زنگولههای گردن مواشی، بوی شیر تازه و رفتوآمد خانوادههای دامدار در دامنههای سرسبز بند باین، از فصل ایلاقنشینی در غور حکایت دارد؛ فصلی که در آن بسیاری از خانوادههای دامدار، با انتقال مواشی به چراگاههای طبیعی، بخشی از معیشت سالانهی خود را تأمین میکنند.
ایلاقنشینی در غور تنها یک کوچ فصلی نیست، بل بخش مهمی از اقتصاد و معیشت دامداران به شمار میرود. دامداران میگویند که در همین مدت کوتاه، با گردآوری و تهیهی لبنیات سنتی، بخشی از نیازهای سالانهی خانوادههای شان را تأمین میکنند.
حاجی امیربای، از دامداران روستای «تقهتیمور» غور که اکنون در ایلاق به سر میبرد، میگوید: «ما حدود ۸۰ رأس گوسفند و بز داریم که نزدیک به ۴۰ رأس آن شیرده است. روزانه تقریباً ۲۰ کیلوگرم شیر به دست میآوریم. از شیر آن، ماست، دوغ، چکه، قروت و روغن زرد تهیه میکنیم و در زمستان برای فروش به بازار میبریم. عایدی همین دو ماه ایلاق بخش زیادی از مصرف سالانهی خانوادهی ما را تأمین میکند.»
معصومبای، یکی دیگر از دامداران روستای «تقهتیمور»، نیز میگوید: «ما حدود ۶۰ رأس گوسفند داریم و روزانه نزدیک به ۳۰ کیلوگرم شیر جمعآوری میکنیم. بیشتر شیر را به دوغ و قروت تبدیل میکنیم؛ چون نگهداریاش آسانتر است. فروش همین محصولها کمک میکند تا مواد ضروری زندگی را تهیه کنیم.»
در این میان، زنان نیز نقش مهمی در تهیه و پروسس لبنیات دارند. بیبیگل، باشندهی روستای نامبرده، میگوید: «در ایلاق بیشتر کار تهیهی لبنیات را ما زنان انجام میدهیم. ما صبح و شام شیر را جمعآوری میکنیم و از آن ماست، چکه و روغن زرد میسازیم. درآمد فروش این محصولها برای خانوادهی ما بسیار مهم است. مشکل عمدهی ما، نبود امکانات نگهداری محصولات لبنی و دشواری انتقال آنها به بازار است.»
از سوی دیگر، کارشناسان دامداری، باور دارند که اگر روی بهبود کیفیت فرآوردههای دامی و ایجاد بازار مناسب کار شود، ایلاقهای غور میتواند به یکی از منابع مهم درآمد برای دامداران تبدیل شود.
ضیاءالحق هنرمند، کارشناس دامداری، میگوید: «ایلاقها در غور ظرفیت بسیار مهم اقتصادی دارند. اگر دامداران از روشهای بهتر تغذیه و حفظالصحهی مواشی استفاده کنند، میزان تولید شیر افزایش مییابد. در حال حاضر، نبود بازار منظم، کمبود خدمات دامپزشکی و شیوههای سنتی بستهبندی، از مهمترین مشکلهای این بخش است. ایجاد مرکزهای جمعآوری لبنیات و آموزش دامداران میتواند ارزش افزودهی محصولهای دامی را بالا ببرد.»
در همین حال، مسئولان در ریاست زراعت، آبیاری و مالداری غور، تأکید میکنند که دامداری یکی از پایههای اساسی اقتصاد روستایی در این ولایت است. رمضان وافی، سخنگوی ریاست زراعت غور، میگوید: «دامداری، از مهمترین بخشهای اقتصادی غور است و هزاران خانواده از همین طریق امرار معیشت میکنند. خشکسالیهای اخیر و تغییرات اقلیمی بر چراگاهها و تعداد مواشی تأثیر منفی گذاشته؛ اما تلاش داریم خدمات دامپزشکی و برنامههای حمایتی را توسعه بدهیم. استفادهی درست از ظرفیت ایلاقها میتواند تولید لبنیات و عواید خانوادههای دامدار را افزایش دهد.»
ایلاقهای غور، هنوز هم بخش مهمی از زندگی و اقتصاد مردم این ولایت را تشکیل میدهند؛ ظرفیتی طبیعی که با حمایت بیشتر، بهبود خدمات دامپزشکی و ایجاد بازار مناسب، میتواند به تقویت معیشت خانوادههای دامدار کمک کند.
