ظهیرالدین محمد بابر پادشاهنینگ حیاتی و ایجادی بۉییچه معلومات ایستووچیلر و علمی مونوگراف یازهدیگن کۉپلب اۉرتاقلر، افغانستانده تألیف اېتیلگن کتاب و رسالهلر همده باسیلیب چیققن بابر اثرلری حقیده دایم سۉرهب تورهدیلر. حرمتلی اۉرتاقلر و اۉقووچیلرنینگ التفاتلری اوچون تشکر قیلهمیز.
خارجلیک عالملر، متخصصلر «نوایی بیرار جایده اوزینینگ ملتی حقیده گپیرمهگن، نیمه گه اساسلنیب اونی اوزبیک دیهسیزلر»؟ قبیلیدهگی سواللرنی بیریشهدی. اوزبیک خلقی هم مینگ ییللر دوامیده ملت صفتیده شکللنیب کیلدی. نوایی یشهگن دورده ایسه اوزبیک ملتی حلی توله معناده شکللنیب اولگورمهگندی. نوایی یشهگن دورده اوزبیک تیلی، قزاق تیلی، قرغیز یا آذربایجان تیلی دیگن توشونچهلر یوق ایدی. حضرت نوایی برچه تورکی خلقلر و قوملرگه «سیز مینیکیسیز» دیب قوچاق آچگن، بو خلقلر هم نوایینی سیویش گه، ارداقلشگه حقلی.
اجتماعی ترماقلر گه بالهلرنینگ صورت یا کی ویدیوسینی جایلشتیریش کوپلب آته-آنهلر اوچون عادی حالگه ایلنگن. ایریملر بوندن ذوقلنسه، ایریملر ایسه مشهورلیک یا کی درآمد آرتیریشنی کوزلهیدی. بیراق، بو کبی ویدیو مضمونلرنینگ سلبی تامانلری هم بار.
اوتمیشده، قیش کیچهلری عایلهلرده اولتیریش و ایرتکلر ایتیش بیلن اوتردی. کتتهلر جسارت، مهارت، صبر، دوستلیک و اخلاقی قدریتلر حقیدهگی حکایهلرنی سوزلب بیرر، یاشلر ایسه، قلب-جان و ذوق بیلن تینگلشر ایدی. قصه ایتیش محلی مدنیتنی کیینگی اولادلر گه ییتکزیش و عایلهوی رشتهلرنی مستحکملشنینگ مهم یوللریدن بیری ایدی. قیشکی ایرتکلر عادتده سوزگه مهارتلی و شیرین تیلگه ایگه آدملر تامانیدن مخصوص مهارت بیلن حکایه قیلینر، شونینگ اوچون کتتهلر و بالهلر هم اونی تینگلش گه جوده اینتیلر ایدیلر.
مین هادی هادی، کابل شهریده خصوصی بیلیم یورتلردن بیریده کمپیوترساینس طلبهسی من. شونینگدیک، تیل اورگهنیش مرکزلریدن بیریده خلقارا «تافل» امتحانیگه تیارگرلیک کورهیپمن. صنعی هوش بیلن تنیشوویم ایسه کوندهلیک حیاتده تنیش بولگن بیر ایشیکدن باشلندی – اجتماعی ترماقلر و دیجیتالی دنیا آرهلیغیدهگی مکاندن.
مین آیدا محبی من، ارتباطات یونهلیشی بوییچه تحصیل آلگن من و حاضرده ایرکین ژورنالیست صفتیده فعالیت یوریته من. ینگی تکنالوژیلر چیقیشی دستلبکی دورلریدن باشلب مین اولر گه احتیاطکارانه مناسبتده بولیب کیلگن من.
هېچ بیر عیالنینگ حقوقلری شریعتنی بهانه قیلیب چېکلنیشی ممکن اېمس. چونکی دین انسانی قورقیتیش یا کی بویسوندیریش واسطهسیگه ایلنه باشلهگن زهاتی، اۉز ماهیتیدن اوزاقلشهدی. اگر دین ظلمنی آقلش قورالیگه ایلنسه، عینن شو حالتنینگ اۉزی دیننی توغری توشونیش و قیته ترتیب گه سالیش ضرورلیگینی کورستهدی.
بابا رحیم مشرب تخلصی «مشرب» ۱۶۴۰، ۱۶۵۰ یا کی ۱۶۵۷ عصر اۉزبیک ممتاز ادبیاتینینگ اېنگ یارقین و تاثیرچن وکیللریدن بیریدیر. اونینگ ایجادی مرکزی آسیاده تصوف تفکّری رواجیگه سیزیلرلی تأثیر کورستگن. مشرب کوپراق خلقچیل روح، آزاد فکر و تصوفی انسان آبرزیده گودهلنگن شاعر صفتیده تنیلگن. حیاتی حقیدهگی تاریخی منبعلر بیلن بیر قطارده آغزهکی روایتلر هم موجود بولیب، بو حالت مشرب شخصیتی نهفقط تاریخی، بلکی رمزی آبرز (تصویری) صفتیده هم تلقین قیلیش امکانینی بیرهدی.
مین محمدامید حبیبی هروی من، کابل بیلیم یورتینینگ سیاسی بیلیملر فاکولتهسینی بیتیرگن من. گرچی جاری ییلنینگ اوتگن آییده صنعی هوشدن فایدهلنیش یاشلر آرهسیده کېنگ ترقهلیب، اونینگ اکثر پلتفرمهلری عینن یاشلر تامانیدن قوللنهیاتگن بولسهده، مین باشیدن صنعی هوش گه شبهه و احتیاطکارلیک بیلن قرردیم.
افغانستان نینگ زمانوی تاریخیده عدالت، تېنگلیک و انسان اېرکینلیگی یۉلیده کورهشگن کۉپلب سیمالر موجود. اما اولر نینگ آرهسیده «محمد طاهر بدخشی» علیحده اۉرین اېگللهیدی. او عدالتپرور ضیالی، آنگلی سیاستچی و خلقپرور متفکر اېدی. اونینگ فکرلر تیزیمی انسان، عدالت و اجتماعی آنگ تمایللریگه اساسلنر اېدی. بدخشی مملکت تاریخی نینگ اېنگ آغیر دورلریدن بیریده اېرکینلیک و تېنگلیک شعارینی بلند کۉتردی همده معنوی و فکری قرشیلیک نینگ رمزیگه ایلندی.
آسترالیالیک عالملر انسان سلامتلیگیگه تأثیر ایتووچی اېنگ کوچلی عامللردن بیری یالغیزلیک حقیده جدی آگاهلنتیریشگن. اولرنینگ سۉزلریگه کوره، انسان اۉزینی حس قیلگنده میه بو حالتنی جسمانی آغریق یا کی خوف کبی قبول قیلهدی و درحال حمایه حرکتینی ایشگه توشیرهدی.
مین نقیب صدیقی، ژورنالیست فاکولتهسیدن فارغ بولگن من. حاضر گرافیک دیزاینر صفتیده ایشلهی من. صنعی هوش بیلن تنیشوویم اجتماعی ترماقلرده اونینگ کېنگ ترقهلیشی و اۉزیمدهگی قیزیقووچیلیک حسیدن باشلندی. اوشه پیتده همه ینگی بیر حادثه – صنعی هوشنینگ تاپیلیشی و او انسانلر حیاتیگه تکنالوژیلر عصریده کیلتیرگن قولیلیکلر حقیده گپیرردی. گرچی فایدهلنووچیلرنینگ صنعی هوش بیلن ایشلش و اونی اورگهنیش حقیدهگی حکایهلری تورلیچه بولسهده، مین اوچون بو حادثهنینگ تاپیلیشی صاف بیر معجزه اېدی.
هېچ اویلب کورگن میسیز، یانینگیزده بولیشدن هېچ قچان چرچمهیدیگن و اېنگ مهمی دایما قولینگیز یېتهدیگن بیر دوست گه ایگه بولیشینگیز؟ مین عباس پناهی، کابل بیلیم یورتی سیاسی بیلیم فاکولته طلبهسی، بیر کون شوندهی بیر دوست بیلن تنیشدیم؛ اونینگ نامی «صنعی هوش». ایسلهیمن، بیرینچی مرته صنعی هوش دیگن نامنی بیلیم یورتده کورسداشلریم اونی حیرت بیلن محاکمه قیلهیاتگنیده ایشتگن ایدیم.
پول- بو شونچه که المهشینو واسطهسی اېمس، بلکه انسان آنگی و روحیتی گه جوده کوچلی تأثیر اۉتکزووچی روحی عامل حسابلنهدی. او آدمنینگ اۉزینی قندهی قبول قیلیشی، اطرافدهگیلر گه بولگن مناسبتی و کوندهلیک قرارلریگه بیواسطه تأثیر قیلهدی. ایریملر پول یېترلی بولگنده هم، بعضیلر اېسه اوندن محروم بولگنده هم دایم خواطرلی، توشکون، حتا اضطرابلی حالده یشهیدی.
«دنیادەگی قدیمی و بای تیللردن بیری بۉلگن اۉزبېک تیلی، اۉزبېکلر اوچون ملی اۉزلیک تمثالی، بیبها معنوی بایلیک، بویوک قدریت، تفکر خزینەسی، اولکن سرمایە صفتیده اجتماعی حیاتده مهم اهمیت کسب اېتەدی»، دیگن فکرگە ایککیلنمسدن قۉشیلمسلیک نینگ علاجی یۉق. برچە تیللرنینگ، جملەدن اۉزبېک تیلینینگ هم وظیفەلری چیکسیز، اوزبیک تیلی اۉز ذمەسیگە یوکلنگن برچە وظیفەلرینی تۉلیق ادا اېتیشگە قادر تیل.
افغانستان سابق جمهوررئیسی حامد کرزی ینگیلیکده ایران صدا و سیما آژانسی بیلن کابلده اوتکزگن صحبتیده ایتیشیچه، مملکت بویلب اسلامی امارت حاکمیت گه ایریشیشی بیلن، افغانستان فقرالری حاضرگچه دایمی ثبات و تینچلیککه قول تاپه آلگنلری یوق دیر.
