شماری از بازگشتکنندگان، میگویند که با وجود داشتن تحصیلات عالی، تخصص و تجربهی کاری، هنوز نتوانسته در بازار کار افغانستان شغلی پیدا کنند؛ وضعیتی که آنها را با مشکل اقتصادی روبهرو کرده است.
عزتالله مومند، یکی از بازگشتکنندگان از ایران، میگوید که دانشآموختهی رشتهی حقوق است؛ اما اکنون بیکار است و با مشکل اقتصادی دستوپنجه نرم میکند. «به دلیل پیدا نشدن کار به ایران رفتم و سه سال در آن جا کار کردم. دوباره به وطن آمدم. هر چند با نمرههای بالا از دانشگاه دولتی فارغ شدهام، اما بیکار هستم؛ به ویژه در رشتهی حقوق هیچ کاری نیست.»
حشمت، یکی دیگر از بازگشتکنندگان از ایران که در رشتهی ادبیات تحصیل کرده، میگوید تلاشهایش برای یافتن کار نتیجهای نداشته است. «متأسفانه با برگشت به کشور همچنان بیسرنوشت ماندهام و کار پیدا نکردم. به چندین مکتب مراجعه کردم تا با پنج تا شش هزار افغانی کار کنم؛ حداقل کرایه خانه پیدا شود، ولی نشد. کار کم است، در حالی که مشکل اقتصاد زیاد و هزینههای زندگی بسیار بالا است.»
نازگل، یکی دیگر از بازگشتکنندگان از پاکستان، در بخش اقتصاد و توسعهی کشاورزی تحصیل کرده و در جریان پنج سال زندگی در پاکستان نیز، در همین زمینه تجربه کاری به دست آورده است. او میگوید پس از بازگشت به افغانستان با چالشهای اقتصادی، اجتماعی و بیکاری روبهرو شده است.
شیرگل، که در پاکستان به عنوان آموزگار زبانهای خارجی کار کرده است نیز، میگوید پس از بازگشت به افغانستان بیکار شده است. «وقتی از پاکستان برگشتم، با مشکل اقتصادی زیادی روبهرو شدم. به ادارهها، دکانها و نهادهای زیادی مراجعه و ثبتنام کردم، ولی کار پیدا نشد. پولی را که از پاکستان آورده بودم، تماماً در کرایه راه مصرف کردم و حالا حتی قرضدار هم شدهام.»
در همین حال، وزارت کار و امور اجتماعی امارت اسلامی، میگوید برای جذب مهاجران بازگشته در بازار کار اقدامهایی انجام شده است.
محمدصدیق توحیدی، سخنگوی این وزارت، به سلاموطندار میگوید که تا اکنون ۱۸۲ هزار و ۶۳۹ بازگشته واجد شرایط کار ثبت و شماری از آنها در ادارههای دولتی و بخش خصوصی استخدام شده اند. «از میان بازگشتکنندگان واجد شرایط کار، ۱۸۲ هزار و ۶۳۹ تن را ثبت کردهایم که تعدادی در ادارههای دولتی و تعدادی نیز در سکتور خصوصی استخدام شده اند. ۱۰ هزار تن از هموطنان بازگشته ما در پارکهای صنعتی هرات مصروف کار شده اند.»
سخنگوی وزارت کار و امور اجتماعی، میافزاید که برای پنج سال آینده، برنامههای گستردهای برای ایجاد فرصتهای شغلی روی دست گرفته شده است. به گفتهی او، این وزارت با ۱۵ ادارهی دولتی تفاهمنامه امضا کرده و قرار است برای بیش از یک میلیون و ۴۰۰ هزار تن فرصت شغلی فراهم شود.
در همین حال، شماری از آگاهان مسائل اقتصادی تأکید دارند که بازار کار افغانستان به نیروی متخصص، ماهر و باتجربه نیاز دارد.
عبدالظهور مدبر، آگاه مسائل اقتصادی، میگوید که نیروی کار متخصص میتواند با استفاده درست از زمین و بهکارگیری سرمایه، زمینهی رشد اقتصادی را فراهم کند. «در مسایل اقتصادی، سه عنصر اساسی وجود دارد که اقتصاد را بالنده میسازد: زمین، کار و سرمایه. نیروی کار باید متخصص باشد؛ زیرا نیروی متخصص میتواند از زمین به خوبی استفاده کند و سرمایه را نیز به کار بیندازد. نیروی کار باید هم تخصص و هم تعهد لازم را داشته باشد. بنابراین، نیاز است روی یکسری برنامهها کار شود و ظرفیت افراد افزایش یابد. قطعاً نیروی کار ماهر میتواند اقتصاد را بهگونهای چشمگیر بالنده و پویا بسازد.»
پیشتر سازمان بینالمللی مهاجرت اعلام کرده بود که از سپتمبر ۲۰۲۳ تا پایان ۲۰۲۴، دستکم دو میلیون و ۴۰۰ هزار شهروند افغانستان از ایران و پاکستان به کشور بازگشته که تنها ۱۱ درصد آنها به فرصتهای کاری دسترسی داشته اند.
