سواد رسانهای به افراد کمک میکند تا پیش از باورکردن یا بازنشر یک خبر، منبع و درستی آن را بررسی کنند؛ مهارتی که با گسترش استفاده از شبکههای اجتماعی، اهمیت بیشتری کرده است. شماری از شهروندان، میگویند که گاهی بر اساس خبرهایی تصمیم گرفته اند که بعداً نادرستی آن روشن شده است.
تهمینه، باشندهی کابل، میگوید که پیش از این، بر اساس برخی خبرهای نشرشده در رسانهها تصمیم میگرفت؛ اما بعداً مشخص میشد که آن خبرها نادرست بوده است. او میافزاید: «گاهی خبری را در تلویزیون یا وبسایتها میبینم و بعداً متوجه میشوم که نادرست بوده است. به همین دلیل، حالا پیش از باورکردن خبر، منبع آن را بررسی میکنم و میبینم که رسانههای معتبر نیز آن را نشر کرده یا نه.»
سمیعالله، دیگر باشندهی کابل، میگوید که یک بار خبری را در بارهی دوستش در شبکههای اجتماعی خوانده بود که بعدا نادرستی آن آشکار شد. «یکبار خبری را از دوستم شنیدم که بعداً نادرستی آن مشخص شد. از آن زمان، پیش از باورکردن خبر و تصمیمگیری، صحت آن را از منابع معتبر بررسی میکنم.»
شماری از استادان دانشکدهی ژورنالیزم و ارتباطات کابل، میگویند که بازنشر اطلاعات تأییدنشده در رسانهها و شبکههای اجتماعی میتواند برداشتها و تصمیمهای روزمرهی مردم را تحت تأیر قرار دهد.
عزیزاحمد فانوس، استاد دانشگاه، میگوید: «مردم باید بیاموزند که محتوای رسانهها را تحلیل کنند و هدفها و منافع پشت نشر خبرها را بشناسند. سواد رسانهای باید در نصاب درسی مکاتب و دانشگاهها گنجانیده شود تا مردم بتوانند با آگاهی بیشتر، اطلاعاتی را که دریافت میکنند ارزیابی کنند.»
شریفالله ویاند، دیگر استاد دانشگاه، میگوید: «نخست منبع خبر را بررسی کند، آن را با منابع معتبر دیگر مقایسه کند و تاریخ نشر آن را ببیند؛ عنوانهای هیجانانگیز را معیار صحت نداند و در صورت اطمیناننداشتن از درستی خبر، از بازنشر آن خودداری کند.»
صبغت سپهر، خبرنگار، میگوید که بررسی منابع، اسناد و شواهد پیش از نشر برای جلوگیری از گسترش اطلاعات نادرست و حفظ اعتبار رسانهها ضروری است. «برای جلوگیری از نشر خبرهای نادرست، منابع، اسناد و شواهد باید بهدقت بررسی شود خبرنگار باید تمام زوایای قضیه را بررسی کند و پیش از نشر خبر، دقت را بر سرعت ترجیح دهد.»
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، بر اهمیت فراگیری مهارتهای سواد رسانهای و اطلاعاتی در عصر گسترش هوش مصنوعی و پلتفرمهای دیجیتالی تأکید کرده و میگوید که تنها ۴۳ درصد کشورها، سواد رسانهای و اطلاعاتی را در نصاب آموزشی خود گنجانده است.
هفتهی جهانی سواد رسانهای و اطلاعاتی هر سال از ۲۴ تا ۳۱ اکتوبر برگزار میشود و هدف آن افزایش آگاهی دربارهی ارزیابی اطلاعات و استفادهی مسئولانه از رسانهها است.






