سمنگان‌ده بیرقطار شفاکارلرنینگ ایتیشیچه، خاتین-قیزلرنینگ ناتوغری آوقت‌لنیشی اولرده کم‌قانلیک کیلیب چیقیشیگه سبب بولماقده. بو معما عیاللر ارگانیزمی‌نینگ کسللیک‌لر گه قرشی کوره‌شیش قابلیتینی پسه‌یتیره‌‌دی.
سمنگان ولایتیده عمومی ایچکی کسللیک‌لر بوییچه متخصص امرالدین عرفان گه کوره، عیاللرنینگ ساغلام آوقت‌لنیشگه ییترلیچه اعتبار بیرمسلیگی همده ویتامین‌لر گه بای آزیق-آوقت محصولات‌لرینی استعمال قیلمسلیگی اولرده کم‌قانلیک‌نینگ اساسی سبب‌لریدن حسابلنه‌دی. او شونده‌ی دییدی:«کوپلب عیاللر سبزه‌وات‌لر، گوشت و میوه‌لر کبی توییملی آزیق-آوقت محصولات‌لرینی ییترلی مقدارده استعمال قیلمه‌گنی سببلی ارگانیزمده تیمیر ماده‌سی ییتیشمسلیگیگه دوچ کیله‌دی. بو حالت باش ایلنیشی، تیری‌نینگ آقه‌ریشی، یوره‌ک اوریش‌نینگ تیزلشیشی و دقت‌نی جمع‌لش قابلیتی‌نینگ پسه‌یشیگه آلیب کیلیشی ممکن.»
جلال‌الدین طاهری، سمنگان‌ده ینه بیر عمومی ایچکی متخصص، ویتامین‌لر گه بای آزیق-آوقت محصولات‌لرینی استعمال قیلیش عیاللرده کم‌قانلیک رواجلنیشی خوفینی کمه‌یتیریشی ممکن‌لیگینی ایته‌دی. او شونده‌ی دییدی: «گوشت، جگر، حبوبات و میوه‌لر کبی تیمیر گه بای آزیق-آوقت محصولات‌لرینی استعمال قیلیش جوده مهم. تیمیر ارگانیزمگه یخشی‌راق جذب بولیشی اوچون آوقت بیلن بیرگه سی ویتامین گه بای محصولات‌لرنی استعمال قیلیش توصیه ایتیله‌دی.»
باشقه تاماندن، سمنگان ولایتیده نسایی-ولادی شفاکارلری هم، حامله‌دار عیاللرده مغذی ماده‌لر ییتیشمسلیگی و کم‌قانلیک حامله جنین رواجلنیشیگه سبلی تأثیر کورسه‌تیشینی بیلدیره‌دیلر. نسایی-ولادی شفاکاری شکیلا مرادی گه کوره: «آنه‌‌ده کم‌قانلیک چقه‌لاق‌نینگ کم وزن بیلن توغیلیشیگه، جسمانی و عقلی رواجلنیشی‌نینگ سیکین‌لشیشیگه، ایمنی تیزیمی‌نینگ ضعیف‌لشیشیگه و حتا توغیلگندن کیینگی دورده جسمانی رواجلنیش و اورگه‌نیش بیلن باغلیق معمالر گه آلیب کیلیشی ممکن.»
شو بیلن بیرگه، سمنگان ولایتیده ایریم عیاللر اقتصادی امکانیت‌لرنینگ آزلیگینی و ناتوغری آوقت‌لنیش عاقبت‌لری حقیده ییترلی معلومات گه ایگه ایمس‌لیک‌لری سببلی کم‌قانلیککه چلینه‌یاتگنینی ایته‌دیلر.
سمنگان ولایتیدن بولگن ۳۷ یاشلی نسیمه، کم‌قانلیککه چلینگن و بیر نیچه آی دوامیده قوت‌لنتیروچی معالجه‌لر آلگنی، شفاکار گه مراجعت قیلگنی و ویتامین‌لر گه بای آزیق-آوقت‌لرنی استعمال قیلگنی نتیجه‌سیده احوالی یخشی‌لنگنینی بیلدیره‌دی. او شونده‌ی دییدی: «مین کم‌قانلیککه چلینگندیم. دستلب بونی سیزمه‌گن ایدیم، اما قول-ایاق‌لریم اویشیب، یوره‌گیم تیز اوره باشله‌دی. شفاکار گه مراجعت قیلگنیمده قان تحلیلینی تاپیشیردیم و کم‌قان ایکن‌لیگیم انیقلندی.»
۲۴ یاشلی نسرین، سمنگان ولایتی مرکزی ایبک شهریده یشه‌یدی. اونینگ ایتیشیچه، او کم‌قانلیککه چلینگن بولسه-ده، اونی دوالش اصوللری حقیده معلوماتی یوق. اونینگ کوپه‌یتیریشیچه: «عادت‌ده اوی‌ده تیارلنه‌دیگن آوقت‌لرنی ییه‌من، مثلاً گروچ، لوبیا و مکران. بعضاً باشیم ایلنه‌دی و اوزیمنی حال‌سیز حس قیله‌من. کم‌قانلیگیم‌نی برطرف ایتیش اوچون قنده‌ی آزیق-آوقت‌لرنی استعمال قیلیشیم کیره‌ک‌لیگینی بیلیشنی ایسته‌یمن، اما بو حقده هیچ کیم مینگه معلومات بیرمه‌گن.»
ایبک شهری‌نینگ ینه بیر یشاوچیسی ۲۱ یاشلی مریم هم، اقتصادی امکانیت‌لری ضعیف‌لیگینی و ساغلام آوقت‌لنیش ترتیبی گه رعایه قیله آلمه‌گنی سببلی کم‌قانلیککه چلینگنینی بیلدیره‌دی. او شونده‌ی دییدی: «قیسی آزیق-آوقت محصولات‌لری مین اوچون فایده‌لی ایکنینی بیلمه‌یمن، عایله‌مده‌گیلر هم بونگه اعتبار بیریشمه‌یدی. بعضاً باشیم قتیق ایلنه‌دی و قان باسیمیم توشیب کیته‌دی، بیراق مینی هیچ کیم شفاخانه گه آلیب بارمه‌یدی. ینگی میوه و سبزه‌وات‌لر استعمال قیلیشنی ایسته‌یمن، لیکن اولرنی ساتیب آلیشگه پولی‌میز یوق.»
کم‌قانلیک یا کی تیمیر تنقیص‌لیگی افغانستان‌ده‌گی اوسمیر قیزلر آره‌سیده کینگ ترقه‌لگن معمالردن بیری دیر. اونی دوالشگه اعتبارسیزلیک باشقه کسللیک‌لرنینگ هم رواجلنیشیگه سبب بولیشی ممکن. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ باله‌لرنی قوللب-قوتلش صندیغی (یونیسف) میلادی ۲۰۲۴ ییلده افغانستان‌ده کم‌قانلیک خوفی آستیده بولگن کمیده ایکی میلیون ۵۰۰ مینگ نفر قیز گه فولیک‌اسید قرص ترقه‌تگنینی معلوم قیلگن ایدی.
