تعلیم بیریش، دهقانلرنی قوللب-قوتلش و ایش امکانیتلرینی یرهتیش بو معمالرنینگ بیر قسمینی کمهیتیریشی ممکن. او شوندهی دییدی: «اگر آدملر سوونی قندهی ذخیرهلش و اوندن توغری فایدهلنیشنی اورگنسهلر، وضعیت یخشیلنهدی. شونینگدیک، دهقانلر و عیاللر قوللب-قوتلنسه همده کوپراق ایش امکانیتلری یرهتیلسه، عایلهلر قورغاقچیلیک و اقلیم اوزگریشلریگه یخشیراق قرشی توره آلهدی.»
قویاش استه-سیکین آبکمری تیپهلیکلری آرتیگه باتیب، یشیرینماقده. قوروق توپراق هیدینی اوزی بیلن آلیب کیلهیاتگن ایلیق شباده بیر پیتلر بوغدای باشاقلریگه بای بولگن دلهدن ایسیب اوتردی. پروانه ییرنینگ بیر چیتیده متاع (تکه) اوستیده اوتیرگن. او اوزی اوچون بیر پیاله رنگسیز چای قوییب اویدن آلیب کیلگن قوروق نان بولهگینی قولیده اوشلب توریبدی. قویاشده قارهیگن یوزلری اونینگ دلهده ییللر دوامیده قیلگن محنتیدن حکایه قیلهدی. بیر پیتلر دلهلرنینگ یم-یشیللیگینی کورگنده پارلهگن کوزلری ایسه ایندی اوزاق-اوزاقلر گه تیکیلگن. کیچ کیریشی بیلن، پروانه نرسهلرینی ییغیشتیریب اویی گه قیتیشگه حاضرلیک کورهدی. اما او بو سفرده یالغیز ایمس – تشویشلرینی هم اوزی بیلن اویی گه آلیب کیتهدی. قورغاقچیلیک و سوو تنقیصلیگی ایرتنگی کونده عایلهسینینگ دسترخوانینی ینهده تارهیتیریب، حیات یوکینی اونینگ ییلکهسیده ینهده آغیرلشتیریشیدن خواطرده.
