گفت‌وگوی سلام‌وطندار با ۱۴ زنی که کودکان شان به سوراخ قلب مبتلا اند، نشان می‌دهد که دست‌رسی‌نداشتن به مرکزهای درمانی هنگام زایمان و آگاهی‌نداشتن در باره‌ی این بیماری، تشخیص و درمان کودکان مبتلا به سوراخ قلب را به تأخیر انداخته است.
از میان ۱۴ زن گفت‌وگوشونده در نُه ولایت، هفت تن گفته که در دوره‌ی بارداری و هنگام زایمان به مرکزهای درمانی دست‌رسی نداشته، پنج تن گفته به این مرکزها دست‌رسی محدود داشته و دو تن به دلیل نداشتن آگاهی در باره اهمیت مراجعه به پزشک، به مرکزهای درمانی نرفته است. از این میان چهار زن هنگام بارداری به مصرف خودسرانه‌ی دارو رو آورده اند.
بی‌بی امری، باشنده‌ی پنجشیر که کودکش به سوراخ قلب مبتلا است، می‌گوید که به دلیل دست‌رسی‌نداشتن به مرکزهای درمانی بیماری دخترش دیر تشخیص شده است. او می‌افزاید: «دخترم سوراخ قلب دارد؛ زمان بارداری به مرکزهای درمانی دست‌رسی نداشتم؛ همه کودکانم در خانه تولد شده؛ چند سال است که مریض بود در شفاخانه فرانسوی‌ها بردیم گفتند که سوراخ قلب دارد.»
زیب‌النساء، مادری که سه کودکش به سوراخ قلب مبتلا است، می‌گوید: «دو دخترم فوت کرد به دلیل مشکل سوراخ قلب؛ دخترم سه‌ساله است یک سوراخ داشت ۱۰ ملی بعد حال دخترم خوب بود فکر کردم خوب شده است؛ یک روز افتاد ضعف کرد به داکتر مراجعه کردیم گفتند که سوراخ قلبش ۲۳ ملی شده است.»
۱۰ زن گفت‌وگوشونده در این گزارش، گفته که نوزادان شان در نخستین روزهای تولد هیچ نشانه‌ا‌ی از سوراخ قلب نداشتند. فهیمه، باشنده‌ی پروان، می‌گوید که دو سال پیش متوجه ابتلای کودکش به سوراخ قلب شده است.«یک روز دستم را به روی قلب کودکم گذاشتم که ضربان قلبش تیز بود؛ به داکتر مراجعه کردم و آن جا فهمیدیم سوراخ قلب دارد؛ بعد به سره میاشت ثبت کردم.»
مرضیه، باشنده‌ی میدان‌وردک نیز، می‌گوید که در سه‌ماهگی کودکش متوجه شده که او به سوراخ قلب مبتلا است. «سینه‌وبغل شد به صحت طفل مراجعه کردیم، گفت سوراخ قلب دارد؛ قبل از این نمیفهمیدم فقط این که خواب می‌بود چشم‌هایش پت نمی‌شد.»
سوراخ قلب، یک بیماری مادرزادی است که دیواره‌ی جداکننده‌ی حفره‌های قلب به طور کامل شکل نگرفته و سوراخی در آن باقی می‌ماند. نشانه‌های سوراخ قلب در همه کودکان یکسان نیست و شماری از نوزادان در آغاز زندگی نشانه‌ی آشکاری ندارند.
شماری از پزشکان، می‌گویند که ابتلای مادر به عفونت‌ها و بیماری‌های کنترل‌نشده در دوران بارداری، مصرف خودسرانه‌ی دارو، شکر، اضافه‌وزن و عوامل ژنتیکی، می‌تواند در ابتلای کودکان به سوراخ قلب نقش داشته باشد. محمدصابر صافی، متخصص داخله‌ی قلبی کودکان در کابل، می‌گوید: «بعضی از بیماری‌های مادر که کنترل‌نشده، امراض انتانی، مصرف دارو‌های خود سر و فشار بلند نیز سبب ایجاد بیماری‌های مادرزادی نزد نوزاد می‌شود؛ اما گاهی هیچ عامل خطر نزد مادر مشخص نمی‌شود ولی باز هم نوزاد با سوراخ قلب تولد می‌شود.»
کمین صافی، دیگر متخصص داخله‌ی کودکان نیز، می‌گوید که عامل‌های محیطی و بی‌توجهی مادر به تغذیه در دوره‌ی بارداری نیز زمینه‌ی ابتلای نوزارد به سوراخ قلب را فراهم می‌کند. به گفته‌ی این پزشک، «اکثر عوامل محیطی نیز می‌تواند که نقش داشته باشد، انتشار باروت در محل زندگی، رژیم نامناسب می‌تواند نقش داشته باشد در تولد نوزادان با نقص‌های مادرزادی.»
جمعیت هلال‌احمر افغانی، می‌گوید که ابتلای کودکان به سوراخ قلب در سال‌های پسین به گونه‌ی چشم‌گیری افزایش یافته است. عبدالقدیم ابرار، سخن‌گوی جمعیت هلال‌احمر افغانی، می‌گوید که شمار کودکان مبتلا به سوراخ در ۱۴۰۴ در مقایسه به ۱۴۰۳ نزدیک به سه هزار افزایش یافته است. «در ۱۴۰۳ سه هزار و ۵۰۰ کودک دارای سوراخ قلب در نهاد ما ثبت شد و در ۱۴۰۴ نزدیک به ۷۰۰۰ کودک ثبت شده است؛ شاید افرادی باشند که اقتصاد خوب ندارند و کودکان شان را برای درمان در سره میاشت ثبت می‌کنند شاید آمار بیشتر از این باشد.»
بر بنیاد آمار ارائه‌شده از جمعیت هلال‌احمر، اکنون ۳۵ هزار کودک مبتلا به سوراخ قلب در این نهاد ثبت است و سالانه دو هزار کودک مبتلا به این بیماری درمان می‌شود.
در سوی دیگر، وزارت صحت عامه‌ی امارت اسلامی، می‌گوید که تلاش‌ها برای گسترش خدمات درمانی به کودکان مبتلا به سوراخ قلب ادامه دارد. شرافت‌زمان امرخیل، سخن‌گوی این وزارت، می‌گوید: «وزارت صحت تلاش می‌کند برای کودکان که دارای سوراخ قلب اند خدمات معیاری ارائه کند و برای اولین بار در شفاخانه صحت طفل بخش جراحی قلب برای کودکان فعال شد.»
در حالی که دست‌رسی‌نداشتن به مرکزهای درمانی از چالش‌ها در برابر در روند تشخیص و درمان کودکان مبتلا سوراخ قلب دانسته می‌شود، سازمان جهانی بهداشت در سال روان میلادی، اعلام کرد که در پی کاهش کمک‌های جهانی، فعالیت دست‌کم ۴۲۲ مرکز بهداشتی اولیه و تیم سیار صحی در ۲۰۲۵ متوقف شده؛ وضعیتی که دست‌رسی حدود سه میلیون و ۳۰۰ هزار تن به خدمات بهداشتی را متأثر می‌کند.
