قویاش ۱۴۰۴-ییل، ۷-میزان، دوشنبه کونی عصر پیتی ساعت ۵:۰۰ ده افغانستان اهالیسی بوتون مملکت بویلب انترنت و علاقه ترماقلرنینگ توستدن اوزیلیشی بیلن یوزمه-یوز بولیشدی. بو حالت نهفقط میلیونلب اهالینینگ علاقه واسطهلرینی اوزیب قویدی بلکی، یاشلرنینگ اقتصادی فعالیتی، تعلیمی و کوندهلیک حیاتینی هم ایزدن چیقردی.
افغانستانده انترنت اوزیلیشی بیلن بیر وقتده بعضی عیاللرنینگ ایتیشیچه، بو معما اولرنینگ ایش، تعلیم و اجتماعی حیاتیده ینگی قیینچلیکلرنی یوزه گه کیلتیرگن و بو جریاننینگ دوام ایتیشی عیاللر آرهسیده کتته تشویش گه سبب بولگن. سلاموطندار اوشبو گزارشده ۱۰ نفر عیال بیلن صحبت اوتکزگن که انترنت اوزیلیشی اولرنی سودا، تعلیم و اجتماعی حیات ساحهلریده ایش و اورگهنیشده توسقینلیکه دچار قیلگنینی انیقلهگن.
سلاموطندارنینگ معلوماتلری شونی کورستهدی کی، سۉنگی ییللرده یاشلرنینگ سیزیلرلی قسمی مستقل کسبلرده فعالیت یوریتیشگه قیزیقیشی آشگن. اوشبو گزارشده مملکتنینگ ۱۷ ولایتیدهگی یاشلرنینگ ایش فعالیتینی اورگهنیش مقصدیده، حاضرده مستقل کسبلرده ایشلهیاتگن ۳۲ یاش (۱۲قیز و ۲۰ اوغیل) بیلن صحبت اوتکزیلگن.
عیاللرنینگ ادارهلر و باشقه ایش تورلریده بندلیگی کېسکین کمهیگن بیر پیتده، سلاموطندار تدقیقاتلری شونی کورستهدی کی، افغانستاندهگی عیاللر تینگ نارسمی اقتصادیات یرهتماقدهلر؛ بو اقتصادیات کوچهلرده، اویلرده، کیچیک گالریلرده و حتا مجازی میدانده شکللنیب، کونسهیین کېنگهیب بارماقده.
بعضی عیاللر سلاموطندار بیلن صحبتده، اولرنینگ مالکیت حقی بارهسیدهگی خبردارلیکلری چېکلنگنینی ایتگنلر اولرنینگ فکریچه، ایرکک حکمرانلیگی و ناتوغری مدنی عدالت عیاللرنینگ مالکیت حقوقینی قولیدن آلگن اساسی عامللر دیر. اوشبو عیاللر شونینگدیک، عیاللرنینگ عایلهدهگی ایرککلر گه اقتصادی باغلیقلیگی و عیاللرنینگ حقوقلری حقیده یېترلی معلومات بیریلمسلیگی هم مالکیت حقوقلرینینگ چېکلنیشگه تأثیر قیلهیاتگنینی تأکیدلشهدی.
۲۱-سپتمبر خلقارا تینچلیک کونی بیلن بیرگه، افغانستاننینگ ۱۴ ولایتیدن ۳۰ یاش تینچلیکنی ینگی تعریفلب، اونی فقط اوروشنینگ توختهشی بیلن چېگرهلنمسلیگینی بلکه اجتماعی عدالت، ایش امکانیتلری و تعلیم حقوقلرینی تأمینلشنی هم اۉز ایچیگه آلیشینی ایتگنلر. سلاموطندارنینگ اوشبو یاشلر بیلن اوتکزگن صحبتلری نتیجهلری شونی کورستهدی که، اولر حاضرگی شرایطده تینچلیکنی یېترلی و تولیق اېمس دیب بیلیشهدی.
سلاموطندار ایش جاییده وظیفهدار عیاللرنینگ احوالینی انیقلش اوچون، افغانستاننینگ تورلی ولایتلریده ۲۴ عیال بیلن صحبت اوتکزگن. بو عیاللر آرهسیده ۱۶ نفری تیل و جندر تینگسیزلیگی باعث کمسیتیلیشگن؛ عینحالده باشقه سکیز عیال ایش جاییده کمسیتیلیشنی تجربه قیلمهگن. ۲۴ عیالدن ۱۶ نفری، ایش جاییده جندر، قوم و تیل کمسیتیلیشنی تجربه قیلگن.
عرب شاعری و فیلسوفی جبران خلیل جبران، صنعتنی «انساننینگ یشیرین عذابلری تیلی» دیب اتهیدی؛ بو تیل انساننینگ جراحتلری و چقور تویغولرینی گوزهللیک شکلیده کېینگی اولادلر گه یېتکزهدی. افغانستانده هم یاشلر صنعتنی جمعیتنینگ عذابلری و ساکن امیدلرینی حکایه قیلیش واسطهسی دیب بیلهدیلر؛ اچیق حقیقتلر بیلن اۉزگریش آرزوسی اورتهسیده بیر کوپریک صفتیده کورهدیلر.
سلاموطندار افغانستاندهگی عیاللر آرهسیده اۉز جانیگه قصد قیلیشنینگ سببلرینی اورگهنیش و اونینگ آلدینی آلیش چارهلری حقیده اوشبو گزارشنی تیارلهدی. شو مقصد ده عیال عایله اعضالریدن بیری اۉز جانیگه قصد قیلیش تجربهسیگه ایگه بولگن ییتی عایله بیلن صحبت اوتکزیلگن. گزارش نتیجهلری شونی کورستهدی که مجبوری تورموش، مکتبلرنینگ یاپیلیشی، قشاقلیک و عایلهوی باسیملر قیزلرنی امیدسیزلیک چېگرهسیگه یېتکزگن و اولرنینگ حیاتلریگه نقطه قوییشگه مجبور قیلگن.
جهیزیه، افغانستان مدینیتیده چقور ایلدیزی بولگن عنعنهلردن بیری بولیب، هنوز قیزلر و اولرنینگ عایلهلری حیاتیگه آغیر یوک بولیب قالماقده.
فوتسال، بو تیز و هیجانلی سپورت توری بولیب، فوتبال گه نسبتن کیچیکراق میدانده و کمراق اویینچیلر بیلن اوتکزیلهدی. اوشبو اویین شخصی مهارت، تیزلیک و جماعهوی موفقلیککه اعتبار قرهتگن حالده، اینیقسه یاشلر آرهسیده سپورتنینگ اېنگ مشهور تورلریدن بیریگه ایلنگن.
سلاموطندار اوشبو موضوعنی یاریتیش مقصدیده مملکتنینگ ۱۲ ولایتیده تورلی یاشدهگی ۳۴ عیال بیلن صحبتلشگن؛ اولرنینگ تورموش قوریش مدتی تخمیناً ۲ دن ۱۸ ییلگچه بولیب هلی فرزند کوریشمهگن. تاپیلمهلر شونی کورستهدی که بو عیاللرنینگ اکثریتی (۲۸ عیال) نهفقط منتظم دوالنیشدن محروم بولگن، بلکه ایری عایلهسینینگ قۉللب-قوتلشیدن هم فایدهلنه آلمهگن.
بو ملی تدقیقات میلادی ۲۰۲۵-ییلده افغانستاننینگ ۱۸-۳۵ یاشرلری آرهسیده هزیلکشلیک و خورسندلیک درجهسینی اورگهنیش مقصدیده اوتکزیلدی. نتیجهلر گه کوره، یاشلرنینگ ۶۲ فایزی اۉزلرینی هزیلکش دیب حسابلهیدی و ۸۱.۵ فایزی اېسه استرسنی کمهیتیریش اوچون هزیلدن فایدهلنهدی.
بیرقطار ایشلهیدیگن آنهلر، سلاموطندار بیلن اوتکزگن صحبتلریده، ایش جایلریده اولرنینگ حقوقلری عملگه آشیریلمهیاتگنینی ایتهدیلر. اولر گه کوره، ایش قانونیگه کوره، آنهلرنینگ اېمیزیش دوریده ایش ساعتلری قیسقرتیریلیشی، بالهلرنی پرورشلش مرکزی فعال بولیشی و ترانسپورت تأمینلنیشی کېرهک؛ بیراق بو قانونی حمایهلر ایش جایلریده ایش باسیمی، اېمیزیش اوچون ماس جای یوقلیگی و آنهلرنینگ روحی احتیاجلریگه اعتبار بیریلمسلیگی سببلی چېکلاولر گه دوچ بولگنلر.
سلاموطندار مملکتنینگ ۱۳ ولایتیده ۴۵ ییگیت بیلن اوتکزگن صحبتلری بو بارهده تورلی قرهشلرینی عکس اېتّیرهدی. بو یاشلرنینگ ۲۴ نفری صنعی هوش اولرنینگ تعلیم درجهسی و صلاحیتینی آشیرگنینی ایتگن، ۹ نفری اېسه عکسینچه، اوندن فایدهلنیش صلاحیتلرینینگ پسهیشیگه آلیب کیلهیاتگنینی حس قیلیشگن. قالگن ۱۲ نفری اېسه یاشلر تامانیدن صنعی هوشنینگ منتظم باشقریلیشی ضرورلیگینی تأکیدلهگن.
رادیو سلاموطندارنینگ ۲۲ ولایتده اوتکزگن سوراویگه کوره، ۱۸-۳۵ یاشدهگی یاشلرنینگ ۶۲ فایزی اۉزلرینی هزلکش دیب بیلهدی و ۸۱ فایزدن آرتیغی استرسنی کمهیتیریش اوچون هزلدن فایدهلنهدی؛ بیراق ایشسیزلیک، اقتصادی معمالر و اجتماعی باسیملر اولرنینگ خورسندلیک و هزل قیلیش قابلیتینی پسهیتیرووچی اساسی عامللر صفتیده کورسهتیلگن.
