غور با پیشینهای غنی در عرصهی صنایع دستی به ویژه خامکدوزی، یکی از مرکزهای مهم تولید این هنر اصیل در افغانستان به شمار میرود. این صنعت که ریشه در فرهنگ و سنتهای بومی دارد، افزون بر بازتاب هویت فرهنگی، به عنوان منبع درآمد و زمینهساز خودکفایی اقتصادی برای زنان نیز اهمیت ویژهای یافته است.
خامکدوزی با استفاده از نخهای رنگارنگ و نقشونگارهای هندسی و محلی، سالها است که توسط زنان در مناطق مختلف غور تولید میشود. در سالهای پسین، علاقهمندی به این هنر میان دختران جوان افزایش یافته است.
رقیهی ۲۵ساله از ولسوالی دولتیار و مریم واحدی ۲۸ساله از شهر فیروزکوه، مرکز غور که به تولید و دوخت محصولات خامکدوزی اشتغال دارند، میگویند که علاقهمندی زنان به این هنر افزایش یافته است و محصولات شان به بازارهای کابل و هرات عرضه میشود.
رقیه، میگوید: «در سالهای پسین، علاقهمندی دخترها و خانمها برای یادگیری خامکدوزی بیشتر شده است. ما هر ماه چندین دست لباس محلی با خامکدوزی آماده میکنیم که حتا برای مشتریان کابل و هرات هم میفرستیم.»
مریم، نیز میگوید: «بازار فروش نسبت به قبل بهتر شده به وِیژه وقتی در نمایشگاهها یا بازارچههای محلی شرکت میکنیم. بعضی مشتریها از طریق فیسبوک یا واتسپ با ما تماس میگیرند و لباس یا دستمالهای خامکدوزی سفارش میدهند. اما اگر حمایت دولتی بیشتر باشد، میتوانیم محصولات خود را به خارج از کشور هم صادر کنیم.»
با وجود این پیشرفتها، چالشهایی نیز در مسیر توسعهی این صنعت وجود دارد. سکینهی ۳۰ساله از ولسوالی تیوره، نبود بازار دایمی و کمبود مواد اولیهی باکیفیت را، از مشکلات عمده عنوان میکند و میگوید: «یکی از بزرگترین مشکلات ما، نبود بازار دایمی و نبود مواد خام است. بعضی وقتها نخ خوب پیدا نمیکنیم یا قیمتش بسیار بالا میرود. ما دسترسی به آموزشهای مدرن نداریم و هنوز نمیدانیم که چه طرحها در بازارهای بزرگتر طرفدار دارد. اگر یک مرکز حمایت از خامکدوزی در غور باشد، خیلی کمک میشود.»
از سوی دیگر، کارشناسان مسائل اقتصادی، به اهمیت توسعهی بازار و رفع چالشهای صنعت خامکدوزی در غور اشاره میکنند. جمعهخان عثمانی، کارشناس مسائل اقتصادی، میگوید که نبود بازار دایمی، کمبود مواد اولیهی باکیفیت، نبود بستهبندی معیاری و محدودیت دسترسی به بازارهای بزرگ، از جمله مشکلات اساسی این صنعت است.
عثمانی، میافزاید: «چالشها کم نیستند. نبود بازار دایمی برای فروش، مشکل در فراهمسازی مواد خام مثل نخ باکیفیت، نبود بستهبندی معیاری و نداشتن دسترسی کافی به بازارهای بزرگ، از جمله مشکلات اساسی است. همچنان، بیشتر زنان خامکدوز در مناطق دوردست فعالیت دارند و به حمایت و آموزش نیاز دارند.»
مسئولان محلی در غور، نیز از رشد این صنعت خبر میدهند. نظامالدین نظامی، مسئول مطبوعات ریاست صنعت و تجارت غور، از رشد صنعت خامکدوزی ابراز خرسندی میکند و میگوید که تولید و فروش این محصولات نسبت به دو سال گذشته افزایش چشمگیری داشته است.
او، میافزاید: «خوشبختانه با افزایش آگاهی عمومی در بارهی صنایع دستی و برگزاری نمایشگاههای محلی و ملی، خامکدوزی رونق خوبی یافته است. ما شاهد رشد ۱۵ تا ۲۰درصدی در تولید و فروش محصولات خامکدوزی در مقایسه با دو سال گذشته بودهایم. همچنان، شماری از تاجران ما این محصولات را به ولایتهای دیگر نیز صادر میکنند.»
بر بنیاد گزارش پخششده از سوی بخش زنان سازمان ملل متحد در جنوری ۲۰۲۵، زنان در افغانستان با وجود چالشها و محدودیتهای اجتماعی و اقتصادی، همچنان به فعالیتهای درآمدزایی و راهاندازی کسبوکارهای کوچک ادامه میدهند.
