بمباران تأسیسات نفتی ایران از سوی امریکا و اسرائیل، نگرانیهای گستردهای را در بارهی پیامدهای زیستمحیطی آن نه تنها در ایران، بل در شماری از کشورهای منطقه، از جمله افغانستان، برانگیخته است.
به تازگی ادارهی هواشناسی پاکستان هشدار داده که در صورت انتشار گستردهی آلایندههای ناشی از بمباران تأسیسات نفتی ایران در فضا، مسیر حرکت بادها میتواند سبب انتقال بخشی از این آلودگیها به پاکستان و افغانستان نیز شود.
در همین حال، کارشناسان محیط زیست در افغانستان میگویند که حمله به پالایشگاههای نفتی میتواند مقدار زیادی از ترکیبات سمی هایدروکاربنی، اسیدهای گوگردی، اکسیدهای نایتروجن و حتا فلزات سنگین را به شکل ذرات ریز در هوا منتشر کند؛ ذراتی که در صورت گسترش، میتوانند بر سلامت انسان و محیط زیست اثر بگذارند.
سیدنجیبالله سدید، کارشناس محیط زیست، میگوید که احتمال انتشار آلایندههای ناشی از بمباران تأسیسات نفتی به شماری از کشورهای منطقه وجود دارد.
به گفته او، تصویرهای ماهوارهای نشان میدهد که در روزهای نخست پس از افزایش آلودگی در تهران، جریانهای جوی بیشتر به سمت ترکمنستان حرکت کرده و بخش عمدهای از این آلودگیها به سوی آسیای مرکزی، از جمله ترکمنستان، اوزبیکستان و قزاقستان منتقل شده است. «در روزهای بعد، ممکن است بخشی از این آلودگیها به سمت شمال افغانستان نیز حرکت کرده باشد؛ اما به دلیل کاهش شدید غلظت در مسیر، در سطحی نیست که نگرانی جدی برای مردم افغانستان ایجاد کند. اگر اثری هم وجود داشته باشد، ممکن است ولایتهای شمالی و شمالغربی مانند بادغیس، جوزجان، فاریاب، بلخ و کندز به شکل بسیار محدود تحت تأثیر قرار گیرند؛ اما این میزان قابل تشویش نیست.»
با این حال، سدید نسبت به پیامدهای زیانبار چنین آلودگیهایی بر سلامت انسان و محیط زیست هشدار میدهد. «این آلایندهها میتوانند سبب بروز مشکلات صحی از جمله بیماریهای پوستی و چشمی شوند و همچنان زمینه شکلگیری بارانهای اسیدی را فراهم کنند. باران اسیدی میتواند پوشش گیاهی و درختان را تخریب کرده، خاک و آبهای سطحی را آلوده سازد و در صورت تداوم، بر حیات حیوانات نیز تأثیر بگذارد.»
سدید همچنان بر اهمیت پیشبینیهای هواشناسی تأکید کرده و میگوید بررسی مسیر بادها و جریانهای جوی میتواند به دولتها کمک کند تا حرکت آلودگیها را پیشبینی کرده و در صورت نیاز، برای مناطق در معرض خطر هشدارهای لازم صادر کنند.
در همین حال، سیدشاه گوهرپور، دیگر کارشناس محیط زیست، میگوید که هر گونه انتشار گسترده گازها و ذرات معلق ناشی از بمباران تأسیسات نفتی میتواند تعادل ساختارهای اکولوژیکی و اتموسفری را برهم بزند. «انتشار گازهایی مانند دیاکسید گوگرد و اکسیدهای نایتروجن که معمولاً در اثر سوختن مواد نفتی یا انفجارها وارد هوا میشوند، از عوامل اصلی شکلگیری بارانهای اسیدی هستند. این پدیده میتواند به تخریب خاک، نابودی گیاهان و حتا آسیب به ساختمانها منجر شود.»
با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که فاصله جغرافیایی میان افغانستان و محل حمله در ایران میتواند تا حد زیادی باعث رقیقشدن آلایندهها در مسیر شود. با وجود این، آنها هشدار میدهند که در شرایط خاص جوی، مانند وزش بادهای شدید و پایدار، احتمال انتقال بخشی از این آلودگیها به افغانستان وجود دارد.
اداره ملی حفاظت از محیط زیست تا زمان نشر این گزارش به درخواست سلاموطندار برای اظهارنظر در این زمینه پاسخ نداده است.
