شماری از خانوادههای بازگشته از پاکستان، میگویند که فرزندان شان به دلیل تأیید نشدن سندهای آموزشی و مشکلهای اقتصادی، هنوز نتوانسته اند آموزش خود را در افغانستان از سر بگیرند. آنها از حکومت میخواهند که روند نامنویسی دانشآموزان را تسهیل و زمینهی ادامهی آموزش را برای کودکان بازگشته فراهم کند.
نجیبالله که امسال از پاکستان به کابل بازگشته است، میگوید که فرزندانش سالها در پاکستان درس خوانده اند، اما به دلیل تأیید نشدن سندهای آموزشی شان از سوی سفارت امارت اسلامی در پاکستان، هنوز نتوانسته در مکتبهای دولتی نامنویسی کنند. «پس از بازگشت به کشور، فرزندان ما با مشکل آموزشی روبهرو شدند. اسناد آموزشی آنها تأیید نشده و هنوز نتوانسته شامل مکتب شوند.»
عبدالصمد، پدر یک دانشآموز در هلمند نیز، از طولانیبودن روند تأیید سندهای آموزشی شکایت دارد. به گفتهی او، این روند باعث شده فرزندانش از ادامهی آموزش باز بمانند. «روند تأیید اسناد بسیار دشوار و زمانبر است. کسانی که تا صنف دوازدهم در پاکستان درس خوانده اند، به دلیل نداشتن اسناد معتبر نمیتوانند در مکتب یا دانشگاه نامنویسی کنند. فرزندانم را در مکتب خصوصی ثبتنام کرده بودم، اما به دلیل هزینههای سنگین، مجبور شدم آنها را به مکتب دولتی انتقال بدهم.»
مشکلهای اقتصادی نیز، یکی دیگر از چالشهای خانوادههای بازگشته از پاکستان است. شماری از آنها میگویند که توان پرداخت هزینهی مکتبهای خصوصی و مرکزهای آموزشی را ندارند.
حبیبالله، یکی از بازگشتکنندگان که اکنون در ننگرهار زندگی میکند، میگوید: «پس از بازگشت از پاکستان، فرزندانم را در مکتب خصوصی شامل کردم، اما به دلیل فیس بلند، ناچار شدم آنها را به مکتب دولتی بفرستم.»
صلاحالدین، یکی دیگر از بازگشتکنندگان در ننگرهار نیز، میگوید که بیکاری اعضای خانواده مانع ادامهی آموزش او شده است. «در مکتب خصوصی درس میخواندم، اما به دلیل هزینه مکتب و یونیفورم نتوانستم ادامه بدهم؛ چون پدر و برادرم بیکار استند.»
در کنار مشکلهای اداری و اقتصادی، برخی از دانشآموزان بازگشته میگویند که تفاوت زبان و نصاب آموزشی نیز، روند یادگیری آنها را دشوار کرده است.
جاویدالرحمان، دانشآموز یکی از مکتبهای کندهار، میگوید: «در پاکستان درسها آسانتر بود، اما کتابهای اینجا دشوارتر است. از استادان میخواهیم بیشتر با ما همکاری کنند تا بتوانیم به درسها ادامه بدهیم.»
صفتالله، دانشآموزی در هلمند که به تازگی از پاکستان بازگشته نیز میگوید: «در پاکستان به زبان اردو و انگلیسی درس میخواندیم، اما اینجا بیشتر درسها به زبان پشتو است و یادگیری برای ما دشوار شده است.»
سوسن صالحی، روانشناس، میگوید که محروم ماندن کودکان از آموزش، پیامدهای جدی بر سلامت روان و آیندهی آنها خواهد داشت. «محرومیت از آموزش میتواند بر سلامت روان، روند یادگیری و آینده کودکان و نوجوانان تأثیر منفی بگذارد و موجب کاهش اعتمادبهنفس، افزایش اضطراب، احساس تنهایی و تضعیف مهارتهای اجتماعی آنها شود.»
در همین حال، امارت اسلامی می کهگوید برای رسیدگی به مشکلهای آموزشی کودکان بازگشته اقدامهایی انجام داده است.
حمدالله فطرت، معاون سخنگوی امارت اسلامی، میگوید: «در میان ۱۲ کمیته رسیدگی به مشکلات مهاجران، یک کمیته ویژه آموزش ایجاد شده است. در ۱۴۰۴، نزدیک به ۲۸ هزار و ۸۳۲ کودک پس از تعیین سطح آموزشی در مکتبها شامل شده اند. برای کودکانی که اسناد آموزشی ندارند نیز زمینهی ادامهی آموزش فراهم شده و برای خانوادههای نیازمند، کتاب و لوازم درسی تهیه میشود.»
پاکستان از سپتمبر ۲۰۲۳ روند اخراج مهاجران افغان را آغاز کرده است. بر اساس دادههای ملل متحد، از آن زمان تا اکنون بیش از دو میلیون شهروند افغانستان به کشور بازگشته اند.
