بیماریهای دامی در کاپیسا این روزها به نگرانی جدی گاوداران تبدیل شده است؛ به گفتهی دامداران، نه تنها سلامت گاوهای شیری را تهدید میکند، بل بر تولید شیر، درآمد خانوادهها و معیشت صدها خانواده نیز تأثیر مستقیم گذاشته است. آنان، میگویند که در ماههای پسین ابتلا به بیماریهای مختلف میان گاوهای شیری افزایش یافته و کمبود خدمات بهداشت حیوانی، دشواریهای آنان را دوبرابر کرده است.
مسئولان ریاست زراعت، آبیاری و مالداری کاپیسا، میگویند که با ایجاد نزدیک به ۶۰ کلینیک صحت حیوانی و اجرای برنامههای پیشگیرانه، تلاشها برای مهار بیماریها و پشتیبانی از دامداران ادامه دارد.
شماری از گاوداران، میگویند که نبود کلینیکهای حیوانی در نزدیکی روستاها، کمبود دامپزشکان و هزینهی بلند درمان، رسیدگی به موقع به حیوانات را دشوار کرده است. به گفتهی آنان، شیوع بیماریهایی مانند تب، التهاب پستان، مشکل هضم، درد پا و بیاشتهایی میان گاوهای شیری سبب ضعیفشدن حیوان و کاهش میزان شیردهی شده است.
عبدالمتین، یکی از گاوداران در کاپیسا، میگوید که نبود واکسیناسیون به موقع و مراقبت مناسب، عامل اصلی شیوع بیماری در گاوهای شیری است. «چون واکسین به موقع دریافت نمیکند، تغذیه و مراقبت سالم نمیشود و این باعث میشود که گاوهای شیری مریض شود. این بیماری در تولید شیر تأثیر منفی دارد. بعضی خانوادههای کمدرآمد، اقتصاد شان به همین لبنیات وابسته است و نفقهی خانوادهی شان را از این راه به دست میآورند، شیوع این بیماری تأثیر منفی بر خانوادههای کمدرآمد میداشته باشد و به ما برای پیشگیری از این بیماریها آگاهی لازم داده نشده است.»
حکمتالله، دیگر گاودار در ولسوالی نجراب، از کمبود واکسین و نبود خدمات درمانی مناسب شکایت دارد. «گاوهای شیری را بیشتر مرض طبق میگیرد. این مرض ساری است، هر وقت بیاید تمام قریه را میگیرد. بعضی وقتها واکسین میباشد؛ اما خیلی کمیافت است. این جا کلینیک وترنری نیست، کلینیک صحیای نیست که واکسین کند. زیاد گاوهای شیری را هضم معدهی شان خراب میشود و پستاندرد میشوند و پستان شان میپندد.»
برخی دامداران، به دلیل نبود مرکزهای درمانی در روستاها برای درمان دامها از رفتوآمدهای طولانی شکایت دارند. عبدالرحمان، باشندهی ولسوالی نجراب، از مسئولان میخواهد که زمینهی دسترسی آسانتر به خدمات درمانی دامها را فراهم کنند. «وقتی گاو مریض میشود، به بازار ولسوالی میرویم؛ چون در قریه و نزدیکی آن کلینیک حیوانی وجود ندارد. خواست ما این است که در داخل قریه یا نزدیک آن، کلینیک ایجاد کنند تا مشکل مردم حل شود و همچنین برای مردم برنامههای آموزشی برگزار کنند.»
در همین حال، دامپزشکان، میگویند که شایعترین بیماریهای دامی، بیماریهای باکتریایی و انگلی مانند اناپلازما، تیلاریا و بابیزیا، میان گاوهای شیری در بسیاری مناطق کشور از جمله کاپیسا، بیشتر مشاهده میشود.
عبدالحبیب، دامپزشک، بازار مشترک دامها را از عاملهای اصلی انتقال بیماریها میداند و تأکید میکند که رعایت واکسیناسیون و اقدامهای پیشگیرانه میتواند از گسترش بیماریها پیشگیری کند. «بیماری FMB در کاپیسا بسیار رایج است و دلیل عمدهی انتقال و گسترش آن، بازارهای مشترک است. دامداران باید به دامهای خود توجه بیشتری داشته باشند، واکسین را تطبیق کنند و با مرکزهای درمانی در ارتباط باشند. من به دامداران توصیه میکنم هر زمانی که حیوانی را خریداری میکنند، هرچه زودتر واکسین کنند. دوم، محل نگهداری آن باید پاککاری، دواپاشی و هر ماه ضدعفونی شود. همچنین دروازهی طویله باید با جالی پوشانده شود؛ زیرا حشرهها از عاملهای اصلی انتقال بیماریها است.»
از سوی دیگر، مسئولان در ریاست زراعت، آبیاری و مالداری کاپیسا، میگویند که برای پیشگیری از گسترش بیماریهای دامی برنامههای مختلفی را روی دست گرفته اند. عبدالجلیل رحمانی، آمر خدمات مالداری و صحت حیوانی ریاست زراعت کاپیسا، میگوید که با ایجاد دهها مرکز خدمات حیوانی، ریاست تلاش کرده دسترسی مردم به خدمات صحی را افزایش دهد.
او، میافزاید: «چالشها قابل مهار اند؛ زیرا نزدیک به ۶۰ باب کلینیک صحت حیوانی در قریهها و ولسوالیها در خدمت مردم هستند. ما برنامههایی برای تطبیق واکسین هر بیماری، پیش از گسترش آن داریم و در بارهی بیماریهای ساری در هر فصل سال توسط مدیران دامداری و کارمندان مسلکی در ولسوالیها و مرکزهای درمانی و عین شکل مراعات حفظالصحه و رهنمایی تغذیهی مناسب و ذخیرهی غذای سالم در هر فصل سال، آگاهیدهی داریم.»
با این که مسئولان از وجود برنامههای پیشگیرانه و مرکزهای درمانی برای دامها سخن میگویند، بسیاری از دامداران همچنان به این باور اند که دسترسی به خدمات درمانی در جاهای دوردست کافی نیست. آنان، از مسئولان میخواهند که در زمینهی ایجاد مرکزهای درمانی، تأمین دارو، واکسین و پیشگیری از گسترش بیماریهای دامی و برنامههای آگاهیدهی توجه جدیتری داشته باشند؛ زیرا برای بسیاری از خانوادههای کاپیسا، دامداری تنها منبع درآمد و تأمین معیشت است.
