از خریطههای خرید گرفته تا ظرفهای یکبارمصرف، پلاستیک در زندگی روزمرهی شهروندان کابل حضوری پررنگ دارد؛ حضوری که با افزایش زبالههای پلاستیکی، نگرانیها در بارهی پیامدهای زیستمحیطی و صحی آن را نیز بیشتر کرده است.
شماری از باشندگان کابل، میگویند که روزانه در خرید مواد خوراکی، کالاها و استفاده از ظرفها از محصولات پلاستیکی استفاده میکنند.
هدایتالله، باشنده یکابل، میگوید که استفاده از پلاستیک در میان مردم رایج است، اما آگاهی اندکی در بارهی پیامدهای زبالههای آن وجود دارد. «مردم در بیشتر دادوستدهای روزمره از پلاستیک استفاده میکنند، اما پس از استفاده آن را در محل مناسب یا سطلهای زباله نمیاندازند و هرجا که بخواهند رها میکنند.»
قدسیه، دیگر باشنده کابل نیز، میگوید که بسیاری از نیازهای روزمره خانوادهاش با محصولات پلاستیکی تأمین میشود. «از خریطههای پلاستیکی استفاده میکنیم. هر چیزی که میخریم در پلاستیک بستهبندی شده است. پس از استفاده، آن را در زباله میاندازیم و صبحها موترها میآیند و زبالهها را جمعآوری میکنند.»
کارشناسان هشدار میدهند که رهاسازی زبالههای پلاستیکی تنها چهرهی شهر را مخدوش نمیکند، بلک پیامدهای درازمدتی برای محیط زیست نیز دارد.
یکی از مهمترین ویژگیهای پلاستیک، تجزیه بسیار کند آن در طبیعت است. یک خریطه پلاستیکی ممکن است صدها سال در محیط باقی بماند و در این مدت تحت تأثیر نور خورشید و عاملهای طبیعی به ذرههای بسیار ریزتری به نام «میکروپلاستیک» تبدیل شود. این ذرهها نه تنها خاک و منابع آبی را آلوده میکنند، بل وارد زنجیره غذایی انسان و حیوانات نیز میشوند.
در همین حال، شماری از دکانداران میگویند که به دلیل سهولت استفاده و هزینه پایین، تقاضا برای محصولات پلاستیکی همچنان بلند است.
احمد، که در بازار لیسه مریم دکان پلاستیکفروشی دارد، میگوید: «چند سال است که در کار فروش پلاستیک فعالیت میکنم. در دکان ما انواع پلاستیک، ظرفهای یکبارمصرف، سفره و دستمال کاغذی موجود است. روزانه تا ۱۰ سیر پلاستیک به فروش میرسانم.»
کارشناسان محیط زیست افزایش آگاهی عمومی، کاهش مصرف پلاستیکهای یکبارمصرف و گسترش فرهنگ بازیافت را از مهمترین راههای مقابله با آلودگی ناشی از زبالههای پلاستیکی میدانند.
آنها تأکید میکنند که استفاده از خریطههای تکهای و مواد قابل بازیافت، همراه با مدیریت درست زبالهها، میتواند نقش مؤثری در حفاظت از محیط زیست داشته باشد.
عبدالهادی اچکزی، کارشناس محیط زیست، میگوید: «افغانستان سالهاست از این مشکل آسیب میبیند. پلاستیک و زبالههای پلاستیکی میتوانند تأثیرهای منفی بر محیط زیست داشته باشند. وقتی از پلاستیک استفاده میکنیم و آن را در کوچهها و جادهها رها میکنیم، کیفیت خاک و زمین را کاهش میدهد و منابع آبی را نیز آلوده میسازد.»
پژوهشها نشان میدهد که هر انسان به طور متوسط در هر هفته حدود پنج گرم میکروپلاستیک، معادل وزن یک کارت بانکی، وارد بدن خود میکند.
پزشکان میگویند که این ذرهها عمدتاً از طریق آب آشامیدنی، غذاهای دریایی، نمک، مواد غذایی نگهداریشده در ظرفهای پلاستیکی و حتا هوایی که تنفس میکنیم وارد بدن انسان میشوند.
رحیمگل درویش، پزشک داخله عمومی، میگوید: «وقتی دارو یا مواد غذایی را در پلاستیک نگهداری میکنیم و در معرض گرما قرار میگیرد، ممکن است واکنشهای کیمیایی ایجاد شود که برای سلامت انسان زیانبار است. استفاده از چنین مواد میتواند خطر ابتلا به برخی بیماریها، از جمله سرطان، ناباروری و مشکلات گوارشی را افزایش دهد.»
شهرداری کابل نیز، میگوید که برای کاهش مصرف پلاستیک و جلوگیری از پیامدهای آن، برنامههای آگاهیدهی را به گونهی دوامدار ادامه میدهد.
نعمتالله بارکزی، رییس نشرات و آگاهی عامهی شهرداری کابل، میگوید: «زبالههای پلاستیکی سالها زمان نیاز دارند تا تجزیه شوند. شهرداری کابل زبالههای شهر را جمعآوری کرده و به ساحهای مشخص به نام گزک انتقال میدهد. شرکتهای مختلف نیز برای بازیافت این زبالهها به آن جا مراجعه میکنند. شهرداری برنامه دارد که در سالهای آینده گامهای جدیتری در زمینهی بازیافت زبالهها بردارد.»
سازمان ملل متحد هشدار داده که سالانه بیش از ۴۰۰ میلیون تُن پلاستیک در جهان تولید میشود، اما تنها حدود نُه درصد زبالههای پلاستیکی بازیافت میشوند.
