افزایش اعتمادبهنفس، رشد مهارتها، بهبود وضعیت تحصیلی، استقلال مالی و دستیابی به جایگاه شغلی، از جمله مواردی است که به گفتهی جوانان، در نتیجهی استفاده از فرصتهای پیشآمده به آن دست یافته اند. دستآوردهایی که نشان میدهد فرصتها، میتوانند مسیر زندگی جوانان را به گونهی بنیادین دگرگون کند و افقهای تازهای از پیشرفت و کامیابی را به روی شان بگشاید.
یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با 36 جوان (20 پسر و 16دختر)، نشان میدهد که 30 تن از این جوانان، از فرصتهایی که فراهم شده، به خوبی استفاده کرده و توانسته اند مسیر زندگی شان را به سوی موفقیت و پیشرفت تغییر دهند؛ اما شش تن دیگر میگویند که به دلیل نداشتن آگاهی کافی از فرصتهای موجود، برخی از فرصتهای ارزشمند زندگی شان را از دست داده اند.
علی 22ساله از فاریاب، دانشجوی رشتهی اقتصاد، میگوید که در کنار تحصیل از فرصتهای فراهمشده از طریق اینترنت نیز استفاده میکند. «در کنار تحصیل، تلاش میکنم از فرصتهای آموزشی و علمی که برایم پیش میآید، به بهترین شکل استفاده کنم و آیندهی بهتری برای خودم بسازم. فرصتها را بیشتر از طریق استادان، برنامههای آموزشی و اینترنت، شناسایی میکنم.»
از میان جوانان گفتوگوشده، 15 تن از فرصتهای تحصیلی، 14 تن از فرصتهای شغلی و هفت تن دیگر از فرصتها و مهارتهای جدید مانند یادگیری زبان، کمپیوتر و مهارتهای فردی، بهره برده اند.
آسیهی 21ساله، دیگر باشندهی فاریاب، میگوید مهمترین فرصتی که به آن دست یافته، ادامهی تحصیل به گونهی آنلاین است. «مهمترین فرصت زندگی من همین ادامهی تحصیل به صورت آنلاین است که به من اجازه داده با وجود محدودیتها، مسیر یادگیری را ادامه بدهم و به اهدافم نزدیکتر شوم.»
بر بنیاد گزارشهای سازمانهای جهانی، حدود 63 درصد از جمعیت افغانستان را جمعیت جوان زیر 25 سال تشکیل میدهد؛ جمعیتی که به عنوان موتور رشد اقتصادی پایدار و پیشرفت اجتماعی به شمار میروند و نیاز بیشتر به دسترسی به فرصتهای برابر دارند. در این میان، شماری از نهادهای دولتی و غیردولتی، تلاش کرده اند با فراهمسازی زمینههای گونهگون، فرصتهای مختلفی را در اختیار جوانان قرار دهند.
گزارشهای پخششدهی سازمان ملل متحد در 2025، نشان میدهد که در کنار چالشهای عمیق اقتصادی و بشری، تلاشهایی برای فراهمسازی فرصتهای شغلی و معیشتی به ویژه در بخش خصوصی، انجام شده است. با این حال، نیازها بسیار فراتر از کمکهای موجود است.
بر بنیاد گزارشهای پخششده در اوایل 2026، سازمان ملل متحد اعلام کرد که بیش از 44 هزار شغل بلندمدت در بخش خصوصی افغانستان در 2025 از طریق ابتکارهای کارآفرینی ایجاد شده است. ملل متحد در 2025 از بیش از 18 هزار زن کارآفرین در افغانستان پشتیبانی کرده و پروژههایی را برای تقویت مشارکت اقتصادی زنان به ویژه در شرکتهای کوچک و متوسط، اجرا کرده است.
سازمان بینالمللی مهاجرت، از حدود نُه هزار و 599 شغل پشتیبانی کرده که شامل ایجاد و تقویت اشتغال برای بیش از سه هزار زن بوده است. برخی از این جوانان، میگویند که در کنار فرصتهای آموزشی، از فرصتهای تحصیلی برای ساختن آینده و زندگی بهتر بهره گرفته اند.
ابراهیم عزیزی 24ساله از فاریاب، میگوید: «فرصتهایی که بیشتر برایم فراهم شده، بیشتر کارهای آزاد است. در سطح ولایت فاریاب خودم در بیشتر جاها ایفای وظیفه و کار کردم و شغلهای آزاد که برایم پیش آمد تا این که من دانشگاه بخوانم و در یک دفتر شخصی کار کنم.»
بدرالله، دانشجوی 26ساله از کابل، نیز میگوید: «وقتی که فارغ شدم، در اولین فرصت من توانستم به عنوان مدرس در یکی از دانشگاهها راه پیدا کنم که این هم فرصت دیگر بود که بسیار به من کمککننده بود. مهمترین فرصت زمانی بود که من یک امتحان را سپری کرده بودم و فرصت برابر شد که امتحان را سپری کرده و در یکی از بستهایی که میخواستم راه پیدا کنم که آن بهترین فرصت در زندگیام بوده است.»
با وجود این که نهادهای دولتی و غیردولتی تلاش دارند فرصتهای گوناگونی را برای رشد و توانمندسازی جوانان فراهم کنند؛ اما گزارشهای بانک جهانی نشان میدهد که نزدیک به یکچهارم جوانان افغانستان همچنان با بیکاری دستوپنجه نرم میکنند و این در حالی است که اقتصاد کشور در 2025 تنها رشد 4.3درصدی را تجربه کرده است؛ رشدی که نتوانسته بر چالشهای عمیقی چون فقر گسترده، ناامنی غذایی و بیکاری فزاینده غلبه کند. بر بنیاد گزارش بانک جهانی، این مشکلات همچنان از مانعهای اساسی سر راه بهبود وضعیت معیشتی مردم به شمار میروند. اما با این هم جوانان گفتوگوشده در این گزارش از تلاشها برای استفادهی بهینه از فرصتهای مهیاشده سخن گفته اند.
در این میان، شماری از روانشناسان با اشاره به اهمیت استفاده از فرصتها میان جوانان، تأکید میکنند که بیکاری یکی از مهمترین عاملهای بروز اختلالهای روانی بوده و میتواند سبب کاهش انگیزه میان جوانان شود.
محمدالله بلوچ، روانشناس، در این باره میگوید: «بیکاری، بدترین اختلال و علت بروز سایر اختلالات است. انگیزه در اثر یک نیاز به وجود میآید؛ وقتی که نیاز یک جوان به کارکردن و تحصیل باشد و فرد نتواند به کار و تحصیل خود ادامه دهد، بدون شک که انگیزهی خود را از دست میدهد و این کاهش انگیزه سبب میشود که فرد در زندگی خود احساس خوبی نداشته باشد و پیشرفت را در زندگی خود نمیداشته باشد.»
کارشناسان مسائل اقتصادی، نیز باور دارند که استفادهی مؤثر جوانان از فرصتها میتواند به عنوان یک محرک قوی، موتور رشد اقتصادی کشور را به حرکت در آورد. شاکر یعقوبی، کارشناس مسائل اقتصادی، در این باره میگوید: «اگر جوانان بتوانند از فرصتهای کاری و تحصیلی به صورت مؤثر استفاده کنند. در واقع موتور اصلی رشد اقتصادی کشور به حرکت در میآید؛ چون نیروی جوان وقتی مهارت، دانش و تجربه پیدا کند، هم بهرهوری نیروی کار بلند میرود، هم نوآوری و کارآفرینی بیشتر میشود و همچنان وابستگی به منابع محدود کاهش پیدا میکند.»
در این میان، مسئولان در وزارت کار و امور اجتماعی امارت اسلامی، از تلاشها برای بهبود وضعیت اشتغال مردم سخن میزنند و تأکید میکنند که در چهار سال گذشته، فرصتهای شغلی، فنی و حرفهای گوناگونی برای شهروندان فراهم شده است.
سمیعالله ابراهیمی، سخنگوی وزارت کار و امور اجتماعی، در این باره به سلاموطندار میگوید: «پس از بازگشت دوبارهی امارت اسلامی به قدرت، بیش از 500 هزار تن در وظیفههای رسمی امارتی و خصوصی مشغول به کار شده اند و همچنان وزارت کار امور و اجتماعی تلاش دارد که پروژههایی را تطبیق کند که با آن برای مردم فرصتهای کاری مهیا شود. این وزارت تلاش میکند برای آن عده از کسانی که از درس ماندند، مهارتهای فنی و حرفهای برابر و بر اساس نیاز بازار در حرفههای مختلف آموزش داده شوند.»
بر بنیاد یافتههای این گزارش، استفادهی مؤثر جوانان از فرصتهای تحصیلی، شغلی و مهارتی، سبب بهبود زندگی، افزایش مهارت و استقلال مالی آنان شده؛ اما مشکلات اقتصادی و بیکاری هنوز مانع استفادهی کامل برخی جوانان از این فرصتها شده است. کارشناسان، نیز تأکید میکنند که بیکاری بر انگیزه و سلامت روان جوانان تأثیر منفی دارد و فراهمسازی فرصتهای بیشتر میتواند نقش مهمی در پیشرفت آنان و توسعهی جامعه داشته باشد.
