در شرایطی که فرصتهای کاری و آموزشی برای بسیاری از زنان در افغانستان محدود شده، اینترنت به یکی از مهمترین ابزارهای زندگی روزمرهی آنها تبدیل شده است. نتیجهی گفتوگوی سلاموطندار با ۲۵ زن در غزنی، کاپیسا، بغلان، لغمان، پنجشیر، پروان و کابل، نشان میدهد که این زنان از اینترنت به هدف آموزش، برقراری ارتباط و دسترسی به اطلاعات، استفاده میکنند.
از میان ۲۵ زن گفتوگوشده، هفت تن میگویند که در پرداخت هزینهی اینترنت با چالشی روبهرو نیستند؛ اما ۱۸ تن دیگر میگویند که با دشواری میتوانند این هزینه را بپردازند. بر بنیاد این بررسی، هزینهی ماهانهی اینترنت برای این زنان میان ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ افغانی است؛ هزینهای که در تمامی موارد توسط سرپرستان خانواده پرداخت میشود. پدر، برادر و در برخی موارد شوهر، مسئول تأمین این هزینهها اند.
شماری از این زنان، به دلیل استفادهی بیشتر از اینترنت مورد بازپرس خانواده قرار میگیرند و برخی هم محدودیتی از سوی خانواده ندارند. زنان گفتوگوشده، میگویند که استفاده از اینترنت در زندگی آنان افزایش یافته است. دسترسی به منابع آموزشی، حفظ ارتباط با دیگران و دریافت اطلاعات، از جمله نیازهایی اند که وابستگی آنان به اینترنت را بیشتر کرده است.
مروه نوری ۱۷ساله، باشندهی کابل که هزینهی اینترنتش را پدرش میپردازد، میگوید که از اینترنت برای آموزش استفاده میکند. او، میافزاید که دوست دارد خودش بتواند هزینهی اینترنتش را بپردازد؛ اما توان پرداخت آن را ندارد. «درس آنلاین میخوانم و از طریق اینترنت با دوستانم هم ارتباط برقرار میکنم. هزینهی اینترنتم را پدرم میپردازد و به همین دلیل، در استفاده از اینترنت با محدودیتها و مشکلات بسیاری روبهرو هستم.»
منیژهی ۱۷ساله، باشندهی غزنی، دختر دیگری است که خانوادهاش هزینهی اینترنتش را پرداخت میکند. او، میگوید که در افغانستان بهای اینترنت بالا است و به سرعت تمام میشود. «از اینترنت برای درس آنلاین استفاده میکنم و هم برای دریافت خبرها و اطلاعات. وقتی خانواده هزینهی اینترنت را میدهند، محدودیت تعیین میکنند و حتا گاهی قهر میشوند. پول اینترنت در افغانستان زیاد است و زود تمام میشود.»
شماری دیگر از زنان گفتوگوشده در این گزارش، میگویند که برای ادامهی آموزش و کسبوکارهای آنلاین، از اینترنت استفاده میکنند. زینب ۱۸ساله از کابل، در این باره میگوید: «هزینهی اینترنت را خواهرم پرداخت میکند، محدودیتی ندارم؛ اما مادرم نظارت میکند و میگوید کمتر از اینترنت استفاده کن؛ چون درس آنلاین میخوانم، از دیگر اعضای خانواده بیشتر از اینترنت استفاده میکنم.»
حسنای ۲۵ساله از لغمان، نیز در این باره میگوید: «استفادهی بیشتر من از اینترنت مربوط به کار و تدریس است؛ چون بیشتر کارهایم از طریق اینترنت انجام میشود. مصرف اینترنتم زیاد است و گاهی خانواده از استفادهی اینترنت من شکایت میکنند.»
مریم ۱۹ساله، باشندهی پروان، میگوید: «از اینترنت برای آموختن و حفظ قرآنکریم استفاده میکنم و هزینهی اینترنتم را پدرم میپردازد. من بیشتر از واتسپ استفاده میکنم؛ اما مردان خانواده برای سرگرمی از اینترنت استفاده میکنند.»
رخسار ۲۰ساله، باشندهی کابل، نیز در این باره میگوید: «به خاطر تدریس استفاده میکنم و هزینهی اینترنتم را خودم پرداخت میکنم؛ چون بیشتر اوقات مصروف تدریس هستم، مصرف اینترنت من نسبت به مردان خانواده بیشتر است.»
فعالان حقوق زن، استفاده از اینترنت توسط زنان را ضروری میدانند و تأکید میکنند که به دلیل محدودیتهای موجود در تحصیل و کار، اینترنت میتواند تأثیرهای مثبت قابل توجهی بر زندگی زنان داشته باشد. آنها، از حکومت میخواهند که هزینههای اینترنت برای زنان کاهش یابد و دسترسی به این ابزار تسهیل شود.
سوریا یوسفی، فعال حقوق زن، استفاده از درسهای آنلاین و کارهای دیجیتال را برای زنان سودمند میداند و میگوید: «باید برای تمام زنان سواد دیجیتال فراهم شود و دسترسی به اینترنت در همه نقاط کشور ممکن و قابل دسترس باشد. امروزه دسترسی زنان به کار و تحصیل محدود است و درس و کار آنلاین برای زنان مفید است. در کابل و شهرهای بزرگ، زنان از اینترنت استفاده میکنند؛ اما در قریهها زنان به اینترنت دسترسی ندارند. ما از نهادها میخواهیم که زمینهی دسترسی به اینترنت را در قریهها هم فراهم کنند و هزینههای اینترنت را کاهش دهند.»
کارشناسان حوزهی تکنولوژی، به این باور اند که برای کاهش بهای اینترنت و فراهمسازی دسترسی یکسان در سراسر کشور، حکومت باید زیرساختهای مخابراتی را گسترش دهد و شبکهی فایبر نوری را در تمامی مناطق توسعه دهد. قریب آرین، کارشناس حوزهی تکنولوژی، میگوید: «اینترنت در افغانستان قیمت است؛ چون منبع اینترنت در خود افغانستان نیست. باید کوشش شود تا قیمت اینترنت کاهش پیدا کند؛ چون در قیمتبودن اینترنت قشر آسیبپذیر جامعه مثل زنان، بیشتر آسیب میبینند.»
در همین حال، مسئولان در وزارت مخابرات و تکنالوژی معلوماتی، میگویند که تلاش دارند خدمات اینترنتی یکسان و باکیفیت را در سراسر افغانستان فراهم کنند. به گفتهی آنان، در چهار سال گذشته نزدیک به هفت میلیون مشترک جدید به شبکههای اینترنتی افزوده شده است. عنایتالله الکوزی، سخنگوی وزارت مخابرات و تکنالوژی معلوماتی، در این باره میگوید: «وزارت مخابرات در این چهار سال تلاش کرده که خدمات اینترنتی را در سراسر افغانستان ارائه کند و اکنون تقریباً هفت میلیون مشترک در شبکههای اینترنت اضافه شده و اکنون ۲۹ میلیون مشترک دارد که به طور فعال از خدمات اینترنتی و خدمات مکالمات استفاده میکنند.»
اینترنت برای زنان در افغانستان نه تنها ابزار آموزشی و کاری، بل نیاز روزمره و ضروری برای حضور اجتماعی، دسترسی به اطلاعات و آموزش آنلاین است. وابستگی به خانواده در پرداخت هزینه، مصرف آنان را محدود و مدیریتشده میکند؛ اما زنان تلاش دارند با برنامهریزی و فعالیتهای آنلاین از این محدودیتها عبور کنند.
