سلاموطندارنینگ معلوماتی اساسیده، افغانستاننینگ سیاسی کېلهجگیده یاشلرنینگ کلیدی رولی بارلیگی بیلن، اولرنینگ سیاسی فعالیتلرده اشتراکی سېزیلرلی درجهده کمهیگن. اوشبو گزارشده بوندن آلدین سیاسی فعالیتلرده اشتراک اېتگن ۱۲ کیشی سیاست بوییچه تحلیلچی، بیش بیلیم یورت اوقیتووچیسی و ۱۰ ولایتده ۲۰ یاش بیلن صحبت قیلینگن. اولرنینگ ایتیشلریگه قرهگنده، اېندی اولرنینگ هېچ بیری سیاست ساحهسیده فعالیتلری یوق.
اوشبو ۲۰ ییگیتدن ۱۵ نفری، اېندی سیاسی فعالیتلر گه قیزیقمسلیکلرینی اېتگن و سببینی سیاستچیلر گه ایشانه آلمسلیک، یاشلرنینگ رولیگه اعتبار بیریلمسلیک، دولت تامانیدن قۉللب-قوتلنمسلیک و سیاسی آقیملردن بعضیلرینینگ سمبولیک بولیشی عنوان قیلگنلر.
قندوزلیک ۲۴ یاشر امین، سیاسی بیلیم فاکولتهسینی بیتّیرگن و اوتمیشده سیاسی فعالیتلرده اشتراک اېتگن ایتیشیچه، یاشلر اوچون مناسب جای و سیاست اورگهتیش برنامهلر یوقلیگی، سیاسی فعالیتلر گه قیزیقمسلیگیگه سبب بولگن. اونینگ کوپهیتیریشیچه: «اېندی سیاست بیلن هېچ قندهی علاقهم بولیشنی اېستمهی من؛ سببی بو که افغانستانده سیاست فقط قدرت اویینی دیر و هېچ کیم باشقهلرنینگ اویلمهیدی؛ سیاست ایچیده بولگن کیشی یاکه اۉزینی وضعیت گه ماسلشتیرسه یا که چیتده کېتیش گه مجبور بولهدی.»
هراتلیک ۲۵ یاشر شایستهنینگ ایتیشیچه، تینیقلیک و مناسب امکانیت یرهتیش بیلن، ېنهده یاشلرنی سیاسی فعالیتلر گه آلیب کېلیش اوچون ترغیب قیلیش ممکن. «اوتمیشده سیاست گه کوپ قیزیقردیم و سیاسی فعالیتلرده اشتراک اېتر اېدیم؛ چونکه مثبت اۉزگریش کېلتیریش گه ایشانردیم؛ لېکن اېندی اقتصادی و امنیتی وضعیت و سیاستچیلر گه ایشانه آلمسلیک طفیلی، سیاسی فعالیتلر گه قیزیقیشیم کمهیگن.»
اوشبو گزارشده صحبت قیلگن بیش ییگیت، موجود قیینچلیکلر گه قرهمهی، سیاست گه قیزیقیب و اونی اۉزگریش اوچون واسطه اتهگنلر.
بلخلیک مختاراحمد محمدی سیاسی بیلیم فاکولتهسینی بیتّیرگن سیاست ساحهسیده قیزیقهدی اونینگ ایتیشیچه، سیاسی توزوم اۉزگریشی اوچون یاشلر گه فرصتلر تخصصی شکلده یرهتیلیشی لازمی دیر. «سیاست بیلن اۉز مملکتیمیزنی قورال-یراق، کلتور و اقتصاد نقطهی نظردن کوچلی قیلیشیم ممکن؛ یاشلر گه امکانیت بیریلسه، سیاستچیلر یانیده پارلب و اۉز بیلگنلریدن فایدهلنسهلر.»
بیزلرنینگ فیسبوک صحیفهمیزگه باش اورینگ!
هراتلیک فروزان (مستعار)، سیاسی فعالیتلرده اشتراک اېتیشنی، جمعیت تقدیری حقیده باشقهلرنینگ قرار آلیشیگه توسیق بولیش اوچون یگانه یول اتهیدی. اونینگ کوپهیتیریشیچه: «بیز بیر اونملی کیشی صفتیده جمعیتده سهم آلمسهی، باشقهلر بیز اوچون قرار قبول قیلهدی و بو قرار بیزلرنینگ کوپ نرسهدن محروم بولیشیمیز گه سبب بولهدی، حاضر جمعیتنینگ مهم بیر بولیمی اوقیشدن محروم دیر، دلیلی شو سیاستلر دیر.»
سیاسی مسئلهلر تحلیلچیلری هم، یاشلرنینگ سیاست گه قیزیقیشی کمهیگنینی تصدیقلب، بو بارهده تورلی عامللر تأثیر کورستگنینی تأکیدلهیدیلر.
اولرنینگ کوپهیتیریشیچه، یاشلرنینگ سیاسی فعالیت گه قیزیقیشینی کمهیتیریشده یاشلردن واسطه صفتیده فایدهلنیش، حزبلرنینگ منفعتپرستانه فعالیتی، یاشلرنینگ تجربهسیزلیگی، حزبلر آرهسیده فساد کېنگهیشی، عایلهلرنینگ سیاسی فعالیتدهگی اشتراکدن قورقووی و یاشلرنینگ سیاسی بیلیم درجهسینینگ پستلیگی کبی عامللر مهم رول اوینماقده.
سیاسی مسئلهلر تحلیلچیسی سیدقریبالله سادات گه کوره: «یاشلردن سیاست یونهلیشیده واسطه صفتیده فایدهلنیلگن و منفی ریکلاملر یاشلرنینگ امیدسیزلیگی و سیاست گه قیزیقمسلیکلریگه سبب بولگن.»
بیزلرنینگ «ایکس» ترماغی ده هم تعقیب قیلینگ!
سیاسی مسئلهلر تحلیلچیسی عبدالشکور دادرسنینگ ایتیشیچه، سیاست انگیزه و بیلیم گه باغلیق دیر، آگاهانه تنلنگن تقدیرده امیدسیزلیکّه آلیب کېلمهیدی. اونینگ کوپهیتیریشیچه: «سیاست تصادفی بیر ایش اېمس؛ انسان ترتیبسیزلیک و ناتینچیلیکلر قرشیسیده، حتا جانی سۉنگی گه قدر کورهشیشی کېرهک.»
سیاسی مسئلهلر بیلرمانلریدن باشقه بیری نجیب شمال گه کوره: «سیاستچیلر اهالی گه وعده بیرگنلری کبی عمل قیلمهدیلر و بو عمل افغانستاندهگی یاشلرنینگ سیاست گه باغلیق قیزیقمسلیگیگه سبب بولگن و سببلریدن باشقه بیری یاشلر بوگونگی سیاستلرده ارهلشیشنی اېستمهیدیلر، قورقیشلری عایلهلریدن دیر.»
سیاسی مسئلهلر تحلیلچیلریدن برنا صالحی، یاشلرنینگ سیاسی فعالیتلرده حضورسیزلیگینی خواطرلی بیلهدی. «بیری کم اشتراک اېتیش و قرار قبول قیلیش قوملر گه محدود بولهدی؛ قدیمی نسل حکمرانلیگی دوام تاپهدی؛ باشقه بیر عاقبتی اېسه سیاسی تیزیمگه بولگن ایشانچسیزلیکنینگ آرتیشی و دموکراتیک جریانلرنینگ ضعیفلشووی دیر.»
بیلیم یورت اوقیتووچیلریدن بعضیلری، سیاسی فعالیتلردن یاشلرنینگ اشتراکی کمهیشینی اقتصادی قیینچیلیک و سیاستچیلر گه ایشانچمسلیک بیلهدیلر.
بیلیم یورت اوقیتووچیسی ذکیالله محمدی گه کوره: «یاشلر سیاست گه قیزیقیشمهیپتی و سیاسی موقفلر گه نسبتن خورسند اېمسلر؛ کوپینچه یاشلر سیاست گه نسبتن سیزگیر، چونکه اولر سیاستنی یالغان و الداو دیب اویلشهدی؛ یاشلر امکانیتدن محروم قیلینگن، سیاستده یاشلر حرمت گه سزاوار اېمسلر و اقتصادی معمالر هم یاشلرنینگ سیاست گه بولگن قیزیقیشینی کمهیتیرگن.»
بیلیم یورت اوقیتووچیلریدن باشقه بیری حسنرضا شایانفر، یاشلرنینگ سیاستده اشتراکینی سیاسی پیشیب یېتیشیشنینگ بیلگیسی دیب بیلهدی و سیاستچیلرنینگ شفافلیک یوقلیگی همده سیاستچیلرنینگ یاشیرینچ ایشلری ایشانچسیزلیکّه سبب بولگن. «معاصر جمعیتده سیاسی پیشیش بیلگیلریدن یاشلرنینگ سیاست و سیاسی مذاکرهلرده حضور تاپیشی دیر؛ سیاستده یاشلرنینگ حضوری اوچون کوپراق امکانیت یرهتسهی، یاشلرنینگ ایشانچینی آرتیریش گه اولگوریشیمیز ممکن. یاشلرنینگ افغانستان سیاستی گه قیزیقمسلیک سببلریدن بیری سیاسی مذاکرهلرده واقعیتلر یوقلیگی دیر.»
حقوقی مسئلهلر بیلرمانی نورآقا شعیب، دولت و مردم اورتهسیده مناسب علاقهنی مستحکملش اوچون افغانستان سیاسی توزیلمهسیده یاشلرنینگ کوپراق حضورینی مهم بیلهدی. «حقوقی نقطهی نظردن نظام چوکاتیده یاشلرنینگ سیاسی اشتراک اېتیشی اساسی ایش و دولتنینگ بیرینچی ایشلریدن دیر؛ هر بیر دولت یاشلردن ایش آلیب اولر گه ایش امکانیتلرینی یرهتیش اوچون تلاش قیلیشی کېرهک.»
برچهسی بیلن، سرپرست حکومت معلومات و مدنیت وزیرلیگینینگ سۉزلاوچیسی خبیب غفران، تورلی ساحهلرده یاشلرنینگ سېزیلرلی درجهده حضوریدن سۉز یوریتیب ایتیشیچه: «یاشلر معینیتی ولایتلر بویلب اقتصاد، سیاست و جمعیت بولیمیده برنامهلری بولیش گه سعی-حرکت قیلهدی- یاشلرنینگ ایشلهی آلیشی اوچون؛ اېندی ۸۰ فایز یاشلر دولتده ایشلهماقدهلر.»
سیاسی ساحهلرده اشتراک اېتیش اوچون یاشلردن حکومت نینگ حمایتلری حقیده اسلام امیرلیگی سۉزلاوچیسی ذبیحالله مجاهدنینگ فکر-ملاحظهسینی اورگهنیش اوچون سعی-حرکت قیلدیک؛ لېکن اولگوره آلمهدیک.
سۉنگی بیر ییل ایچیده، سرپرست حکومت ایکّی سیاسی حزب و ۷۵ اجتماعی نهادنینگ فعالیتینی «ناقانونی فعالیتلری» طفیلی بیکار اعلام قیلگن؛ بو حرکت اینیقسه سیاستچیلرنینگ کېنگ کولملی مناسبتی بیلن روپهره بولگن.
