جهیزیه؛ قانون عیال زمه‌سیگه یوکله‌گن اما قیمت عرف-عادت
جهیزیه، افغانستان مدینیتیده چقور ایلدیزی بولگن عنعنه‌لردن بیری بولیب، هنوز قیزلر و اولرنینگ عایله‌لری حیاتیگه آغیر یوک بولیب قالماقده.
جهیزیه، افغانستان مدینیتیده چقور ایلدیزی بولگن عنعنه‌لردن بیری بولیب، هنوز قیزلر و اولرنینگ عایله‌لری حیاتیگه آغیر یوک بولیب قالماقده.
فوتسال، بو تیز و هیجانلی سپورت توری بولیب، فوتبال گه نسبتن کیچیک‌راق میدانده و کمراق اویینچیلر بیلن اوتکزیله‌دی. اوشبو اویین شخصی مهارت، تیزلیک و جماعه‌وی موفق‌لیککه اعتبار قره‌تگن حالده، اینیقسه یاشلر آره‌سیده سپورت‌نینگ اېنگ مشهور تورلریدن بیریگه ایلنگن.
سلام‌وطندار اوشبو موضوع‌نی یاریتیش مقصدیده مملکت‌نینگ ۱۲ ولایتیده تورلی یاشده‌گی ۳۴ عیال بیلن صحبت‌لشگن؛ اولرنینگ تورموش قوریش مدتی تخمیناً ۲ دن ۱۸ ییلگچه بولیب هلی فرزند کوریشمه‌گن. تاپیلمه‌لر شونی کورسته‌دی که بو عیاللرنینگ اکثریتی (۲۸ عیال) نه‌فقط منتظم دوالنیشدن محروم بولگن، بلکه ایری عایله‌سی‌نینگ قۉللب-قوتلشیدن هم فایده‌لنه آلمه‌گن.
بو ملی تدقیقات میلادی ۲۰۲۵-ییلده افغانستان‌نینگ ۱۸-۳۵ یاشرلری آره‌سیده هزیل‌کشلیک و خورسندلیک درجه‌سینی اورگه‌نیش مقصدیده اوتکزیلدی. نتیجه‌لر گه کوره، یاشلرنینگ ۶۲ فایزی اۉزلرینی هزیل‌کش دیب حسابله‌یدی و ۸۱.۵ فایزی اېسه استرسنی کمه‌یتیریش اوچون هزیل‌دن فایده‌لنه‌دی.
بیرقطار ایشله‌یدیگن آنه‌لر، سلام‌وطندار بیلن اوتکزگن صحبت‌لریده، ایش جای‌لریده اولرنینگ حقوق‌لری عملگه آشیریلمه‌یاتگنینی ایته‌دیلر. اولر گه کوره، ایش قانونیگه کوره، آنه‌لرنینگ اېمیزیش دوریده ایش ساعت‌لری قیسقرتیریلیشی، باله‌لرنی پرورش‌لش مرکزی فعال بولیشی و ترانسپورت تأمینلنیشی کېره‌ک؛ بیراق بو قانونی حمایه‌لر ایش جای‌لریده ایش باسیمی، اېمیزیش اوچون ماس جای یوق‌لیگی و آنه‌لرنینگ روحی احتیاج‌لریگه اعتبار بیریلمسلیگی سببلی چېکلاولر گه دوچ بولگنلر.
سلام‌وطندار مملکت‌نینگ ۱۳ ولایتیده ۴۵ ییگیت بیلن اوتکزگن صحبت‌لری بو باره‌ده تورلی قره‌شلرینی عکس اېتّیره‌دی. بو یاشلرنینگ ۲۴ نفری صنعی هوش اولرنینگ تعلیم درجه‌سی و صلاحیتینی آشیرگنینی ایتگن، ۹ نفری اېسه عکسینچه، اوندن فایده‌لنیش صلاحیت‌لری‌نینگ پسه‌یشیگه آلیب کیله‌یاتگنینی حس قیلیشگن. قالگن ۱۲ نفری اېسه یاشلر تامانیدن صنعی هوش‌نینگ منتظم باشقریلیشی ضرورلیگینی تأکیدله‌گن.
رادیو سلام‌وطندارنینگ ۲۲ ولایتده اوتکزگن سوراویگه کوره، ۱۸-۳۵ یاشده‌گی یاشلرنینگ ۶۲ فایزی اۉزلرینی هزل‌کش دیب بیله‌دی و ۸۱ فایزدن آرتیغی استرسنی کمه‌یتیریش اوچون هزل‌دن فایده‌لنه‌دی؛ بیراق ایش‌سیزلیک، اقتصادی معمالر و اجتماعی باسیملر اولرنینگ خورسندلیک و هزل قیلیش قابلیتینی پسه‌یتیرووچی اساسی عامللر صفتیده کورسه‌تیلگن.
سلام‌وطندارنینگ ۱۶ ولایتده ۷۱ عیال بیلن اوتکزگن صحبت‌لری نتیجه‌سیده معلوم بولدی که، اولرنینگ یریمیدن کوپی عایله‌وی اجتماعی چېکلاولرنی کونده‌لیک حیات‌ده یالغیزلیک، اوزیگه ایشانچ‌نینگ پسه‌یشی همده اجتماعی چېکینیش‌نینگ اساسی سبب‌لری صفتیده کورستگن. معلومات‌لر گه کوره، ۴۱ عیال مجبوری چېکلاولر همده آغیر اقتصادی و اجتماعی شرایط‌لرنی یالغیزلیک حسی‌نینگ کوچه‌یشیگه سبب دیب حسابله‌گن.
قیزلر تعلیم‌دن محروم قالگنی‌نینگ بیشینچی ییلیگه کیریلگن پله‌ده، جمعیت‌نینگ بو قتلمی ېنه‌ده انزوا و امیدسیزلیک بیلن کوره‌شماقده. قویاش ۱۴۰۰-ییل‌نینگ یاز موسمیده اسلام امیرلیگی قدرت‌نی آلگنیدن سۉنگ، مکتب ایشیگی آلتینچی صنف‌دن یوقاری قیزلر اوچون یاپیلدی و ۱۴۶۰ کوندن آرتیق وقت اوتگن بولسه هم، بو چېکلاو دوام ایتماقده؛ بیرقطار قیز اوقووچیلر، بو چېکلاو اولرنینگ روحی سلامت‌لیگیگه ضرر یېتکزگن و اولرنی انزوا گه توشیریب قویگنینی ایته‌دیلر.
اوتگن بیش دهه‌ده، افغانستان چقور و قیمتلی سیاسی اۉزگریش‌لر گه گواه بولگن؛ ظاهرشاه سلطنتی تیزیمیدن تارتیب جمهوریت خواه، کمونیستی حکومت‌لر، مجاهدلر، جمهوریت و اېندی اسلام امیرلیگی حکومتی. لېکن بو دورده دایما اۉگریش‌لرنینگ مرکزیده بولگن و اېنگ کتّه ضرر کورگن قتلم – افغان یاشلری بولگن.
مشاعره‌لر و مدنی اوچره‌شوولر یاشلرنینگ صلاحیتینی مستحکم‌لش، اولرنی رواجلنتیریش و رغبت‌لنتیریش‌ده جوده ثمره‌لی دیر. ننگرهار مومن‌دره تومنی یشاوچیسی سندخان شفق، سۉنگی ییتّی ییلدن آرتیق وقت مابینیده «سباوون ستوری» مدنی-ادبی حرکت‌نی تشکیل ایتیشده فعال اشتراک ایتیب کیلدی.
مملکتده سیاسی اوزگریش تورتینچی ییللیگی و اونینگ عیاللر حالتیگه تأثیری حقیده، سلام‌وطندار سۉنگی ۵۰ ییلده عیاللر حالتیگه حکومت‌لرنینگ رولینی اورگه‌نیش اوچون ایش بیلرمانلر بیلن صحبت قیلگن. اولرنینگ ایتیشیچه، سۉنگی ۵۰ ییلده عیاللرنینگ تیریکچیلیک شرایطی هردایم بی‌قرار بولگن.
سلام‌وطندارنینگ مملکت ۲۹ ولایتیده اوتکزگن سوراوی گه قتنشگن ۹۱ فایز عیاللر، اۉز و عایله اعضالری‌نینگ اساسی احتیاجلرینی تولیق تأمینله‌ی آلیش گه قورب‌لری یېتمه‌یدی. اوشبو عیاللردن ۶۵.۱ فایزی اساسی احتیاجلرینی تأمینله‌ی آله‌دی و ۲۶.۵ فایزی اېسه احتیاجلرینی تأمینلش گه بوتونلی قورب‌لری یېتمه‌یدی.
بو گزارش‌ده قولگه کیلگن معلوماتلرگه کوره، طبی خذمتلردن اورته‌چه فایده‌لنیش درجه‌سی، قیشلاق یشاوچیلری آره‌سیده ۳۴.۴۸ فایز و شهر یشاوچیلری آره‌سیده ۴۲.۱۶ فایز دیر. بو ایسه مملکتده طبی خذمتلردن عمومی فایده‌لنیش سطحی‌نینگ قویی بولگنی‌نی کورسته‌دی؛ فرقی شونده که، قیشلاق یشاوچیلری نه فقط کمراق فایده‌لنیش سطحی‌گه ایگه دیر، بلکیم امکانیت کم‌لیگی، جغرافیایی فاصله‌لر و آست‌قورمه‌لر ضعیف‌لیگی سبب، خذمتلر صفتی نقطه‌ی نظری‌دن هم زیان کوره‌دیلر. فایده‌لنیش و صفت توغریسیده‌گی تینگ‌سیزلیک، قیشلاق حدودلری‌ده ساغلیق قیین‌چیلیکلر کوپه‌یشی همده شهر بیلن قیشلاق آره‌سیده سلامت‌لیک فرقی‌نینگ آشیشی‌گه سبب بولیشی ممکن.
مذکور سوراو نتیجه‌سی اساسیده، شهرلرده جواب بیرگن ۶۴.۹ فایز گه کوره، هر ایکی تورلی (خصوصی و دولتی)، طبی خذمتلردن فایده‌لنه آله‌دیلر؛ لیکن بو رقم ایسه قیشلاقلرده ۵۳.۲ فایز دیر. دولتی خذمتلر (رایگان) قیشلاقلرده ۳۱.۹ فایز بیلن کوپراق اهمیت گه ایگه دیر و شهرلرده ایسه اهالی‌دن فقط ۱۱.۴ فایزی اوندن فایده‌لنه‌دی.
اوشبو سوراونامه افغانستان ۲۹ ولایتیدن بیر مینگ ۴۵ عیال اشتراکی‌ده اوتکزیلگن، عیاللرنینگ خرید قیلیش قابلیتی، جمع‌لش امکانیتی، درآمد منبعلری و اقتصادی چېکلاولری حقیده تولیق و انیق تصویر بیره‌دی. نتیجه‌لر شونی کورسته‌دی که عیاللرنینگ خصوصن ایش‌سیز عیاللرنینگ خرید قیلیش قابلیتی سۉنگی ییل ایچیده کمه‌یگن و عایله‌لرده‌گی اقتصادی انقراض چقور تأثیر کورستگن.