یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۳۲ زن ۱۵ تا ۳۰ساله در ۱۵ ولایت افغانستان، نشان میدهد که ۲۰ تن آنها برای رهایی از فشارهای خانوادگی و اجتماعی نام خود را پنهان میکنند. در بسیاری از خانوادهها، ذکر نام زن بیرون از خانه «ننگ» یا «بیحرمتی» تلقی میشود و به همین دلیل، در مواردی چون کارتهای عروسی، خرید، شبکههای اجتماعی و مراسمها، از نام مردان استفاده میشود.
با این حال، همهی گفتوگوشوندگان پنهانکردن نام را نمیپذیرند و آن را بخشی از هویت خود میدانند؛ اما ساختارهای اجتماعی آنان را به این کار وا داشته است. فاطمه، باشندهی بدخشان، در این باره میگوید: «خودم دوست دارم به نام خودم باشد؛ اما خانواده میگویند در بعضی جاها بهتر است تخلص یا نام مرد خانواده بیاید تا حرف مردم کمتر شود؛ چون مردم فکر میکنند ذکر نام زن در جمع باعث بدگمانی یا حرفسازی میشود، برای همین ازش فرار میکنند.»
عزیزه، باشندهی فاریاب، نیز در این باره میگوید: «گاهی مسائلی پیش آمده که به خاطر خرید در بل نام خودم را گفتیم یا مثلاً به جای ذکر نام خودم، ترجیح دادهام از نام برادرم، پدرم یا تخلصم استفاده بکنم. خانوادهام بیشتر خواستار این است که به جای نام طبقهی اناث، نام طبقهی ذکور ذکر شود، بهتر خواهد بود. خیلی دوست دارم با نام خودم یاد شوم.»
ذاکره، باشندهی فاریاب، میگوید که علاقه دارد در اجتماع به نام خودش شناخته شود. «وقتی که در جمع باشم یا قرار بگیرم، کسی که با نامم صدایم بزند، کامل راحت هستم. وقتی که میخواهم در اجتماع جایگاهی از خود بسازم، نمیخواهم به خاطر نام پدر و برادرم مطرح شود، میخواهم نام خودم باشد.»
برخی از این زنان، میگویند که در هنگام استفاده از نام خود شان برای خریداری وسایل با سرزنش اعضای خانواده روبهرو شده و در نتیجه ناگزیر شده اند تا وسایل را به نام مردان خانواده خریداری کنند.
نصیبه، باشندهی کاپیسا، در این باره میگوید: «مواردی مثل خرید طلا یا وسایل مهم ضرورت بوده که نام خریدار ذکر شود. من ترجیح دادم نام خودم ذکر شود؛ اما در بعضی موارد به خاطر فشار اجتماعی یا نظر خانواده، پدر یا برادر، مجبور به نام مستعار یا بهکاربردن نام آنها شدهام. مثلاً در بل خرید یخچال.»
رونا، باشندهی کندز، نیز در این باره میگوید: «روبهرو شدیم در زیاد چیزها ظرف خریدن طلا خریدن و دیگر چیزهای زیادی بوده؛ بعضی جاها نام خود را دادم. وقتی خانوادهام دیدند، سرزنش کردند، چرا دادی، دیگر به نام پدر و برادرم بل گرفتم.»
در مقابل ۱۳ تن از گفتوگوشوندگان در این گزارش، میگویند که از نام خود در فضای بیرون از خانواده استفاده کرده و با وجود سرزنش از سوی اعضای خانواده، اما با آن مبارزه کرده اند. به باور این ۱۳ زن، استفاده از نام زنان سبب افزایش جایگاه اجتماعی شان میشود.
زینب، باشندهی بادغیس، در این باره میگوید: «به نظر من ذکر نام زن باعث کمارزششدن او نمیشود؛ برعکس، نامداشتن و شناختهشدن میتواند نشاندهندهی هویت و احترام باشد. کمارزشی از فکر نادرست میآید، نام حق طبیعی هر انسان است.»
صفیه، باشندهی کندز، نیز در این باره میگوید: «نامبردن باعث کمارزششدن نمیشود؛ ولی خانوادهها عیب و ننگ فکر میکنند که کسی بفهمد نام زنهای خانوادهی شان را.»
عالمان دین، نیز با اشاره به ذکر نام همسران پیامبر اکرم (ص) در متنهای تاریخی، تأکید میکنند که نامبردن از زنان از نگاه دینی مشکل ندارد؛ زیرا زنان در اسلام حق مالکیت دارند و میتوانند مالکیت خود را به نام خود ثبت کنند.
علی عطایی، عالم دین، در این باره میگوید: «ذکر نام خانمها از منظر آموزههای اسلامی و دینی هیچ اشکالی ندارد. شما میدانید که اسمهای زوجهای حضرت پیامبر اسلام؛ حضرت خدیجه و عایشه در متنهای تاریخی ذکر شده است. همین گونه، نام دختر بزرگوار شان حضرت فاطمهی زهرا؛ اما در جوامع امروزی به ویژه جامعهی سنتی ما، منع اسم زنان در موردهایی، ریشه در مسائل سنتی دارد؛ در حالی که از نظر آموزههای اسلامی هیچ اشکالی ندارد. زنان حق مالکیت دارند که میتوانند مالک چیزی باشند و اجناس به اسم شان باشد.»
جامعهشناسان، نیز باورمند اند که پنهانکردن هویت زنان و ضمیمهکردن آنان به مردان خانواده، زمینهی حقتلفی و خشونت در برابر زنان را بیشتر میکند. ضیا نیکزاد، جامعهشناس، در این باره میگوید: «در جامعهی مردسالار، زنان هویت مستقل از خود ندارند و ضمیمه میشوند به مردان خانواده. این زمینه را برای خشونت بیشتر در برابر زنان ایجاد میکند. در افغانستان زنان را ناموس تعریف میکنند و نمیخواهند جز خود شان دیگران زنی را بشناسد. وقتی خانم حق بردن نام خود را نداشته باشد، نمیتواند به حق و آرزوی خود برسد، مستقیم باعث راندن خانم میشود.»
روانشناسان، نیز از پیامدهای روانی استفادهی پنهانکردن هویت و نام شخصی زنان هشدار میدهند و میگویند که این وضعیت به کاهش عزت نفس زنان در جامعه میانجامد. احمدالله بلوچ، روانشناس، در این باره میگوید: «اگر چنین حالت رخ میدهد، دختران از لحاظ روانی ناامیدی پیدا میکنند، هویت و اختلال هویت جنسیتی رخ میدهد و او فکر میکند که یک پسر باشم، به خواستها و آرزوهای سالمم برسم. اضطراب، بیارزشی و کاهش عزت نفس را سبب میشود.»
با این همه، سیفالاسلام خیبر، سخنگوی وزارت امربهمعروف و نهیازمنکر امارت اسلامی، به سلاموطندار میگوید که این وزارتخانه هیچ ممنوعیتی در این زمینه و نیز ارتباطی با این موضوع ندارد.
گفتنی است که ی نام زنان در افغانستان یک هنجار سنتی و فرهنگی ریشهدار است که بر بنیاد آن، در برخی مواقع بردن نام زنان در مکانهای عمومی، کارتهای دعوت، مدرکهای رسمی و حتا مراسم تدفین شرمآور تلقی میشود. این پدیده هویت زن را پنهان کرده و او را با عنوانهای «مادرِ»، «خواهرِ» یا «زنِ» شخصی دیگر [مرد] خطاب میکنند.
