سلاموطندار، بیلیم یورتدن ایش بازاریگه کیریش جریانیده یاشلرنینگ امکانیتلری، معمالری و کوته یاتگن نتیجهلری حقیده انیق تصویر بیرووچی بیر سوراو آرقهلی ۲۰۲۲ دن ۲۰۲۵-ییللرده افغانستان بیلیم یورت بیتیرووچیلرینینگ ایش بیلن شغللنیش وضعیتینی تیکشیرگن.
۲۵ ولایتده دولت و خصوصی بیلیم یورتلرنینگ بیر مینگ ۵۰۹ بیتیرووچیسی اشتراکیده اوتکزیلگن مذکور سوراو نتیجهسیگه کوره، بیتیرووچیلردن ۶۵.۹ فایزی ایشسیز و یالغیز ۳۴.۱ فایزی ایشگه ایگه دیر. بیلیم یورت بیتیرووچیلری، ایش امکانیتلری یوقلیگی، ایش تجربهلری کملیگی، آیلیک آزلیگی و ایش تاپیش اسلوبلرینینگ بیلمسلیکنی، ایش بازاریگه کیریش بوییچه اینگ مهم قیینچیلیکلردن عنوان قیلگنلر.
شوندهی بیرحالده، یاشلردن قطاری رقابت، مهارت و سعیوحرکت آرقهلی ایش بازاریگه کیره آلگنلر؛ گرچند اولرنینگ تجربهسی گه کوره، اوشبو یول بعضا تیکین ایش یا-ده تجربه دورینی اوتکزیش بیلن بیرگه دیر. ۲۰۲۲-ییلده خصوصی بیلیم یورتده همشیرهلیک بولیمینی بیتیرگن آزیتانینگ ایتیشیچه: «مین اوزیم حاضر کسلخانهده ایشلهیمن؛ باشده سیناو بیردیم، سیناویمیز رقابتی شکلگه ایدی. هرچند بیر مدت تیکین هم ایشلهدیم؛ بیراق حاضر مناسب بیر ایشنی تاپیشگه موفق بولدیم.»
اَیریم بیتیرووچلر اوچون ایش بازاریگه کیریش برقرار ایش بیلن تامینلنیشگه آلیب کیلگن بولسهده، لیکن یاشلردن کوپینچهسی اوچون ایش تاپیش یولی اوزون و ناتینچ بولگن. سوراودن قولگه کیلگن معلوماتلر اساسیده، بیتیرووچلردن ۲۰.۲ فایزی آلتیدن بیر ییل، ۵۶ فایزی ایکی دن اوچ ییل و ۲۳.۸ فایزی اوچ ییلدن کوپراق وقتده ایشسیزلیک حالتیگه بولگنلر. بو رقملرگه کوره، ایشسیز بیتیرووچیلرنینگ تورتدن اوچ قسمیدن آرتیغی، ایش تاپیش اوچون اینگ اوزون مدت کوتیب توریشنی تجربه قیلگنلر.
شوندهی بیرحالده، بیتیرووچیلردن قطارینینگ ایتیشلریچه، ایش تجربهسیگه ایگه بولمسلیک، اولر اوچون ایش بازاریگه کیریش بوییچه اینگ مهم توسیق دیر. ۲۰۲۳-ییلده کابل بیلیم یورتی تخنیک بولیمی بیتیرووچیسی مصورنینگ ایتیشیچه: «بیلیم یورتنی بیتیریشدن کیین تیزلیککه ایش تاپیشنی توشینهر ایدیم؛ لیکن قریب ایکی ییل بولگن که ایش اخترهمن. ادارهلردن قطاری ایش تجربهسینی تیلهیدیلر و ایش امکانیتینی تاپیش قولی ایمس.»
بو گزارشگه بیر مینگ ۵۰۹ اشتراک قیلووچی آرهسیدن، یالغیز ۳۴.۵ فایز بیتیرووچی تحصیل قیلگنلری بولیم بیلن تیگیشلی ایشده ایشلماقده؛ شوندهی بیرحالده ۴۴.۳ فایز، ایشلرینینگ تحصیل قیلگنلری بولیم بیلن بیراز ماسلیگینی بیان قیلیب و ۲۱.۲ فایز ایسه تحصیل قیلگنلری بولیم بیلن هیچ ماس بولمهگن ایشلرده، ایش بیلن شغللنگنلرینی ایتگنلر.
۲۰۲۲-ییلده خصوصی بیلیم یورتلردن بیریده تیش بولیمینی بیتیریب و حاضر خصوصی شرکتلردن بیریده ایش بیلن شغللنگن سلسلهنینگ ایتیشیچه: «ایش تاپدیم؛ لیکن تحصیل قیلگنیم بولیمگه تیگیشلی ایمس. شوندهی بیرحالده، ایش تجربهسیگه ایگه بوله آلدیم. کیلهجکده اوقیگنیم بولیمده ایشله آلیشنی امید قیلهمن.»
اوشبو سوراو نتیجهلری مهم بیر سوراونی اورته گه قویهدی که بیلیم یورتلر، بیتیرووچیلرنی ایش بازاریگه کیریشگه چیندن هم تیار قیلهدی می؟
بیلیم یورت استادی ذکیاللهنینگ ایتیشیچه، عملی تعلیم ضعیفلیگی و ایش تجربهسی کملیگی سبب، بیتیرووچیلردن قطاری بیلیم یورتنی بیتیریشدن کیین ایش بازاری نیازلری بیلن ییترلیچه تانیش ایمس. «افغانستان بیلیم یورتلریده کوپراق تئوریگه تاکید دیر. طلبهنینگ یالغیز اوقیشی و یاد قیلیشی کیرهک و اونینگ ساحهسیدهگی عملی ایش آز دیر. طلبهلردن قطاری بیلیم یورتنی بتیریشدن کیین ایش ساحهسی بیلن ییترلیچه تانیش بولمهی و ادارهلردن قطاری هم ایش تجربهسینی ایستهیدیلر.»
مذکور سوراوده جواب بیرگنلردن ۵۹.۷ فایزینینگ ایشانچیگه کوره، اولرنینگ بیلیم یورت تعلیملری ایش بازاریگه کیریش اوچون بیراز فایدهلی بولگن. اوشبو سوراونینگ باشقه بیر بولیمیده ایشگه آلینیش الگوسی هم تیکشیریلگن. معلوماتلر اساسیده، بیتیرووچیلردن ۸۴.۷ فایزی رقابتی سیناولر، ایش تاپیش سایتلری یا-ده ادارهلرگه توغری مراجعت قیلیش آرقهلی ایش بازاریگه کیرگنلر؛ بو موضوع شونی کورستهدی که، رسمی و رقابتی یوللر اینگ مهم ایش بیلن شغللنیش یولی دیر.
۲۰۲۲-ییلده خصوصی بیلیم یورتلردن بیریده طبیات بولیمینی بیتیرگن زینبگه کوره، رسمی شکلده مراجعت قیلیش آرقهلی ایش بازاریگه کیره آلگن. «مین اوزیم توغری کسلخانه گه مراجعت قیلدیم و بیر مدتگچه رایگان ایشلهدیم، کیین میندن عملی سیناو آلدیلر و کامیاب بولدیم.»
شوندهی بیرحالده، اقتصادی مسئلهلر بیلرمانلریدن قطارینینگ اورغولشیچه، فایدهلی مهارتلرنی کوچهیتیرمسدن، یاشلرنینگ ایش بازاریگه کیریشینی قیینلشتیریشی ممکن. بو توغریده اقتصادی مسئلهلر بیلرمانی عبدالظهور مدبرنینگ ایتیشیچه: «استعداد و مهارتلرنی رواجلنتیریش اوچون ضرور شرایط یرهتیلسه، اینیقسه ایش اورگنووچیلیک مسئلهسیگه اعتبار کوچهیسه، تجربه المشتیریش، ایش کوچینینگ صلاحتینی سیزیلرلی درجهده آشیرهدی. صلاحیتلی و بیلیملی ایش کوچی اقتصادیاتنینگ ینهده فایدهلی رواجلنیشیگه حصه قوشه آلهدی.»
اوشبو سوراو گه شرکت قیلگن بیلیم یورت بیتیرووچیلریدن ۴۵.۱ فایزنینگ ایتیشیچه، خلقارا تشکیلاتلر و نادولتی نهادلرده ایشلشنی افضل کورهدیلر، ۲۳.۷ فایز خصوصی بولیم، ۱۸.۶ فایز دولتی ادارهلر و ۱۲.۶ فایز هم شخصی کسبوکارلرنی تنلهگنلر.
ایش بیرووچیلرنینگ لیکن فرقلی قرهشلری بولیب و باشقه هر نرسهگه قرهگنده ایش تجربهسیگه تاکید قیلهدیلر. ایش بیرووچیلردن بیری فرحت صدیقینینگ ایتیشیچه: «تخصصلری بولسه جوده یخشی دیر؛ لیکن نیاز بولگن کیشینی تجربه اساسیده ایشگه آلهمیز؛ مینگه اولویت ایش تجربهسیگه ایگه بولیش دیر.»
مذکور قرهش، بیلیم یورت حجتی بیلن عملی مهارتلر اورتهسیدهگی تفاوت حاضر هم بیتیرووچیلرنینگ ایش بازاریگه کیریشگه توسقینلیک قیلووچی اینگ مهم عامللردن بیری ایکنینی کورستهدی. بیلیم یورت بیتیرووچیلری اوچون ایش بازاریگه کیریشده امکانیتسیزلیک، یالغیز ایش و اقتصادی بیر مسئله ایمس؛ بلکیم یاشلرنینگ اجتماعی وضعیتی و روحی سلامتلیگینی هم تاثیر آستیگه قویهدی. بیلیم یورت بیتیرووچیلریدن ۷۷.۷ فایزنینگ ایتیشیچه، ایشسیزلیک اولرنینگ روحی سلامتلیگیگه جوده کوپ سلبی تاثیر، ۱۸.۴ فایز کوپ سلبی تاثیر، اوچ فایز آز تاثیر و یالغیز ۰.۹ فایز ایسه ایشسیزلیکنینگ هیچ تاثیر قویمهگنینی ایتگنلر.
بیتیرووچیلرنینگ ایشسیز قالیشی روحی عاقبتلریگه توغریسیده روانشناسلردن محمدالله بلوچنینگ ایتیشیچه: «کسللیکلر یا-ده روحی قیینچیلیکلردن کوپینچهسینینگ سببی انه شوو ایشسیزلیک دیر که مذکور کیشی قورقیش، افسردهلیک و غضبلنیشیگه چلینهدی.»
شوندهی بیرحالده، بیلرمانلرنینگ ایشانچیگه کوره، تعلیمی توزیم اصلاح بولیشی، مهارتی تعلیملر کوچهیشی، ایش اورگنووچیلیک فرصتلری یرهتیلیشی و تدبیرکارلیکلر کوچلنیشی، ایش بازاری بیلن بیلیم یورت اورتهسیدهگی بوشلیقنینگ بیر بولیمینی تولدیره آلهدی. خلقارا ایش تشکیلاتی معلوماتی اساسیده، افغانستان ده ۱۵ دن ۲۴ یاش آرهسیده ایشسیزلیک میزانی ۲۰۲۲-ییلده ۱۷.۵۴ فایز و ۲۰۲۵-ییلده ۱۶.۷۸ فایزگه ییتیشگن.
ایش بیلرمانلر، یاشلر اوچون امکانیت یرهتیلیشی اهمیتیگه تاکیدلب و ایتیشلریچه، بو قشرنینگ اقتصادی تیزیمگه قوشیلیشی افغانستان اقتصادی آشیشیده مهم و ایجابی رول اوینهیدی. بو توغریده اقتصادی مسئلهلر بیلرمانی امیدالله قاسمزینینگ ایتیشیچه: «فعال کوچ هر بیر مملکت اقتصادی تولیدقیلووچیسی دیر؛ چونکه تولیدقیلووچی ثروت دیر و هم توارنینگ صرف قیلووچیسی. انه شوو سبب، مملکتده هر قنچه متخصص و فعال کوچ بولسه، مملکت اقتصادی ترقیاتیده فایدهلی اورینگه ایگه دیر.»
افغانستان سونگی ییللرده سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کینگ کولملی اوزگریشلر بیلن روپهره بولگن؛ اوشبو اوزگریشلر ایش بازاری و ایش فرصتلری اینیقسه عالی اوقووگه ایگه بولگن یاشلر اوچون مستقیم تاثیر قویگن. ایش امکانیتلری کمهیگنی، اقتصادی بولیملرده فعالیتلر چیکلنیشی، چیکلنگن ایش فرصتلریگه قول تاپیش اوچون رقابت کوپهیشی، بیلیم یورت بیتیرووچیلری روپهره بولگن اینگ مهم قیینچیلیکلردن دیر.
ایش بیلرمانلرنینگ ایشانچیگه کوره، اوقوو دستوری قیته کوریب چیقیلیشی، ایش اورگنووچی برنامهسی کوچهیشی، بیلیم یورتلرده ایش بوییچه رهنمالیک مرکزلری آچیلیشی، خارجی تیللر و دیجیتال مهارتلری اورگهتیلیشی، تدبیکارلیکنی قوللب-قوتلش و ایش بازارینی منظم کوزهتیش توزیمینی یرهتیش، بیلیم یورت بیتیرووچیلرنینگ ایش بیلن شغللنیش وصعیتینی یخشیلش اوچون بو تدقیقات ایلگری سورگن تکلیفلر جملهسیدن دیر؛ شونینگدیک سلاموطندار تدقیقاتی هم بو تکلیفلرگه تاکیدلهگن.
