همزمان با ۲۱ سپتمبر، روز جهانی صلح، ۳۰ جوان از ۱۴ ولایت افغانستان با تعریف جدیدی از صلح، آن را فراتر از توقف جنگ میدانند و بر تأمین عدالت اجتماعی، فرصتهای شغلی و حقوق آموزشی، تأکید میکنند. نتیجهی گفتوگوی سلاموطندار با این جوانان، نشان میدهد که آنان صلح را در شرایط کنونی ناتکمیل میدانند.
سلاموطندار برای بررسی وضعیت زنان شاغل در محیط کار، گزارشی را از گفتوگو با ۲۴ زن در ولایتهای مختلف افغانستان تهیه کرده است. از میان این زنان، ۱۶ تن گفته که به دلیل نابرابری زبان و جنسیت، مورد تبعیض قرار گرفته؛ در حالی که هشت زن تجربهی تبعیض را در محیط کاری شان نداشته اند.
سلاموطندار در این گزارش با ۲۱ جوان هنرمند شامل ۱۰ نویسنده، پنج شاعر و شش نقاش و گرافیککار گفتوگو کرده است. یافتهها، نشان میدهد که بیشتر این جوانان در آثار شان به موضوعهای اجتماعی، آموزشی و فرهنگی پرداخته اند و باور دارند که هنر میتواند صدای رسای مردمی باشد که در سکوت و تاریکی فراموش شده اند. یعقوب ۲۵ساله از بامیان، جوانی که برای بیان احساساتش پا فراتر از رنگ و قلم گذاشته، میگوید که با استفاده از هنر گرافیکی و طراحیهای دیجیتال قصد دارد دردها و مشکلات اجتماعی موجود را بیان کند.
سلاموطندار برای بررسی عاملهای خودکشی و راهکارهای پیشگیری از افزایش آن در میان زنان، این گزارش را تهیه کرده است. در این راستا با هفت خانوادهای گفتوگو شده است که تجربهی خودکشی یکی از اعضای زن خانواده را داشته اند. یافتههای این گزارش، نشان میدهد که ازدواج اجباری، بستهشدن مکتبها، ناداری و فشارهای خانوادگی، دختران را به مرز ناامیدی کشانده و سبب شده است که آنان به زندگی شان نقطهی پایان بگذارند.
فوتسال، ورزشی سریع و پُرهیجان است که در فضای کوچکتر از فوتبال و با شمار بازیکنان کمتر برگزار میشود. این بازی با تأکید بر مهارت فردی، سرعت و همآهنگی تیمی، به یکی از محبوبترین رشتههای ورزشی داخل سالن به ویژه در میان جوانان، تبدیل شده است.
بیشتر جوانان (۶۴.۲ درصد) شوخیهای کلامی مانند لطیفه و طنز را ترجیح میدهند و ۱۵.۷ درصد به شوخیهای فیزیکی گرایش دارند. از منظر جنسیتی، ۷۲.۲ درصد مردان و ۵۸.۷ درصد زنان شوخی کلامی را انتخاب کرده اند. شوخی فیزیکی در میان زنان (۱۲.۴ درصد) اندکی بیشتر از مردان (۱۱.۳ درصد) گزارش شده است.
سلاموطندار برای روشنشدن این موضوع با ۳۴ زن در ۱۲ ولایت کشور که حدود ۲ تا ۱۸ سال از ازدواج شان میگذرد و صاحب فرزند نشده اند، گفتوگو کرده است. یافتهها نشان میدهد که بیشتر این زنان (۲۸ تن) نه تنها از درمان منظم محروم بوده، بل از پشتیبانی خانوادهی شوهر هم بیبهره مانده اند.
هوش مصنوعی به گونهای چشمگیری در حال گسترش است؛ اما برخی از جوانان آن را ابزاری برای افزایش خلاقیت و تفکر انتقادی میدانند. شماری دیگر نگران کاهش استعدادها و وابستگی بیش از اندازه به این فنآوری هستند؛ موضوعی که کارشناسان آن را به «روانپریشی هوش مصنوعی» تشبیه کرده اند.
شوخطبعی به تواناییای گفته میشود که فرد برای پاسخدادن به موقعیتهای خندهآور و طنزآمیز از خود بروز میدهد و بیشتر با هدف سرگرمی، بهبود روابط اجتماعی یا کاهش استرس انجام میشود؛ به همین منظور، سلاموطندار نظرسنجیای را در ۲۲ ولایت افغانستان انجام داده که هدف آن بررسی میزان شوخطبعی و شادی در میان جوانان بوده است.
یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۷۱ زن در ۱۶ ولایت نشان میدهد که بیش از نیمی از این زنان محدودیتهای خانوادگی و اجتماعی را از دلیلهای اصلی احساس تنهایی، کاهش اعتمادبهنفس و انزوا در زندگی روزمرهی خود عنوان کرده اند. بر بنیاد یافتهها، ۴۱ زن محدودیتهای تحمیلی و شرایط اقتصادی و اجتماعی دشوار را عامل تشدید حس تنهایی دانسته اند. احساس تنهایی در حالی در میان این زنان سایه افکنده که بیشتر آنان دارای شغل و درآمد نیز هستند. نداشتن حمایتهای خانوادگی و سرکوب خواستهها، تنها عامل احساس تنهایی زنان نیست.
با ورود به پنجمین سال بازماندن دختران از آموزش، این دستهای از جامعه، با انزوا و ناامیدی عمیقتری دستوگریبان اند. پس از رویکارآمدن امارت اسلامی در تابستان ۱۴۰۰، درهای مکتبها به روی دختران بالاتر از صنف ششم بسته شد و با گذشت بیش از ۱۴۶۰ روز این محرومیت ادامه یافته است؛ محرومیتی به گفتهی شماری از دانشآموزان دختر، به سلامت روانی آنها آسیب زده و سبب انزوای شان شده است.
در پنج دههی گذشته، افغانستان صحنهی تحولات سیاسی عمیق و پرهزینهای بوده است؛ از نظام سلطنتی ظاهرشاه تا جمهوریخواهی، حکومتهای کمونیستی، مجاهدین، جمهوری و اکنون امارت اسلامی. اما در این میان، قشری که همواره در قلب تحولات بوده و در عین حال بیشترین آسیب را دیده، جوانان افغانستان اند.
در شهر جلالآباد، مرکز ننگرهار و ولسوالیهای اطراف آن، بیشتر وقتها مشاعرههای فرهنگی برگزار میشود که در آن شمار بسیاری از شاعران و نویسندگان جوان شرکت میکنند. این برنامهها، برای شاعران جوان فرصتی شمرده میشود تا ذوق و استعداد خود را نشان دهند و در عین حال، سخنانی را که بیان آنها به زبان ساده برای شان دشوار است، در قالب شعر به دیگران منتقل کنند.
با چهارسالگی تحولات سیاسی در کشور و تأثیر آن بر وضعیت زنان، سلاموطندار سلسله گفتوگوهایی را با کارشناسان برای بررسی نقش حکومتها بر وضعیت زنان در ۵۰ سال پسین، انجام داده است. برآیند این گفتوگوها نشان میدهد که شرایط زندگی زنان در ۵۰ سال پسین همواره ناپایدار بوده است.
بر اساس یافتههای این نظرسنحی، در شهرها، ۶۴.۹ درصد پاسخدهندگان گفته اند که به هر دو نوع خدمات بهداشتی (خصوصی و دولتی) دسترسی دارند؛ در حالی که این رقم در روستاها ۵۳.۲ درصد است. خدمات دولتی (رایگان) در روستاها با ۳۱.۹ درصد، اهمیت بیشتری دارد؛ در حالی که در شهرها تنها ۱۱.۴ درصد از مردم به آن مراجعه دارند.
بر بنیاد ارزیابی یافتههای این گزارش، میانگین دسترسی به خدمات بهداشتی در میان روستانشینان ۳۴.۴۸ درصد و در میان شهرنشینان ۴۲.۱۶ درصد است. این، نشاندهندهی سطح پایین دسترسی عمومی به خدمات بهداشتی در کشور است؛ با این تفاوت که روستانشینان نه تنها از سطح دسترسی کمتری برخوردار اند، بل به دلیل کمبود امکانات، فاصلههای جغرافیایی و ضعف زیرساختها، از نظر کیفیت خدمات نیز بیشتر آسیب میبینند. این نابرابری در دسترسی و کیفیت، میتواند منجر به تشدید مشکلات بهداشتی در مناطق روستایی و افزایش شکاف سلامت میان شهر و روستا شود.
