بیشتر جوانان (۶۴.۲ درصد) شوخیهای کلامی مانند لطیفه و طنز را ترجیح میدهند و ۱۵.۷ درصد به شوخیهای فیزیکی گرایش دارند. از منظر جنسیتی، ۷۲.۲ درصد مردان و ۵۸.۷ درصد زنان شوخی کلامی را انتخاب کرده اند. شوخی فیزیکی در میان زنان (۱۲.۴ درصد) اندکی بیشتر از مردان (۱۱.۳ درصد) گزارش شده است.
سلاموطندار برای روشنشدن این موضوع با ۳۴ زن در ۱۲ ولایت کشور که حدود ۲ تا ۱۸ سال از ازدواج شان میگذرد و صاحب فرزند نشده اند، گفتوگو کرده است. یافتهها نشان میدهد که بیشتر این زنان (۲۸ تن) نه تنها از درمان منظم محروم بوده، بل از پشتیبانی خانوادهی شوهر هم بیبهره مانده اند.
هوش مصنوعی به گونهای چشمگیری در حال گسترش است؛ اما برخی از جوانان آن را ابزاری برای افزایش خلاقیت و تفکر انتقادی میدانند. شماری دیگر نگران کاهش استعدادها و وابستگی بیش از اندازه به این فنآوری هستند؛ موضوعی که کارشناسان آن را به «روانپریشی هوش مصنوعی» تشبیه کرده اند.
شوخطبعی به تواناییای گفته میشود که فرد برای پاسخدادن به موقعیتهای خندهآور و طنزآمیز از خود بروز میدهد و بیشتر با هدف سرگرمی، بهبود روابط اجتماعی یا کاهش استرس انجام میشود؛ به همین منظور، سلاموطندار نظرسنجیای را در ۲۲ ولایت افغانستان انجام داده که هدف آن بررسی میزان شوخطبعی و شادی در میان جوانان بوده است.
یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۷۱ زن در ۱۶ ولایت نشان میدهد که بیش از نیمی از این زنان محدودیتهای خانوادگی و اجتماعی را از دلیلهای اصلی احساس تنهایی، کاهش اعتمادبهنفس و انزوا در زندگی روزمرهی خود عنوان کرده اند. بر بنیاد یافتهها، ۴۱ زن محدودیتهای تحمیلی و شرایط اقتصادی و اجتماعی دشوار را عامل تشدید حس تنهایی دانسته اند. احساس تنهایی در حالی در میان این زنان سایه افکنده که بیشتر آنان دارای شغل و درآمد نیز هستند. نداشتن حمایتهای خانوادگی و سرکوب خواستهها، تنها عامل احساس تنهایی زنان نیست.
با ورود به پنجمین سال بازماندن دختران از آموزش، این دستهای از جامعه، با انزوا و ناامیدی عمیقتری دستوگریبان اند. پس از رویکارآمدن امارت اسلامی در تابستان ۱۴۰۰، درهای مکتبها به روی دختران بالاتر از صنف ششم بسته شد و با گذشت بیش از ۱۴۶۰ روز این محرومیت ادامه یافته است؛ محرومیتی به گفتهی شماری از دانشآموزان دختر، به سلامت روانی آنها آسیب زده و سبب انزوای شان شده است.
در پنج دههی گذشته، افغانستان صحنهی تحولات سیاسی عمیق و پرهزینهای بوده است؛ از نظام سلطنتی ظاهرشاه تا جمهوریخواهی، حکومتهای کمونیستی، مجاهدین، جمهوری و اکنون امارت اسلامی. اما در این میان، قشری که همواره در قلب تحولات بوده و در عین حال بیشترین آسیب را دیده، جوانان افغانستان اند.
در شهر جلالآباد، مرکز ننگرهار و ولسوالیهای اطراف آن، بیشتر وقتها مشاعرههای فرهنگی برگزار میشود که در آن شمار بسیاری از شاعران و نویسندگان جوان شرکت میکنند. این برنامهها، برای شاعران جوان فرصتی شمرده میشود تا ذوق و استعداد خود را نشان دهند و در عین حال، سخنانی را که بیان آنها به زبان ساده برای شان دشوار است، در قالب شعر به دیگران منتقل کنند.
با چهارسالگی تحولات سیاسی در کشور و تأثیر آن بر وضعیت زنان، سلاموطندار سلسله گفتوگوهایی را با کارشناسان برای بررسی نقش حکومتها بر وضعیت زنان در ۵۰ سال پسین، انجام داده است. برآیند این گفتوگوها نشان میدهد که شرایط زندگی زنان در ۵۰ سال پسین همواره ناپایدار بوده است.
بر اساس یافتههای این نظرسنحی، در شهرها، ۶۴.۹ درصد پاسخدهندگان گفته اند که به هر دو نوع خدمات بهداشتی (خصوصی و دولتی) دسترسی دارند؛ در حالی که این رقم در روستاها ۵۳.۲ درصد است. خدمات دولتی (رایگان) در روستاها با ۳۱.۹ درصد، اهمیت بیشتری دارد؛ در حالی که در شهرها تنها ۱۱.۴ درصد از مردم به آن مراجعه دارند.
بر بنیاد ارزیابی یافتههای این گزارش، میانگین دسترسی به خدمات بهداشتی در میان روستانشینان ۳۴.۴۸ درصد و در میان شهرنشینان ۴۲.۱۶ درصد است. این، نشاندهندهی سطح پایین دسترسی عمومی به خدمات بهداشتی در کشور است؛ با این تفاوت که روستانشینان نه تنها از سطح دسترسی کمتری برخوردار اند، بل به دلیل کمبود امکانات، فاصلههای جغرافیایی و ضعف زیرساختها، از نظر کیفیت خدمات نیز بیشتر آسیب میبینند. این نابرابری در دسترسی و کیفیت، میتواند منجر به تشدید مشکلات بهداشتی در مناطق روستایی و افزایش شکاف سلامت میان شهر و روستا شود.
نتیجهی نظرسنجی سلاموطندار نشان میدهد که ۹۱ درصد از زنان شرکتکننده در ۲۹ ولایت کشور، توانایی تأمین کامل نیازهای اساسی خود و خانوادههای شان را ندارند. از این میان، ۶۵.۱ درصد تنها بخشی از نیازهای اساسی را تأمین میکنند و ۲۶.۵ درصد به طور کامل از این توانایی محروم اند.
یافتههای نظرسنجی نشان میدهد که نزدیک به ۷۵درصد شرکتکنندگان (۷۲۲ تن) اظهار کرده اند که توانایی خرید شان در یک تا بیش از سه سال گذشته کاهش یافته است. این نشان میدهد که بحران اقتصادی طی سالهای پسین به طور پیوسته بر قدرت خرید خانوادهها اثر منفی گذاشته است. از سوی دیگر، ۲۴.۹درصد پاسخدهندگان گفته که از آغاز توانایی خرید محدودی داشته و هیچ گاه قادر به تأمین کامل نیازهای خود نبوده اند.
بر بنیاد یافتههای نظرسنجی، بادغیس با ۹۷ درصد تأثیرپذیری در صدر ولایتهای آسیبدیده قرار دارد و در وضعیت بحرانی است. لوگر ۹۴.۱۲ درصد و کندز ۹۲ درصد، نیز در ردههای بعدی قرار داشته و با شدت بالای خشکسالی روبهرو اند. در مقابل، بدخشان با ۶۷ درصد، کمترین میزان تأثیر را گزارش داده است.
نتیجهی نظرسنجی سلاموطندار در میان ۱۰۲۰ کشاورز از ۳۰ ولایت افغانستان نشان میدهد که خشکسالی تأثیرهای گستردهای بر معیشت، امنیت غذایی و پایداری اجتماعی جوامع روستایی گذاشته است. بیش از ۸۰ درصد کشاورزان از این پدیده متأثر شده و بیش از ۹۰ درصد آنان نسبت به شدت آن ابراز نگرانی کرده اند.
یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با دهها جوان در ولایتهای مختلف، نشان میدهد که گرایش تحصیلی جوانان، بیشتر به چند رشتهی مشخص محدود شده است. آنها، دلیل انتخاب این رشتهها را فراهمبودن فرصتهای شغلی، چشمانداز رشد و آیندهی کاری روشن، عنوان کرده اند. بیشتر گفتوگوشوندگان در این گزارش، ترجیح داده اند در رشتههای کمپیوترساینس، پزشکی و اقتصاد تحصیل کنند.
