رادیو سلاموطندارنینگ ۲۲ ولایتده اوتکزگن سوراویگه کوره، ۱۸-۳۵ یاشدهگی یاشلرنینگ ۶۲ فایزی اۉزلرینی هزلکش دیب بیلهدی و ۸۱ فایزدن آرتیغی استرسنی کمهیتیریش اوچون هزلدن فایدهلنهدی؛ بیراق ایشسیزلیک، اقتصادی معمالر و اجتماعی باسیملر اولرنینگ خورسندلیک و هزل قیلیش قابلیتینی پسهیتیرووچی اساسی عامللر صفتیده کورسهتیلگن.
سلاموطندارنینگ ۱۶ ولایتده ۷۱ عیال بیلن اوتکزگن صحبتلری نتیجهسیده معلوم بولدی که، اولرنینگ یریمیدن کوپی عایلهوی اجتماعی چېکلاولرنی کوندهلیک حیاتده یالغیزلیک، اوزیگه ایشانچنینگ پسهیشی همده اجتماعی چېکینیشنینگ اساسی سببلری صفتیده کورستگن. معلوماتلر گه کوره، ۴۱ عیال مجبوری چېکلاولر همده آغیر اقتصادی و اجتماعی شرایطلرنی یالغیزلیک حسینینگ کوچهیشیگه سبب دیب حسابلهگن.
قیزلر تعلیمدن محروم قالگنینینگ بیشینچی ییلیگه کیریلگن پلهده، جمعیتنینگ بو قتلمی ېنهده انزوا و امیدسیزلیک بیلن کورهشماقده. قویاش ۱۴۰۰-ییلنینگ یاز موسمیده اسلام امیرلیگی قدرتنی آلگنیدن سۉنگ، مکتب ایشیگی آلتینچی صنفدن یوقاری قیزلر اوچون یاپیلدی و ۱۴۶۰ کوندن آرتیق وقت اوتگن بولسه هم، بو چېکلاو دوام ایتماقده؛ بیرقطار قیز اوقووچیلر، بو چېکلاو اولرنینگ روحی سلامتلیگیگه ضرر یېتکزگن و اولرنی انزوا گه توشیریب قویگنینی ایتهدیلر.
اوتگن بیش دههده، افغانستان چقور و قیمتلی سیاسی اۉزگریشلر گه گواه بولگن؛ ظاهرشاه سلطنتی تیزیمیدن تارتیب جمهوریت خواه، کمونیستی حکومتلر، مجاهدلر، جمهوریت و اېندی اسلام امیرلیگی حکومتی. لېکن بو دورده دایما اۉگریشلرنینگ مرکزیده بولگن و اېنگ کتّه ضرر کورگن قتلم – افغان یاشلری بولگن.
مشاعرهلر و مدنی اوچرهشوولر یاشلرنینگ صلاحیتینی مستحکملش، اولرنی رواجلنتیریش و رغبتلنتیریشده جوده ثمرهلی دیر. ننگرهار مومندره تومنی یشاوچیسی سندخان شفق، سۉنگی ییتّی ییلدن آرتیق وقت مابینیده «سباوون ستوری» مدنی-ادبی حرکتنی تشکیل ایتیشده فعال اشتراک ایتیب کیلدی.
مملکتده سیاسی اوزگریش تورتینچی ییللیگی و اونینگ عیاللر حالتیگه تأثیری حقیده، سلاموطندار سۉنگی ۵۰ ییلده عیاللر حالتیگه حکومتلرنینگ رولینی اورگهنیش اوچون ایش بیلرمانلر بیلن صحبت قیلگن. اولرنینگ ایتیشیچه، سۉنگی ۵۰ ییلده عیاللرنینگ تیریکچیلیک شرایطی هردایم بیقرار بولگن.
سلاموطندارنینگ مملکت ۲۹ ولایتیده اوتکزگن سوراوی گه قتنشگن ۹۱ فایز عیاللر، اۉز و عایله اعضالرینینگ اساسی احتیاجلرینی تولیق تأمینلهی آلیش گه قوربلری یېتمهیدی. اوشبو عیاللردن ۶۵.۱ فایزی اساسی احتیاجلرینی تأمینلهی آلهدی و ۲۶.۵ فایزی اېسه احتیاجلرینی تأمینلش گه بوتونلی قوربلری یېتمهیدی.
بو گزارشده قولگه کیلگن معلوماتلرگه کوره، طبی خذمتلردن اورتهچه فایدهلنیش درجهسی، قیشلاق یشاوچیلری آرهسیده ۳۴.۴۸ فایز و شهر یشاوچیلری آرهسیده ۴۲.۱۶ فایز دیر. بو ایسه مملکتده طبی خذمتلردن عمومی فایدهلنیش سطحینینگ قویی بولگنینی کورستهدی؛ فرقی شونده که، قیشلاق یشاوچیلری نه فقط کمراق فایدهلنیش سطحیگه ایگه دیر، بلکیم امکانیت کملیگی، جغرافیایی فاصلهلر و آستقورمهلر ضعیفلیگی سبب، خذمتلر صفتی نقطهی نظریدن هم زیان کورهدیلر. فایدهلنیش و صفت توغریسیدهگی تینگسیزلیک، قیشلاق حدودلریده ساغلیق قیینچیلیکلر کوپهیشی همده شهر بیلن قیشلاق آرهسیده سلامتلیک فرقینینگ آشیشیگه سبب بولیشی ممکن.
مذکور سوراو نتیجهسی اساسیده، شهرلرده جواب بیرگن ۶۴.۹ فایز گه کوره، هر ایکی تورلی (خصوصی و دولتی)، طبی خذمتلردن فایدهلنه آلهدیلر؛ لیکن بو رقم ایسه قیشلاقلرده ۵۳.۲ فایز دیر. دولتی خذمتلر (رایگان) قیشلاقلرده ۳۱.۹ فایز بیلن کوپراق اهمیت گه ایگه دیر و شهرلرده ایسه اهالیدن فقط ۱۱.۴ فایزی اوندن فایدهلنهدی.
اوشبو سوراونامه افغانستان ۲۹ ولایتیدن بیر مینگ ۴۵ عیال اشتراکیده اوتکزیلگن، عیاللرنینگ خرید قیلیش قابلیتی، جمعلش امکانیتی، درآمد منبعلری و اقتصادی چېکلاولری حقیده تولیق و انیق تصویر بیرهدی. نتیجهلر شونی کورستهدی که عیاللرنینگ خصوصن ایشسیز عیاللرنینگ خرید قیلیش قابلیتی سۉنگی ییل ایچیده کمهیگن و عایلهلردهگی اقتصادی انقراض چقور تأثیر کورستگن.
سوراو نتیجهسیگه کوره، بادغیس ۹۷ فایز تاثیرلنیش بیلن جبرلنگن ولایتلر رویخطینینگ بیرینچی اورنیده بولیب و انقراضلی وضعیتگه دیر. لوگر ۹۴.۱۲ فایز و قندوز ۹۲ فایز بیلن کیینگی اورینلرده جایلشیب، یوقاری درجهدهگی قورغاقچیلیک بیلن روپهره دیر.
سلاموطندارنینگ تورلی ولایتلرده اونلب ییگیت بیلن اوتکزگن صحبتی اساسیده، یاشلرنینگ اوقیشگه قیزیقیشی فقط نیچه انیق بولیمده چېکلنیب قالگن. اولر اوشبو بولیملرنی تنلش سببینی ایش امکانیتی، یخشی کېلهجگی بارلیگی دیب اتهگنلر. اوشبو گزارشده صحبت قیلگنلرنینگ اکثریتی کمپیوتر ساینس، طبیات و اقتصاد بولیملریده اوقیشگه قیزیقیشلرینی ایتگنلر.
مملکت ۳۰ ولایتیده بیر مینگ ۲۰ دهقان آرهسیده سلاموطندار آرقهلی اوتکزیلگن سوراو نتیجهسیگه کوره، قورغاقچیلیک قیشلاق اهالیسینینگ یشش درجهسی، آزیق-آوقت خوفسیزلیگی و اجتماعی برقرارلیگیگه کینگ کولملی تاثیر کورستگن. دهقانلردن ۸۰ فایزدن آرتیغی بو واقعهدن تاثیرلهنیب و اولرنینگ ۹۰ فایزدن آرتیغی اونینگ کوچهیب باره یاتگنیدن خواطر بیلدیرگنلر.
افغانستان سرپرست حکومتی تامانیدن قبول قیلینگن ایش قانونی ۱۶ باب و ۱۴۷ مادهدن عبارت بولیب، اونده ایش وقتلری، ایش حقی، ایش گه قبول قیلیش شرطلری، ایش شرطنامهلری، ایشچیلرنینگ دمآلیش و تعطیل حقوقلری کبی موضوعلر یاریتیلگن. بیراق سلاموطندار ۱۴ ولایتده ۴۲ یاش ایشچی بیلن صحبت اوتکزگن، اوشبو یاشلرنینگ کوپچیلیگی رسمی شرطنامهسیز، ساغلیق بیمه و جوده کم ایش حقی عوضی گه آغیر محنت شرایطلریده ایشلهماقدهلر.
سلاموطندار، ۱۲ ولایتده ۳۸ اجرهشگن عیال بیلن صحبت قیلگن، اوشبو سوراو اساسیده، کوپینچه اجرهلیش طلبی عیاللر تامانیدن بیریلگن. اوشبو گزارشده صحبت قیلینگن ۳۸ عیالدن، ۳۲ نفری، اجرهلیش قرارینی اۉزلری آلیب و طلاق جریانینی باشلهگنلرینی ایتگنلر. بیرقطاری هم ایری تامانیدن یا که کېلیشوو اساسیده اجرهلیشگن.
افغانستاندهگی یاشلر ایشسیزلیکدن اذیت چیکیب و بیرقطاری هم ایش اوچون مهاجرت یولینی تنلهماقده اېکن، بومی و سنتی صنعت مملکتده یخشی ایش فرصتلرینی یرهتیشی ممکن، تنزل و یوق بولیش عرفهسیده قرار تاپگن. اوشبو صنعتلردن بیری کلالچیلیک دیر سابقهلی بولیشی و ملی اوزلیک همده مدنیت بیلن چقور چمبرچس باغلیق بولیشی بیلن، حاضر اچینرلی احوالده؛ حکومت یانیده خلق هم بوتوغریده بیفرق یاندهشماقده.
