پس از ممنوعیت کشت خشخاش در کشور، بسیاری از کشاورزان در نیمروز ناگزیر به انتخاب کشتهای جایگزین شده اند. محصولهایی همچون زعفران، گندم، پنبه، سبزیها و میوههای باغی از سوی حکومت و نهادهای ذیربط به عنوان راهکارهای اقتصادی بدیل معرفی شده اند. مسئولان وزارت زراعت نیز با تأیید این بنبست معیشتی، محدودیتهای مالی و تغییرات اقلیمی را سد راه حمایتهای گسترده از کشاورزان عنوان میکنند؛ چالشی که محصولهای جایگزین مانند پنبه را در آستانهی شکست قرار داده است.
با این حال، شماری از کشاورزان در نیمروز، باورمند اند که بدون تأمین آب و ایجاد بازارهای فروش، این تغییر در جایگزینی کشت، نتوانسته بحران معیشتی آنان را برطرف کند. عبدالبصیر رحمانی، کشاورز در ولسوالی خاشرود نیمروز، میگوید که پس از کنارگذاشتن کشت خشخاش، اکنون به کشت پنبه رو آورده است.
او، از دشواریهای ناشی از خشکسالی شکایت دارد و میافزاید: «در صورتی که آب باشد، حاصل پنبه خوب است. فعلاً وضعیت سختتر شده؛ چون آب کم است. از طرف دولت تا حال هیچ کمکی صورت نگرفته است. ولسوالی خاشرود به بند آب ضرورت دارد؛ اما تا حال هیچ اقدامی نشده است.»
گلاحمد، دیگر کشاورز از نیمروز که بیش از یک دهه میشود به کشت کوکنار مشغول است، از افت شدید درآمد خود میگوید. او که پیش از این سالانه تا ۳۰۰ هزار افغانی درآمد داشته، درآمد کنونیاش از حاصل پنبه به هیچ وجه با گذشته قابل مقایسه نیست. «پنبه بدیل خوبی است؛ ولی با وجود آن، نیازهای خانه تکمیل نمیشود. بعضیها مجبور شده اند کارهای دیگر مثل دکانداری یا سفر به ایران را انجام دهند؛ چون خشکسالی است و بازار هم خوب نیست.»
از سوی دیگر، کارشناسان امور زراعتی، هشدار میدهند که بدون مدیریت منابع آب و ایجاد زیرساختهای اساسی، کشتهای بدیل بیسرانجام خواهد بود. عصمتالله نورزی، کارشناس امور زراعتی در نیمروز، میگوید: «اگر آببند نیمروز به گونهی اساسی ساخته و مدیریت شود، مشکل کمآبی در چندین ولسوالی برطرف میشود و کشاورزان میتوانند حاصلهای خوبی از محصولهایی مانند پنبه، نخود، لوبیا و کچالو به دست آورند.»
در همین حال، مسئولان در وزارت زراعت، آبیاری و مالداری، با تأیید چالشهای موجود، محدودیتهای مالی و تغییرات اقلیمی را از عاملهای اصلی این وضعیت میدانند. شیرمحمد حاتمی، سخنگوی این وزارت، به سلاموطندار میگوید: «چالشهای اساسی شامل کمبود منابع مالی، محدودیت بازار، خشکسالی و تغییرات اقلیمی و همچنان نیاز به حمایت بیشتر تخنیکی و زیربنایی میباشد. به منظور رفع این چالشها، تلاشهای جدی و دوامدار وزارت زراعت، آبیاری و مالداری امارت اسلامی افغانستان جریان دارد.»
هرچند کشاورزان در نیمروز تمایلی به بازگشت به کشت غیرقانونی خشخاش ندارند، اما تداوم خشکسالی، نبود بازارهای پایدار و فقدان حمایتهای دولتی، این نگرانی را تشدید کرده که کشتهای جایگزین بدون پشتیبانی جدی، تنها به یک مُسکن موقت تبدیل شوند و نتوانند معیشت پایدار روستاییان را تضمین کنند.
