تکههای کتان گلدار، پیراهنهای کمرچین و دامنهای چیندار از شناختهشدهترین نمونههای لباسهای سنتی و فرهنگی بدخشان به شمار میروند؛ لباسهایی که بیشتر با دست دوخته میشوند و ظرافت شان نتیجهی ساعتها کار دقیق و صبورانه است. با این حال، تغییر سلیقهی نسل جوان به سوی پوششهای مدرن، میزان سفارش و کار خیاطان لباسهای فرهنگی در بدخشان را نسبت به سالهای گذشته کاهش داده است.
رونا، یکی از خیاطان در فیضآباد، مرکز بدخشان، میگوید که با وجود کاهش مشتریان، هنوز هم برای مراسمها و مناسبتهای ویژه سفارشهای محدودی وجود دارد که همین علاقهی مداوم سبب شده چرخه کار آنها همچنان ادامه یابد.
به گفتهی رونا، یکی از چالشهای جدی خیاطان، افزایش بهای مواد اولیه است. «سفارشها نسبت به گذشته کمتر شده، مشکلهای اقتصادی زیاد شده و خرید مردم کاهش یافته است. توان مالی مردم پایین آمده و از طرف دیگر لباسهای مدرن ارزان در بازار زیاد است. جوانان بیشتر به سمت لباسهای مدرن میروند و این وضعیت تأثیر منفی زیادی بر کار ما گذاشته است.»
سعدیه، دیگر خیاط باسابقه فیضآباد، نیز کاهش توان اقتصادی خانوادهها و گرایش نسل جوان به لباسهای آماده و مدرن را دلیل کاهش سفارشهای لباسهای سنتی بدخشان میداند. «بزرگترین مشکل ما اقتصاد است؛ قیمت پارچه، نخ و وسایل خیاطی بسیار بالا رفته اما مشتریان کم شده اند. نمیتوانیم با وسایل گران، محصولی تولید کنیم که مشتری توان خرید آن را داشته باشد. مشتری میخواهد چیزی را که با قدرت مالیاش سازگار است، خریداری کند.»
برای جذب نسل جوان، خیاطان مجبور شده اند طرحهای تازه را با نقشهای کهن و برشهای مدرن ترکیب کنند تا لباسهای فرهنگی هم جذاب بمانند و هم با سلیقه امروز همآهنگ شوند.
فاضله، خیاط دیگر لباسهای فرهنگی، میگوید که با وجود کاهش تقاضا در داخل، بخش قابل توجهی از سفارشها از خارج میآید. مهاجران و خانوادههای بدخشانی که در خارج زندگی میکنند، برای حفظ پیوند با فرهنگ بومی شان همچنان به لباسهای سنتی علاقه نشان میدهند و همین سفارشها تا اندازهای چراغ کارگاه او را روشن نگه داشته است.
او همچنان به کمبود حمایت نهادها و دولت اشاره کرده و میگوید: «تا اکنون هیچ حمایت عملی از طرف دولت یا نهادهای فرهنگی دریافت نکردهایم. همه چیز به تلاش شخصی محدود است. خواست ما حمایت عملی از هنرمندان محلی است تا بتوانیم فروش خود را در بازار افزایش دهیم.»
با وجود تغییر الگوی پوشش و گرایش روزافزون جوانان به لباسهای مدرن، چرخهای خیاطی در فیضآباد هنوز از حرکت نایستاده است؛ زنانی که پشت این چرخها مینشینند، باور دارند هر لباسی که میدوزند تلاشی است برای حفظ پیوند بین گذشته و امروز.
