شماری از ترکتبار پنجشیر، میگویند که به آموزش به زبان مادری شان دسترسی ندارند. آنها، از امارت اسلامی میخواهند که زمینهی آموزش به زبان مادری شان را فراهم کند.
باشندگان پنجشیر، میگویند که کودکان شان در فضای خانه هنوز به زبان مادری شان سخن میگویند، اما با آغاز سال آموزشی، به تدریج استفاده از این زبان کمتر میشود. به گفتهی آنها، نبود برنامههای آموزشی یا حتا آشنایی ابتدایی به زبان ترکی در صنفهای درسی سبب شده که بسیاری از کودکان نتوانند به زبان مادری شان بنویسند یا بخوانند.
هرچند آمار رسمی از شمار ترکباران در پنجشیر را به دست آورده نتوانستیم، اما سیداحمد سعید، بزرگ قوم ترکتباران ولسوالی آبشار پنجشیر، میگوید که در بیشتر ولسوالیهای این ولایت اقوام ترک اسکان دارند. «از ۳۰۰ سال به این سو در ولسوالی آبشار، کسانی که تذکرهی تبار ترکی داشتند تذکرههای شان اکثرا به نام تاجیک گرفته شده و زیر اقوام دیگر پوشانده اند. در بغلان، لغمان، پروان، اکثر جاها در بین ۸۰ تا ۸۵ درصد مردم ترکتبار است، اما به زبان فارسی صحبت میکنند.»
پیمانالله، یکی دیگر از ترکتبارانی که در پنجشیر زندگی میکند، میگوید که مواد آموزشی به زبان مادری شان وجود ندارد و همین وضعیت باعث شده که تسلط کودکانش بر زبان مادریشان کاهش یابد. «فرزندان ما میتوانند به اندازه تحتالفظی در دهکده صحبت کند، اما شاهد کمرنگشدن زبان ما هستیم، چون امکانات برای پایهداربودن زبان ما موجود نیست روزتاروز در حال کمرنگشدن است.»
عینالدین حیدری، دیگر باشندهی ترکتبار پنجشیر، میگوید: «یادگیری به زبان مادری ما کمک میکند که با کشورهای آسیای میانه، یعنی ترکهای آذربایجان، ترکیه، اوزبیکستان، کازاقستان، قرقیزستان و ترکمنستان روابط تجارتی و فرهنگی داشته باشیم تا از این طریق مصدر خدمت به کشور خود افغانستان شویم.»
سیدمبین هاشمی، استاد دانشگاه و جامعهشناس، میگوید که دریافت آموزش به زبان مادری حق هر شهروندی است که باید از آن برخودار باشد. «آموزش به زبان مادری حق هر شهروند است. وقتی در کشوری زندگی میکنید، زبان جزء از فرهنگ است. زبان ترکی در تقویت شود تا گروهها و اقلیت احساس خودکمبینی نکنند. حداقل حس میکنند که به عنوان یک گروه قومی در یک جغرافیا استیم و دولت ما را فراموش نمیکند.»
محمدحنیف تسکین، معاون مالی و اداری ریاست معارف پنجشیر، میگوید تا اکنون درخواستی برای گنجانیدن زبان ترکی در نظام آموزشی این ولایت از سوی باشندگان محل دریافت نکرده است. «تا هنوز کسی در این رابطه مراجعه نکرده و درخواستی رسمی از مرجعی و از طرف شخصی به ما نرسیده است. زمانی که به ما رسید، مطابق به پالیسی امارت اسلامی زمینه را برای شان فراهم میکنیم.»
دری و پشتو از زبانهای رسمی افغانستان اند و بیشتر برنامههای آموزشی در مکتبها و دانشگاهها به همین دو زبان تهیه شده است.
پیشتر دبیرکل سازمان ملل متحد گفته بود که ۴۰ درصد جمعیت جهان به آموزش به زبان مادری شان دسترسی ندارند.
