در شرایطی که کشاورزان از کاهش فرآوردههای زراعتی در نتیجهی تغییرات اقلیمی، نوسانهای بارندگی، فرسایش خاک و کاهش بهرهدهی زمینها ابراز نگرانی میکنند، آغاز فعالیت یک کارخانهی تولید کود عضوی و کیمیایی با لابراتوار مجهز زراعتی در بلخ، به عنوان یک اقدام امیدوارکننده برای حمایت از تولیدات زراعتی مطرح شده است.
کارشناسان امور زراعتی، هشدار میدهند که استفادهی بیش از حد و غیرعلمی از کودهای کیمیایی میتواند آسیبهای جدی به خاک، منابع آب و سلامت نباتات وارد کند، اما مسئولان این شرکت میگویند که فرآوردههای آنان طبق معیارهای فنی بوده و پس از آزمایشهای لازم وارد بازار میشود.
محمدیاسین عزیزی، نمایندهی این شرکت تولیدی، به سلاموطندار میگوید: «در مجموع دو نوع کود تولید میکنیم: کود کیمیایی و عضوی، به شکل مایع و گرانول، طبق استانداردهای جهانی. تولیدات ما در یک لابراتوار مجهز با وسایل مدرن و کدهای مشخص شرکت بررسی میشود و پس از بررسی و ارزیابی تولید میشود.»
کشاورزان اما میگویند که وجود کودهای بیکیفیت در بازار، بر میزان تولیدات زراعتی آنان تأثیر منفی گذاشته است. آنان، تأکید میکنند که تقویت بهرهوری خاک و دسترسی به کودهای باکیفیت و ارزان، برای افزایش بهره و حفظ پایداری زراعت ضروری است. آنان، از مسئولان میخواهند که بر کیفیت کودهای عرضهشده در بازار نظارت جدیتری داشته باشند.
حبیبالله، کشاورز، میگوید: «کودهایی در شهر است که هیچ کیفیت ندارد و شبیه خاکستر است. بستهبندیاش استاندارد است؛ ولی کیفیت ندارد. نرخش هم زیاد بلند است. یک بوری کود وطنی فعلاً ۲۵۰۰ افغانی است، باید نرخ آن از ۱۵۰۰ افغانی بیشتر نباشد.»
میرویس، دیگر کشاورز، نیز میگوید: «یکی_دو شرکت دیگر هم برای تولید کود ساخته شود تا نرخش پایین بیاید و ما توان خرید آن را داشته باشیم. فعلاً نرخ خیلی بلند است، ما نمیتوانیم زمینها را کود بدهیم.»
در همین حال، کارشناسان، میگویند که استفادهی غیرعلمی از کودها به ویژه در شرایطی که زمینها زیر فشار تغییرات اقلیمی قرار دارند، میتواند آسیبهای بیشتری به منابع طبیعی وارد کند.
سیفالله سعادت، کارشناس مسائل زراعتی، میگوید: «اگر از کودهای کیمیایی یا عضوی به صورت غیرعلمی استفاده شود، در آن صورت، نه تنها در رشد نباتات اثر مطلوب ندارد، بل سبب تخریب خاک و کاهش حاصلخیزی آن نیز میشود. بنابراین، برای استفادهی درست از کودها باید روشهایی چون آزمایش خاک، انتخاب نوع مناسب کود، تعیین مقدار مورد نیاز و همچنین دانستن زمان مناسب استفاده از کود در نظر گرفته شود.»
مسئولان ریاست زراعت بلخ، نیز میگویند که برای توسعهی زراعت پایدار و سازگار با تغییرات اقلیمی، برنامههای آموزشی و آگاهیدهی به کشاورزان را ارائه کرده اند.
حسین عظیمی، مدیر ترویج زراعتی ریاست زراعت بلخ، میگوید: «برنامههای آموزشی و آگاهیدهی در بارهی نحوهی استفاده از کودها از سوی ریاست زراعت بلخ با همکاری نهادهای خصوصی و شرکتهای تولیدکنندهی کود، همهروزه در سطح ولایت و ولسوالیهای بلخ جریان دارد تا کشاورزان در مورد مؤثربودن کودها آگاهی پیدا کنند. این کودها نسبت به کودهای کیمیایی، در شرایطی که با کمبود آب روبهرو هستیم، بسیار مفید است. خوبی این کودها این است که رطوبت زمین را حفظ میکنند و ساختمان خاک را تخریب نمیکنند.»
این نگرانیها در حالی مطرح میشود که تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب، نوسانهای بارندگی و افت بهرهوری خاک، از مهمترین چالشهای بخش زراعت افغانستان به شمار میروند. کارشناسان، تأکید میکنند که استفادهی علمی و متوازن از کودها، آزمایش خاک و ترویج روشهای زراعتی سازگار با اقلیم، میتواند نقش مهمی در حفظ بهرهوری زمینها، افزایش تولیدات زراعتی و تقویت تابآوری کشاورزان در برابر پیامدهای تغییرات اقلیمی داشته باشد. در چنین شرایطی، ایجاد کارخانههای تولید کود باکیفیت و گسترش آگاهیدهی به کشاورزان، میتواند بخشی از راهحل برای مقابله با این چالشها باشد.
