ادامهی بنبست در روند گفتوگوها میان امریکا و ایران، نگرانیها را از پیامدهای سنگین تنشهای سیاسی، اقتصادی و انسانی روی افغانستان افزایش داده است. هر چند دونالد ترامپ، رییسجمهور امریکا، از نزدیکشدن توافق با ایران و بازگشایی تنگهی هرمز سخن گفته؛ اما هشدار داده که اگر توافق صورت نگیرد، به ایران شدیدتر حمله خواهد کرد.
به باور آگاهان، افزایش تنشها در خاورمیانه و حلنشدن جنگ ایران، افغانستان را در وضعیت دشوار قرار خواهد داد. آگاهان مسائل سیاسی، میگویند که افغانستان به دلیل موقعیت جغرافیایی و وابستگی اقتصادی به منطقه، نمیتواند از تأثیرهای این بحران دور بماند.
مطیعالله آرینپور، آگاه مسائل سیاسی، میگوید که تشدید تنشها در خاورمیانه میتواند تهدیدهای امنیتی تازهای برای افغانستان ایجاد کند و این کشور را در معادلات منطقهای به حاشیه براند. «افغانستان به دلیل همسایگی نزدیک و وابستگی شدید با ایران نمیتواند از پیامدهای مستقیم این بحران دور بماند؛ در سطح کلان افغانستان معمولا به حاشیه میرود؛ چون که اولویت اصلی قدرتهای جهان و منطقه اکنون بر محور ایران، عربستان، اسرائیل و مخصوصا امنیت انرژی جهان است.»
اما پیامدهای اقتصادی بحران خاورمیانه از عمدهترین نگرانیها عنوان میشود به ویژه برای افغانستان که بخش زیادی از نیازهایش را از طریق واردات تأمین میکند.
عبدالظهور مدبر، آگاه مسائل اقتصادی، میگوید که هر گونه بیثباتی سیاسی و امنیتی در خاورمیانه و مسیرهای تجارت منطقه، تأثیر مستقیم بر اقتصاد افغانستان خواهد داشت. او میافزاید: «به لحاظ این که ما کشور وارداتی استیم و بیشتر کالا را از بندر چابهار وارد میکنیم، زدوبند در خاورمیانه و بستهشدن تنگهی هرمز ما را هم متأثر خواهد کرد.»
شاکر یعقوبی، دیگر آگاه مسائل اقتصادی نیز هشدار میدهد که تنش در تنگهی هرمز روند انتقال کمکهای انساندوستانه، مواد غذایی و انرژی به افغانستان را متأثر میکند. «بخشی بزرگی از انتقال کالا، انرژی، نفت، کمکهای بشردوستانه و مواد غذایی از مسیر نزدیک به تنگهی هرمز انجام میشود؛ هرگاه تنش در این منطقه افزایش یابد هزینهی انتقال کالا افزایش مییابد و نهادهای کمکرسان مجبور میشوند با بودجهی کمتر افراد کمتر را مددرسانی کنند.»
در سوی دیگر، فعالان حقوق بشر نیز نسبت به عمیقترشدن بحران انسانی در افغانستان به ویژه میان زنان و کودکان ابراز نگرانی میکنند.
خالد ایثار، فعال حقوق بشر و کودک، میگوید که ادامهی تنشها در خاورمیان بیشترین آسیب را بر زنان و کودکان وارد خواهد کرد. او هشدار میدهد که افغانستان هماکنون نیز با کمبود مرکزهای درمانی و تغذیهای روبهرو است و در صورت ادامهی وضعیت، بستهشدن مرکزهای صحی و محرومماندن هزاران کودک از خدمات درمانی و غذایی بیشتر خواهد شد. «ادامهی این وضعیت برای همه مردم افغانستان به خصوص زنان وکودکان چالشهای بیشتر را به وجود خواهد آورد؛ بودجهی کمکهای بشردوستانه کاهش پیدا خواهد کرد؛ این وضعیت باعث شده که صدها مراکز صحی بسته شود و هزاران کودک بیبهره بماند.»
در این میان، نگرانیها در بارهی وضعیت مهاجران افغان نیز افزایش یافته است. آصفه ستانکزی، آگاه حقوق مهاجران، میگوید که تنشهای خاورمیانه باعث شده موضوع مهاجران افغان از اولویت خارج شود. «تنشهای خاورمیانه باعث شده که توجه کشورها به بحران منطقه اختصاص داده شود و موضوع مهاجرین کمتر در اولویت باشد؛ رسیدگی به پروندههای مهاجرتی کندتر میشود و کمکها کاهش مییابد.»
علیرضا کریمی، دیگر آگاه حقوق مهاجرین، میگوید که افزایش تنشها حتا زمینهی اخراج اجباری و بازگشت مهاجران افغان را فراهم کرده است. «این وضعیت باعث افزایش فقر، بیثباتی اجتماعی و مهاجرتهای خطرناک شود؛ رسیدگی پایدار به مهاجرین نیازمند همآهنگی و برنامهریزی جدید و همکاری امارت اسلامی با نهادهای خارجی و داخلی است.»
به باور آگاهان، افغانستان به عنوان کشور آسیبپذیر بیش تر از کشورهای منطقه از پیامدهای دوامدار بحران خاورمیانه متأثر خواهد شد؛ بحرانی که فراتر از سیاست و امنیت، زندگی روزمرهی میلیونها افغان را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
